ĐỌC " NGẬM THẺ QUA SÔNG " CỦA PHÙ HƯ - NGUYỄN ƯỚC

1 'Ngậm thẻ qua sông'  do Hội Nhà văn xuất bản vào đầu năm 2013, ngoài phần thơ còn xen kẽ các phụ bản, gồm 4 ký họa của Trần Đạt, Nguyễn Tuấn, Bùi Ngọc Tư, tranh bìa cùng hai bức nữa của Nguyên Lý (Quỳnh Bích Châu), và hai bản phổ nhạc, một của Vũ Ngọc Giao, một của Châu Đăng Khoa. Tập thơ mỏng, trang nhã. Mười chín bài, viết theo thể trường đoản cú (hai bài), lục bát (chín bài), bảy chữ cổ phong cách tân (bốn bài), tám chữ phá cách liên vận hay cách vận (bốn bài). Bài sớm nhất có ghi thời điểm sáng tác năm 1972; bài trễ nhất có thể là đoản thi in đầu tập 'Nghĩ về thơ', hẳn mới được viết gần đây. Như thế, tuy là tập thơ đầu tay, 'Ngậm thẻ qua sông' thật ra có hơn bốn chục tuổi đời. 2 Cảm tưởng đầu tiên, thơ Phù Hư mang phong vị cổ, 'mây ngâm úng nước chiều trời /chuông xô tháp nhọc nặng lời chia tay/ ở lâu nhà phố ngủ lầy/ nhạc phao tin ngựa rong đầy phố câm' (Ngưa ô vong). Hoặc 'ngàn năm biên ải giữ oan hồn/ lá rừng xô gió núi sông xương/chết phơi khí tiết vô danh sĩ/chết đắng cay ma núi ngậm hờn' (Quân bộ khúc, 1973). Thế nhưng trong hơi hướng cổ của những câu thơ vừa trích, cùng với những câu thơ khác suốt tập, chan chứa hình ảnh lạ và đắt, phong cách diễn đạt cá biệt, mang tính sáng tạo với nỗ lực tìm tòi cái mới và con đường riêng của một thi sĩ, dù lúc viết chúng ra, tuổi anh chỉ vừa qua ngưỡng hai mươi, 'mặt thâm hiểm quá răng trắng nhởn/biên giới xế chiều như cõi âm/cây che mù mịt vùng lãnh khí/có tiếng ai cười nghe xa xăm' (Quân bộ khúc), hoặc 'rượu vang đỏ máu chim mù/ai đem gan ruột trùng tu tiếng người/tiếng cô hồn khóc trời ơi/nến đêm nguyệt tận thắp đồi cỏ thiêng' (Cung tơ chiều). 3 Phù Hư lớn lên trong cuộc chiến vừa qua, và hẳn cũng từng khoác áo lính. Bốn bài thơ viết về đời lính 'Một chân giày', 'Quân bộ khúc', đặc biệt, 'Đồn sơn yễm' và ‘Ngậm thẻ qua sông', theo tôi, tạo cho Phù Hư giọng thơ rất riêng và chỗ đứng cũng rất riêng của một thi sĩ cầm súng. Trong thế kỷ vừa qua, bỏ sang một bên vô số 'thơ cổ động’ được lưu hành mỗi bên chiến tuyến hay mỗi miền đất nước, có lẽ đếm chưa đầy các ngón tay những thi phẩm đúng nghĩa, ghi sắc nét và đầy xúc cảm về thân phận cùng nỗi niềm của người lính Việt. Ngoài hình ảnh người lính thấp thoáng trong thơ Hữu Loan, Yên Thao, Nguyễn Duy, v.v. và khá đông thi sĩ Miền Nam, ta cách riêng có Quang Dũng, Hoàng Cầm, Nguyễn Bắc Sơn. Và nay có thêm Phù Hư với mấy bài thơ vừa được chính thức lưu hành. Khác với vẻ hào hùng lãng mạn trong thơ Quang Dũng, tưng bừng quyết chiến trong thơ Hoàng Cầm, đắng cay khinh bạc trong thơ Nguyễn Bắc Sơn, người lính trong thơ Phù Hư cúi mặt cam đành; thân xác bị đẩy vào lửa đạn mà tâm tư xa lạ với trận mạc, hờ hững với nguyên cớ chiến đấu, không than oán cũng chẳng tự hào, cứ thế lầm lũi di hành, sẵn sàng cho phút giây định mệnh, nhưng với tâm thức sáng suốt và phẩm cách của một con người, ‘âm thầm đêm tối gào giữ giặc/nhanh đạn chuyền quanh chống tuyến đầu/gió núi rên oằn băng tiếng pháo/mây tan đường trái phá qua sâu/… rượu hết từ khuya vắng tiếng người/đêm lính trú buồn ham bếp lửa/nhìn nhau kể chuyện vẫn cười chơi/tay hơ than khói khô da thịt/thuốc đốt từng khoanh dấu mặt người'. (Đồn sơn yễm, 1972). Hoặc ‘buổi mới đến cau cao vừa nhú bẹ/em thẹn thùa tôi tưởng thuở bình yên/tôi đâu hay em có nỗi hờn riêng/trông chinh chiến gọi hồn chồng theo gió/một tháng tròn ngỡ như ngày thuở nhỏ/em là em mẹ là mẹ xưa’ (Ngậm thẻ qua sông, 1972) 4 Ở đây, tôi không dám bàn về độ cao nghệ thuật của thơ Phù Hư trong 'Ngậm thẻ qua sông' vì tôi nghĩ, giá trị của tác phẩm vốn nằm trong tự thân nó, và đường bay của tác phẩm biến thiên theo độ rung của mỗi người khi đọc đi đọc lại cùng không khí của mỗi thời đại. Điều tôi tiếc là hầu như Phù Hư đã ngưng tiếng thơ của anh sau khi viết ra những bài chính trong tập này, có thể vì kể từ năm 1975, đã xảy ra quá nhiều điều nghiệt ngã cho thơ và thi sĩ. Thế rồi, khi thơ gặp vận mở để có mặt rộng rãi trên các tạp chí thì một chút mặt bằng trên kệ trong nhà sách lại được trân quí hơn thơ, nên độc giả ít có cơ hội chạm tay vào một tập thơ. Ước gì với thành quả của 'Ngậm thẻ qua sông', Phù Hư có đủ hứng khởi cầm bút trở lại, đi tiếp con đường anh đã cho thấy rằng thơ là đầu nguồn của sáng tạo và đổi mới ngôn từ, là hình ảnh của cảm xúc, nhịp điệu của những giấc mộng trong tâm hồn và các thực tại giữa cuộc đời. 5 Ghi chú: Phù Hư, tên thật Nguyễn Đắc Ngân, sinh năm 1951 tại Hải Dương. Lúc nhỏ sống ở Huế. Từ năm 1972 định cư tại Sài gòn cho đến nay. Thơ đã đăng ở các báo Khởi hành, Văn, Thời tập, Đúng dậy, Mỹ thuật thời nay. (Ghi theo bìa tập thơ). 6 Mời đọc: NGẬM THẺ QUA SÔNG Phù Hư thơm lửa hương khoai tiếng hát rừng ven thôn vừa ghé buổi di quân khói mẹ sau lều cơm chín tới nước em chè lá đậm phèn sông tôi đời trận mạc xa quê quán buổi ghé nương em núp bóng nhà em nhớ thương chồng đóng đồn ải xa lâu tin vắng trông mòn đường xóm tôi ở quá bên hông nhà gió sớm đợi giùm em tin chinh chiến gởi về đêm nay mưa em mắt ngủ khuya tôi lạnh gió tin địch về vẫn thức làng em ở gió Lào qua rất độc ngày mưa mùa khuất núi mù sông mẹ già mong một mụn cháu đầu lòng em nhắn gởi bao lần tin vẫn biệt ruộng vườn em trăng sương ngày tháng Chạp tôi gác đêm như bóng người rình tối nay đạn nổ nhẹ mạn sông sương mỏng quá nhìn hoa ngàn con mắt tôi giữa đêm nghe mình như thất lạc thương xóm nhà biết nổ đạn vào đâu đồng đội tôi ngủ mệt thôn sâu ngại làm động mẹ ho vừa chợp mắt tôi nương bóng nhà trăng che khuất ngồi co mình cho bóng bớt riêng tôi nhìn xa trăng định trốn sau đồi sông tiếng bạc dặm buồn như tiếng cú thức có khuya mới nghe hồn bớt ngủ mới hay trăng tháng chạp úa quanh đời nghe em thở não mãi không nguôi em thở đó hay gió kêu mùa giá nhà em ở miệt đông xóm hạ bên triền sông không bến phải vắng thuyền đầu trăng con nước rất vô duyên lên mấp mé vườn em vai phơi áo em rất nhỏ ngày trông vào gánh gạo mẹ thì già vồn cải với nương rau bước sau hiên vun mẹ dây trầu mùa tốt lá xanh hồn tôi mới ghé buổi mới đến cau cao vừa nhú bẹ em thẹn thùa tôi tưởng thuở bình yên tôi đâu hay em có nỗi hờn riêng trông chinh chiến gọi hồn chồng theo gió một tháng tròn ngỡ như ngày thuở nhỏ em là em mẹ là mẹ xưa tôi lêu nghêu lúc đi sớm về trưa cơm nửa buổi giữa khuya kêu bụng đói nhà thưa quạnh tôi gượng vui chẳng nổi mẹ thẫn thờ em heo bóng trong sân tôi trận mạc nhầu không kể đến thân sương nhiều lắm trời không che nằm đất em vẫn bảo tôi mái tranh không chật tôi cười xòa xó xỉnh mãi đâm quen tròn tháng rồi đây nhớ không em hôm từ biệt quanh thôn nhà cửa khép lúc quân đi chắc em không hề biết đội tôi ngùi ngùi ngậm thẻ qua sông còn tôi co ro lạnh mãi gió đông một lần cuối nhìn nhà em đóng kín tin chồng em chắc chưa về đến bến như tin tôi mấy thuở gởi thăm nhà cũng mấy năm rồi biền biệt phương xa em còn nhớ một lần tôi ghé ở thơm lửa hương khoai vùi bếp cũ hồn em xa lắm cũng quanh đây. 1972

KHAI TRƯƠNG GÁC TRỊNH TẠI HUẾ

Một nhóm anh em văn nghệ sĩ Huế vừa sửa soạn căn nhà mà nhạc sĩ Trịnh Công Sơn đã từng sống tại số nhà 203/19 (Dãy nhà C khu tập thể) đường Nguyễn Trường Tộ, thành phố Huế.Không gian lưu giữ rất nhiều kỷ niệm một thời này được đặt tên là GÁC TRỊNH ,Tại đây nhạc sĩ Trịnh Công Sơn đã sáng tác những ca khúc đầu tiên. 

Nhân kỷ niệm 12 năm ngày mất nhạc sĩ Trịnh Công Sơn, Chương trình Phát triển Không gian Văn hóa của Tạp chí Sông Hương phối hợp với GÁC TRỊNH tổ chức buổi ra mắt GÁC TRỊNH với cuộc triển lãm tranh

một số tác giả bạn bè của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn như họa sĩ Hoàng Đăng Nhuận, Đinh Cường , Bửu Chỉ và một chương trình âm nhạc đậm chất Trịnh, có sự tham gia biểu diễn của danh cầm guitar Trần Văn Phú và chất giọng đặc biệt của nữ ca sĩ Camille Huyền vào lúc 16 giờ 30 ngày 01/04/2013.

        Cũng trong ngày 01/04/2013 nhiều hoạt động kỷ niệm ngày mất nhạc sĩ Trịnh Công Sơn diễn ra nhiều nơi ở thành phố Huế  như quán cơm chay Thiện Đức, quán cà phê Bình An số 38/12 đường Tịnh Tâm có đông đảo người tham dự

NHÀ VĂN VÕ HỒNG QUA ĐỜI

Tác giả Hoài cố nhân, Một bông hồng cho cha, Vết hằn năm tháng, Lá vẫn xanh, Thương mái trường xưa, Vẫy tay ngậm ngùi, Nửa chữ cũng thầy, Vùng trời thơ ấu, Chúng tôi có mặt… sinh ngày 5-5-1921 tại làng Ngân Sơn, xã An Thạch, huyện Tuy An (Phú Yên). qua  đời ngày 31,3 2013 tại Nha Trang ,Khánh Hòa, hưởng thọ 92 tuổi

Từ năm 2006, do tuổi cao, ông đã có lần bệnh rất nặng phải nhập viện cấp cứu và điều trị.

Nhiều tác phẩm của nhà văn Võ Hồng đã được trích giảng trong sách giáo khoa văn cho chương trình trung học trước năm 1975. Sau năm 1975, văn nghiệp của ông là đề tài cho nhiều luận án tiến sĩ, thạc sĩ văn chương.

Văn chương của ông đề cao tình yêu quê hương thôn dã, tình cảm gia đình, tình thầy trò, bằng hữu.

Theo website mang tên nhà văn Võ Hồng (http://www.vohong.de), thuở nhỏ Võ Hồng học ở trường làng Ngân Sơn, trường phủ Tuy An, trường huyện Sông Cầu, rồi ra học trường trung học Quy Nhơn (Bình Định). Năm 1940 học ban tú tài ở Hà Nội. 

Dưới thời chính phủ Trần Trọng Kim, ông làm bí thư tòa tổng đốc 4 tỉnh miền Nam Trung Việt đóng tại Ðà Lạt. Trong thời kháng chiến ông cùng vợ dạy học ở Trường trung học Lương Văn Chánh (Phú Yên),  sau đó làm hiệu trưởng trường này. 

Năm 1953 ông bị bệnh xin nghỉ dài hạn. Năm 1954 đưa gia đình về sống ở Ðà Lạt. Từ năm 1956 về sống ở Nha Trang, dạy học ở các trường tư thục và nghỉ hưu năm 1982. Về văn nghiệp, tính đến nay Võ Hồng đã cho ra đời ngoài 8 tiểu thuyết và truyện dài, trên 70 truyện ngắn, nhiều tập tùy bút, bút ký, các tập truyện viết cho thiếu nhi, hơn 40 bài viết, bài khảo cứu, phê bình…

Trong đó, truyện ngắn đầu tay Mùa gặt của ông được đăng trên báo Tiểu Thuyết Thứ Bảy, Hà Nội năm 1939 với bút hiệu Ngân Sơn, khi ấy ông còn là một học sinh đệ tam niên (theo hệ giáo dục thời đó). Mãi đến năm 1959 ông mới gia nhập làng văn với tác phẩm đầu tay Hoài cố nhân… Sau năm 1975, trong một số tác phẩm của mình, Võ Hồng đã ký bút hiệu Võ An Thạch hoặc Võ Tri Thủy…  

Gia đình cho biết ông ra đi đột ngột và nhẹ nhàng trong giấc ngủ trưa. Lễ khâm liệm lúc 8g sáng 1-4, di quan lúc 15g chiều 4-4 (24-2 âm lịch), an táng tại nghĩa trang Suối Đá (xã Suối Cát, huyện Cam Lâm, tỉnh Khánh Hòa).

V.T. - PHAN SÔNG NGÂN (TT.O)

MỘNG - VÔ BIÊN

MỘNG

Đêm rụng xuống

Đêm êm êm

Gió qua thềm

Trang sách cũ

Lòng như ngỡ

Thuở hoa xưa

Hồn đong đưa

Cười vang nắng

Con thuyền trắng

Giấy học trò

Xếp nho nhỏ

Bài tình thơ

Hồn mộng mơ

Miền cổ tích

Đêm trừ tịch

Ai ngồi im 

Gió qua thềm

Lay cỏi mộng.

 Vô Biên

MẶT TIỀN NGHỆ THUẬT - VÕ CHÂN CỮU

                                                    Kỳ VI :

                                        Cánh Chuồn Chuồn

Sau những tháng khô hạn, cơn mưa bất chợt đã trở về. Ai nấy đều hân hoan khi trời cứu những vườn cà phê sắp cháy khô. Nhưng hình như tất cả đều không thể biết những cánh chuồn chuồn làm sứ mạng dự báo thời tiết bây giờ đang ở đâu !

Mấy tháng trước, khi tôi đến Mỹ, một người thân quen là ông Nguyễn Hữu Nam, chủ nhân sản phẩm WEHG chiết xuất từ các loại thảo mộc, đất hiếm đang ở Việt Nam đã điện thoại gặp. Ông muốn tôi đi thăm một trong nhiều thung lũng cây trái mà ông  xây dựng ở vùng trung bắc California. Ông Nam đã lấy con chuồn chuồn làm biểu tượng cho sự an toàn. Là một người yêu thơ, sau khi đi học rồi định cư ở nước ngoài, ông nói rằng bây giờ thật khó kiếm ra những vần thơ lục bát hay. Nó giống như những đôi cánh chuồn chuồn đang dần dần biệt dạng !

                       

                        Chuồn chuồn bay thấp thì mưa

                   Bay cao là nắng, bay vừa thì mây…

Đây chỉ là hai câu nói có vần vè, tưởng như ai làm cũng được. Nhà văn, dịch giả Trịnh Y Thư mà tôi chơi từ thuở là học trò cùng tập làm thơ sáu tám, trong tập tạp văn mới vừa in (Chỉ Là Đồ Chơi) cũng ghi nhận “những nhà thơ gốc Việt còn trẻ ở nước ngoài bây giờ chẳng mấy người dùng thể này nữa”. Những gì quý báu từ thiên nhiên đều sẽ ngày càng cạn kiệt. Thời đại tin học, giấy in dần trở thàng mặt hàng không cần thiết nhiều nữa. Nó phải biến hình cho hữu dụng là để dùng lau tay ! Riêng tôi lại thấy vô hình vô ảnh những âm thanh, vần điệu ráp nối và tan biến nhanh sau các màn hình. Ngắn ngủi và hư ảo. Như có, như không. Nhưng những câu thơ có thể lưu lại, được in, chép và gửi cho nhau, nhiều nhất vẫn là những câu lục bát. Không phải vì nó là điệu thơ độc quyền, đặc thù của người Việt đâu. Nhiều nghiên cứu cho thấy cách gieo vần theo yêu vận của các câu đã được khá nhiều dân tộc vùng Đông Nam Á sử dụng, làm nên nhiều tục ngữ, ca dao và các thể văn hát chèo, hát nói…(Sổ tay của nhà văn Võ Phiến còn ghi lại nhiểu bài ca theo thể lục bát của người Chăm Nam trung bộ , và của cả dân tộc Bru ở Quảng Trị). Người Nam bộ đã tiến tới biết dùng câu sáu ở trên, câu tám ở dưới khá nhuần nhuyễn để hô “thai” hoặc diễn giải chuyện kể. Bà con gọi đó là cách “nói thơ”-như “thơ Trần Minh Khố Chuối”, “thơ Lâm Sanh-Xuân Nương”…Nhưng “lục bát” đến nay vẫn là một thể thơ riêng biệt. Nó được đúc kết có quy luật từ các âm từ bằng, trắc; cách gieo vần; đối chữ đến những câu phá thể…Thoát thân từ ca dao và dựa vào ca dao, hồn lục bát in sâu vào long người để khơi động cảm xúc, mở tầm liên tưởng. Nên nếu ai đó muốn phủ nhận hồn thơ lục bát; chưa biết tôi luyện qua cách gieo vần sáu-tám mà đã dám tự nhận là mình “hiện đại”, thì không chừng đây là những người thích “nổ”.

Hiện sinh

Tới tận hôm nay, sự tìm kiếm, đổi mới trong sử dụng kết cấu ngôn từ để làm  mới bài thơ lục bát vẫn đang được tiếp tục. Ghi nhận có lẽ từ thập niên ’60 thế kỷ 20, sau sự bùng phát của thể thơ tự do, các nhà thơ đã tìm cách phả làn hơi mới lên linh hồn thơ lục bát.

·        Cung Trầm Tưởng

Núi nhớ

Chiều đầu sông ngóng cuối sông 
Quê ai một rẻo lau bồng lẻ loi 
Nước nguồn cuốn lá nguồn trôi 
Thừng côi cút buộc thuyền côi cút bờ 
Bơ vơ này níu bơ vơ 
Kia mây núi vấn mây chờ nẻo mây 
Nhớ khôn nguôi với dặm dài 
Trước sau cách một miên trường 
Còn chong đèn nhỏ lửa giường nhớ nhung 
Nhớ vời một thoáng chân dung 
Bao giờ hết được Vô Cùng thì thôi 
Thuyền soi nước cũng bồi hồi 
Núi kiên tâm vấn mây ngồi để tang 
Chim tha thế kỉ bộn bàng 
Chiều về trọ nghỉ nóc hoàng hôn cao 
Nao nao sóng bóng thuở nào 
Dặt dìu nước tỏ tường sao đậm đà

Nhà thơ Du Tử Lê cho rằng : “Cung Trần Tưởng không chỉ đi tiếp con đường lục bát Huy Cận, mà họ Cung còn đẩy vận hành của một chu kỳ lục bát tới chỗ rốt ráo của nó…Đem lục bát ra khỏi bóng rợp của giai đoạn lục-bát-kể chuyện, kéo dài mấy trăm năm, kể từ khời điểm “Truyện Kiều” của Nguyễn Du…” Chỗ “rốt ráo” được ông giải thích là “những không gian, ngữ cảnh, ngữ nghĩa mà trước đó lục bát không hề có”(theo dutule.com 2-9-2012).

Nếu ghi nhận là có một “trường phái lục bát Cung Trầm Tưởng”, tôi nghĩ là không cần thiết. Nhưng cách sử dụng nhịp điệu linh động (có khi là 3/3 hoặc 4/4 trong câu) hoặc hình tượng những câu lục bát gợi lên mà Cung trầm Tưởng là người có công mở ra, mãi sau đó vài chục năm sau, vẫn được nhiều người làm thơ vận dụng.

·        Du Tử Lê

     Trở lại Houston

Nhờ em tôi biết cuộc đời 
Biết mưa còn ở trên môi tháng, ngày 
Nhờ em chim mới biết... bay 
Ngang qua cổ tích. Thả đầy hạt kinh

Nhờ em tôi mới biết mình 
Đã mang tuổi mẹ, thọ hình lỗi cha

Nhờ em trời lợp mái nhà 
Đất di truyền nhớ thương hoa lên cành 
Nhờ em thác ngủ đầu ghềnh 
Như tôi được chết hiền lành trong em.

Một nhà thơ thuộc thế hệ trẻ hơn cũng thành công khi sử dụng âm hưởng lục bát mới.

·        Nguyễn Tất Nhiên

      Mưa lăn trên kiếng cửa

Tình đau về với ta buồn
Buồn ta cũng tạt như nguồn mưa đông
Mắt em có thấm lạnh hồn?
Mưa ta có lệ ngoằn trên kiếng đời ?
Tháng mười một, gió, thấp trời
Là ta ủ dột lòng mùi khóc ai
Hỡi người như chuyện mây bay
Cám ơn em bỏ thiên tài tang thương!
Tình đau về với ta buồn
Buồn ta cũng dịu như sương đầu ngày
Hiên người ẩm giọt mù mai
Thì sương vắn đẫm sầu dài mấy trăng...
Em ngồi em lạnh bàn chân
Tình hay ho thuở dằn lòng ngó ra!
Ngày chiều phất vạt mưa qua
Cám ơn em đã lệ sa kiếng ngoài ...
Ơn người cứ phụ lòng ai
Ơn đời sống một đề tài khổ đau ! 

Với bài thơ này, nếu chịu khó đọc và thưởng thức theo từng khổ 4 câu như một bài tứ luyệt, người đọc có thể phát hiện thêm về sự vi diệu kỳ lạ của thể thơ lục bát.

Nhà phê bình Thụy Khê cho rằng “thơ Cung Trầm Tưởng thường có giọng buồn, nhưng là giọng buồn nguyên thủy, gợi nỗi cô đơn hiện sinh khi con người nhận thức lại chính mình”.

Giải thoát

Lớp sau Cung trầm Tưởng, tất nhiên cũng đều gặp “nỗi cô đơn hiện sinh”. Cách “giải thoát” của mỗi người tất nhiên khác nhau. Như Phạm Công Thiện lại hướng tới cõi sâu thẳm của tâm linh. Cái đẹp có khi lại “hòa quyện” với cảm xúc của “đạo” (với nhà thơ khác, có thể là  “đạo khả đạo phi thường đạo”).

Phạm Công Thiện hồi tuổi 20 đã có những câu hay như:

Rắn trườn vỡ trứng chim rừng,

Tôi nghe tiếng hát hoang đường nửa đêm

Khuya buồn tủi nhục môi em

Mưa bay nhỏ nhẹ qua thềm bơ vơ

Tiếng ru chin đỏ điện thờ

Hoang vu tôi đứng đợi chờ chim kêu

Tay còn ôm giữ tình yêu

Tôi về phố động những chiều hư vô…

                                  ( Ngày sinh của Rắn, bài 9)

Sau nhiều năm phiêu dạt nhiều nước, khi tuổi đã xế chiều, Phạm Công Thiện vẫn sử dụng thể thơ lục bát diễn tả những bất ổn trên đường về cõi đạo:

·        Phạm Công Thiện

     Đi

1/

Đã đi thì đã đi rồi

Thượng phương trùng điệp thấy gì nữa đâu

Hạ phương ngày tháng bể dâu

Sắt son tình cũ, phượng cầu túy hương

Có còn gì nữa mà thương

Buổi trưa nằm ngủ thấy nường năm xưa

2/

Đã đi rồi đã đi chưa

Thượng phương lụa trắng đong đưa giữa trời

Đã đi mất hẳn đi rồi

Hạ phương tịch mịch trùng khơi phong kiều

Chuyển hình trên đỉnh cô lieu

Lửa bay thành ngọn hồng điều mật ngôn

Đại Huyền biến ngưỡng triêu tôn

Tiền thân Tây Tạng nhập hồn chiêm bao

Án nga nga nẵng bạch hào

Một luồng sáng rực chiếu vào trái tim.

                                                               (Thi tập Trên Tất Cả Đỉnh Cao Là Lặng Im-2009)

Đưa nhiều từ ngữ mang âm thanh lạ, hoặc quá chuyên môn vào thơ, bài lục bát có khi bị “hẫn hụt”. Đó có lẽ là lướng vướng trong người của một Phạm Công Thiện “triết gia”, và một Phạm Công Thiện “nhà thơ”! Những nhà thơ nghiêng về tâm linh vẫn phải tự mình giải tỏa lướng vướng này.

Nhớ lại, hồi 11 năm sau ’75, gặp tình huống đó, tôi cũng phải tự mình “khơi thông qua những vần lục bát:

·        Võ Chân Cửu

     B’Lao

Tôi về hỏi lại rừng cao

Bóng mây năm cũ hôm nào còn bay

Chiều lên nắng tắt theo ngày

Ánh trăng như thể ngàn tay ai cầm

Tôi về gởi mộng xa xăm

Đàn xưa đã lạnh tiếng trầm bỗng rơi

Tôi về hỏi một mình tôi

Đường hoa vàng thể như lời em trao

Tôi về hỏi lại rừng cao

Đừng quên em nhé nghìn sao tiếng thầm !

                                                    

                                                               (1986)

Trút bỏ

    

Nhiều người đọc nói rằng thơ lục bát, dù mang tinh thần và khuynh hướng cổ điển hay tư duy “hiện sinh” vẫn không thể tránh khỏi sự rang buộc của những âm điệu ngọt ngào-xuôi tai. Như vậy phải khơi mở những chân trời mới cho nó. Người bạn cùng thời đã cùng tôi chia sẻ nhiều đắng cay và những trói buộc của thời thế là Nguyễn Tôn Nhan. Sau khi chuyển sang lãnh vực nghiên cứu Hán tự và văn chương cổ, ông đã bất ngờ tung ra một hình thức mới: “Lục bát ba câu”. Tưởng niệm 2 năm ngày ông về cõi tịnh độ, vào đầu năm 2013 gia đình thi sĩ đã tập hợp, in ra thi tập “Lục bát ba câu” mà ông sang tác từ 1996 trở về trước. Tất cả các bài đều không mang tựa đề.

·        (Trang 28)

ôi chao gió lạnh lọt song

đẩy con châu chấu bay vòng xuống khe

ngàn muôn ảo giác dội về

·        (Trang 40)

hạt thưa mưa tạt xèo mành

con châu chấu đậu không đành chết tươi

          hôm nay lạnh thấu tim người.

Chỉ trong ba câu, lại bị trói buộc bởi vần, nhịp của thể thơ, nên “lục bát ba câu” kho có thể so với sự vi diệu thoải mái như thơ Haiku Nhật Bản, nên ở rất nhiều bài, Nguyễn Tôn Nhan như dùng để đưa ra một “công án” thiền:

·        (Trang 130):

ba câu làm mất ba giây

không ai tri ngộ thì quay về giường

trên đầu sẵn sáng như gương.

Đi tìm cái mới là nghiệp dĩ muôn đời của các nhà thơ. Nên Nguyễn Lương Vỵ từ 2005 đã cảm hứng làm ra “mười bài lục bát hai câu rưỡi giỡn mặt Nguyễn Tôn Nhan lục-bát-ba-câu”:

      

·        Nguyễn Lương Vỵ

ba câu nghĩ cũng hơi nhiều

mần hai câu rưỡi thử liều hòa âm

                           cù thằng câm…

*

          thâm u cu gáy hột cườm

hồng lê nay đã chin hườm chúng em

                           đừng nói thêm!!!

                               ( Phần phụ lục “lục bát ba câu Nguyễn Tôn Nhan, trang 135)

Tới một tuổi nào đó, nhà thơ có thể dùng ngôn ngữ và âm điệu để “giỡn”, nhưng để người đọc cảm và thấm được còn tùy thuộc vào sức hút của bài thơ. Nói gì đi nữa, thể thơ lục bát vẫn chứng tỏ sự biến đổi rất sinh động. Tạm kết thúc bàn luận về thể thơ cổ điển (mà từ bệnh sính hình thức của xã hội, có nhiều người đang muốn phong nó trở thành “quốc thi”), tôi xin phép được giới thiệu thêm một bài lục được trình bày “biến tấu”, sắp xếp ra hình khối, như thể loại mà các nhà thơ coi trọng hình thức cho là “mới”:

·         Tú Trinh

DU CA

Chiều
ai nhóm bếp củi ngo
khói lam đan sợi níu đò triền sông
người ngang dọc
mùa đi vòng
tìm về
chim ngói, cánh đồng reo ca.

Thương bờ cúc dại quanh nhà
huây hoai hương rạ len qua tuổi tình
hát khi ngồi với bình minh
chuông chùa hòa khúc yên bình từ tâm
hình như...
tha thiết trăng rằm
một lần thơ dại được cầm tay em.

Sương khuya gầy ảo dáng hiền
mẹ cho vóc hạc khắp miền lãng du
về gối đầu với mùa thu
hoang vu còn ấm lời ru nửa đời.

Quê ơi,
khao khát lở bồi
cắm sào cúi nhặt bóng tôi bên người.

Tôi tin rằng sắp tới nếu trút bỏ gánh nặng về hình thức, sẽ có nhiều tập thơ lục bát hay được in ra.

                                                                                                              (Còn tiếp)