Hợp tuyển Thơ văn

BẠN ĐẾN THĂM TẾT

2012-01-28T14:59:00.005+07:00

CÁC ANH CAO HUY KHANH,NGUYỄN VĂN TRAI, TỪ HOÀI TẤN
ĐẾN THĂM TẾT NHÀ NGUYỄN MIÊN THẢO

NHỚ CÀNH MAI ĐẮNG - LÊ HOÀNG DŨNG

2012-01-27T11:52:00.003+07:00

Có lần vào quãng giữa thánh chạp, tôi đạp xe cọc cạch về An Phước thăm anh Chánh. Ngày xưa – những năm chống Mỹ An Phước được mệnh danh “vườn dâu An Phước” đã đi vào thơ ca và đi vào lịch sử. Giờ đây, qua biết bao nhiêu trận bom cày đạn xới, chất khai quang diệt cỏ diệt cây, An Phước chỉ còn lác đác mấy ngọn dừa lão mình đầy thương tích. Bên dưới, quanh những hố bom đìa chỉ trồng toàn là chuối. Đặc biệt trong mỗi lùm bụi đâu đâu cũng thấy những gốc mai vàng.
Anh Chánh đang bứt lá những cây mai có gốc to, có hình thù ngộ nghĩnh. Thậm chí nó còn những vết thương trên mình.
Tôi không sành về mai, chỉ thích mai năm cánh vàng rực rỡ nở đúng mùng một Tết dài dài ra giêng vậy thôi. Anh Chánh “xóa mù hoa” cho tôi bằng những giảng giải rất sành điệu như một nhà “mai học”. Đại khái:
“Bây giờ người ta chơi mai điệu nghệ cầu kỳ lắm. Mai năm cánh thông thường có hồi ế độ. Nhiều cây mai vàng đột biến bảy cánh chín cánh, mười hai mười bốn được nhân giống nhanh chóng và hốt bạc cũng nhanh. Chú mày đã thấy giống mai nở ra hàng trăm cánh chồng chất như bông cúc chưa? Lại có loại cánh trắng muốt, mỏng tang run rẩy trước gió thấy mong manh tội nghiệp. Rồi huỳnh tỉ hai bốn cánh, phước lộc thọ có màu trông cũ kỹ nhưng lạ mắt. Còn bạch mai cổ thụ đầy truyền thuyết thì chỉ đứng ở đình Phú Tự uy nghi, lặng lẽ để suy gẫm để nghĩ tới chứ không phải để chơi. Người ta còn nhập cả mai Miến Điện, Ấn Độ về nữa…”.
Anh Chánh còn nói thêm rằng: Ở cây mai phải khoe đủ năm thứ: khoe gốc, khoe rễ, khoe sắc, khoe bông, khoe dáng, có khi khoe luôn cả thành tích đã từng đoạt giải vàng bạc đồng ở đâu đó cho oai.
Cứ coi đó là bài học đầu tiên của tôi về hoa mai khiến tôi có chút lưu tâm.
Tôi không ngờ chỉ mới mấy năm im tiếng súng mà từ một trinh sát lão luyện anh Chánh lại sành về mai như vậy.
Người chơi mai thường chọn gốc rễ rồi tới dáng cành hoa lá . Tất nhiên màu hoa phải vàng rực rỡ. Gốc mai cũng vô cùng quan trọng. Những phù thủy cây kiểng có thể ghép rễ, ghép cành y như đồ thật, nhưng gốc thì có sao chịu vậy.
Tôi nói về mai theo cách hiểu cạn cợt của mình vậy. Tôi có chơi mai cũng là chiếu lệ, nhà người ta có mình cũng có. Bởi tôi vốn là một kẻ tàn tật nên ngại (chớ không phải ghét ) cưa, cắt, uốn, ràng rịt để rồi ra một dáng vẻ nào đó chỉ có trong sách vở.
Anh Chánh nói dông dài về mai nhưng cuối cùng chốt lại một câu: Nói là nói vậy, làm cây mai theo phong trào, có ai mua thì bán kiếm ít đồng ăn Tết, chớ chẳng có nhánh mai nào bằng mai ký – ninh của tụi mình hồi đó. Nhăc tới đó cả tôi và anh đều nhớ tới một cành mai đầy kỷ niệm của những ngày trong lửa đạn chiến tranh: Đó là một năm vô cùng ác liệt trong đời lính của tôi, sau Mậu Thân sáu tám. Những trận càn liên miên của lính Mỹ và đủ thứ lính có vũ khí hạng nặng, xe tăng băm nát mặt đất, máy bay đầy trời, tưởng quơ tay là đụng. Thiếu gạo, thiếu muối, thiếu thuốc nhất là thuốc sốt rét trong nhiều ngày. Chúng tôi phải uống thứ “ảo dược” được bào chế bằng loại bột gì đó rất đắng. Do ép nén không dẻ nên tan ngay trong miệng gây ra những trận nôn ói cực hình, mật xanh mật vàng đều từng thấy. Thảng hoặc được phát một viên ký ninh vàng chánh hiệu là vô cùng quý giá. Có một lần Huỳnh văn Cấm quê gốc Ba Tri kiếm được một viên thuốc như vậy qua một đồng hương Bến Tre mới đi bệnh viện về cho nhờ “mánh” độn thuốc dưới lưỡi, vì y tá bắt phải uống ngay trước mặt để bảo đảm đúng thuốc đúng người đúng bệnh. Hắn đã chịu đắng tới xương để lấy được một viên thuốc một cách thông minh. Viên thuốc được nghiền nhỏ pha nước, cái thứ nước vàng lơ, đắng nghét được chuyền mỗi đứa hớp một hớp cho đến hết. Phải nói cái chất đắng dễ thương đó không cắt được cơn rét run nhưng sau này tôi và những đồng đội thân thương - kẻ sống người chết cứ nghĩ về nhau mãi.
Nhờ cái mánh độn ký - ninh dứơi lưỡi, chờ y tá sơ ý nhả ra cất mà Tết năm đó tiểu đội tôi có bốn viên thuốc màu vàng đã mòn đi chút ít do tan trong nứoc miếng nhưng đó là một gia tài. Chỉ khi nào tiểu đội có tới vài ba đứa rét run mới xuất kho ngâm một ca chia cho mỗi người làm “liệu pháp ký – ninh” một cách duy ý chí để vượt qua cơn thắt ngặt.
Năm đó sốt rét hòanh hành đến nỗi Tết đến nơi mà không ai nhớ ra suối tuốt nhánh mai cho kịp mừng xuân. Mai rừng trổ rất muộn, phải đến ra giêng trở đi tự trút lá rồi bất ngờ trổ vàng rực một khoảng rừng, soi bóng xuống những con suối mùa khô chảy về ngập ngừng …. thật sự hoành tráng bất chấp đạn bom. Có ai đã nhìn thấy một lần những nhánh mai bị tuốt lá bởi hơi bom B52 mà vẫn ngóc đầu lên trổ những bông hoa kiêu hãnh. Chúng tôi đã nhìn thấy và thầm thán phục vừa tụ hào như chính mình cũng nhập thâm vào nhánh mai bất tử và rực rỡ kia. Hỡi cánh mai rừng kia ơi! Xin cảm ơn mi đã giúp ta nhiều lắm đó. Ta ngẩng cao đầu chỉ với việc đã nhìn thấy mi nở hoa hiên ngang trong khói lửa.
Tôi sẽ nói tiếp về mấy viên ký – ninh báu vật còn lại của tiểu đội. Bàn bạc về chuyện thiếu nhành mai đón xuân vui Tết, Anh Chánh bỗng nói như một định lý: “Có màu vàng là có mai”, Chiến râu cũng chồm lên phát biểu: “Có ký - ninh là có màu vàng”. Thế là kẻ đi tìm nhánh mai đẹp, người thì gom giấy xé từ nhật ký, rìa bằng khen, thư từ, giấy ra viện, chứng nhận huân chương… rồi cắt, xé thành hình những bông mai năm cánh, đem nhúng trong thuốc ký – ninh pha đậm làm thành một nhành mai. Tôi chưa thấy nhánh mai nào đẹp như vậy. Ngồi quây quần bên nhành mai đắng mùi thuốc, quấn lá cò ke làm thuốc hút , uống trà cơm cháy, gạo rang rồi ôm nhau run lập cập để ai cũng thấy rằng sự run rẩy này là của người khác chớ đâu phải bản thân mình. Run rẩy truyền cho nhau một thứ sức mạnh vô hình nào đó mà sống mà chiến đấu.
Rồi Tết đi qua. Mùa khô thường vào chiến dịch Đông - Xuân. Đôi bên đều dễ hành quân tìm diệt nhau bằng những trận đánh lớn. Đói khát, hành quân, giáp trận như cơm bữa. Sốt rét rừng quật ngã từng đứa. Còn ba viên ký - ninh chúng tôi lần lượt hòa tan húp hết. Tiểu đội trưởng Bảy Tâm lý luận rằng thứ gì đắng bằng hoặc hơn ký - ninh đều trị được sốt rét. Và cây thù lù được đưa lên đầu bảng. Bởi trong tiểu đội có đứa đã lỡ dại ăn thử. Cây này có lá giống cây ớt, có trái nhỏ hơn ngón tay út được bọc trong cái lồng đèn mỏng mảnh mà kín đáo. Lạy trời, không có máy đo độ đắng nhưng tôi tin xuyên tâm liên cũng thua xa. Uống xong hình như liếm da mình cũng đắng, mùi nước tiểu bốc lên cũng có vị đắng. Rồi vẫn sốt và vẫn run. Tiểu đội trưởng phán: “Tại tụi bây uống thuốc thiếu niềm tin”. Rồi anh cười một cách rất lạ mà mãi sau này khi anh đã hy sinh rồi, đêm đêm ngẫm lại sự đời tôi mới nhận ra và thương anh vô hạn. Sau cái trận “thù lù dược liệu” bất thành ấy chẳng thấy ai có sáng kiến về dược chất nào nữa. Tiểu đội lại sắp bị xé lẻ chia nhau nhận nhiệm vụ mới. Chẳng lẽ cứ cái kiểu bưng ca nước suối cụng lắc cắc hẹn gặp ngày chiến thắng hoài cũng kỳ. Tôi chợt nhớ tới nhành mai ký - ninh vẫn còn vàng rực giắt trong gốc cây bằng lăng, có lẽ nó cũng có ý chờ đợi năm sau ăn Tết nữa, cùng “Mừng xuân mới thắng lợi mới” với chúng tôi. Nó có thể đợi được nhưng chúng tôi sắp chia tay. Bảy Tâm - tiểu đội trưởng ra lịnh: “Toàn tiểu đội chú ý, theo đề nghị của chiến sĩ Út Dũng, ngâm mai ký - ninh vừa làm thuốc vừa làm rượu chia tay.” Anh móc ca Mỹ rứt nhẹ từng bông mai bỏ vô ca ngâm một hồi cho bảo đảm ra hết chất đắng. Khi thấy những cánh mai giấy đã nhợt nhạt anh sớt ra ca mỗi đứa một miếng rồi hô: Dzô! Mấy cái ca chụm vào nhau khua lốp cốp. Mỗi đứa đều uống cạn và uống cả những giọt nước mắt yêu thương vào lòng. Rồi chúng tôi gõ vào ca vào bình toong mà run rẫy hát những bài hát hào hùng bất tận . Cứ để cho nước mắt tự khô đi để làm như không ai nhận ra mình đang khóc, tiếng hát át cả tiếng B52 đang rền, đất cát rơi đầy trên tóc... khiến lời hát cũng lấm lem.
Năm nay tôi có về An Phước là để thắp nhang cho anh Chánh. Anh đã ra đi vào giữa một mùa mai do vết thương tái phát. Mấy đứa con thương anh lấy vải trắng buộc tang cho từng gốc mai mà anh từng chăm sóc. Đem theo vài viên thuốc đắng hòa vào cái ca Mỹ sứt sẹo của anh, hớp một nửa còn bao nhiêu đem rưới lên ngôi mộ cỏ. Tôi nhắm mắt lại để hình ảnh anh hiện rõ hơn và hình như trong tay anh đang nâng niu một nhánh mai vàng.

LÊ HOÀNG DŨNG
(Báo Xuân Văn Nghệ Bến Tre)

ANH MUỐN XÉ CẢ MÀN ĐÊM TỈNH LẶNG - LÊ CẢNH NHẠC

2012-01-26T07:36:00.003+07:00

Xuân mơ màng thao thức nửa chừng đêm
Trời lạnh giá hút em vào sâu thẳm
Anh muốn xé cả màn đêm tĩnh lặng
Để gặp em, dẫu một ánh mắt cười
Em giấu mình trong bí ẩn xa xôi
Vừa rất thực, lại như là ảo ảnh
Ùa đến nồng say, hững hờ lẩn tránh
Để mình anh thảng thốt tê lòng
Phút giao mùa hiện hữu, hư không
Nửa đông giấu chồi nửa xuân chớm lộc
Mây cứ ngang trời để cầu vồng bảy sắc
Gió ngang cây lay nắng dưới vòm xanh.

Lê Cảnh Nhạc

THƯA - HOA TRẦN

2012-01-25T15:08:00.003+07:00

THƯA

Thưa người rằng đã sang năm
Bảo quên! Vẫn nhớ ,chuyện gần chuyện xa.
Rằng đây ,nơi gọi là nhà.
Rằng kia là bóng chiều tà cố hương

Cố huơng là chốn quê hương
Mùa Xuân hoa nở trong vườn.Nhớ ơi!

MÙA XUÂN QUA MAU

Biết đến bao giờ
Về bến sông xưa
Biết đến bao giờ
Được nghe em nói

Con tim mòn mỏi
Đợi khúc giao mùa
Bàn tay với mỏi
Đợi gió ngày mưa

Hoa nở giậu thưa
Một mùa Xuân đến
Chim hót ban trưa
Gọi Xuân trên bến

Bến xưa đã chết
Tự thưở ngày nào
Tình tôi đan kết
Một mảnh hanh hao

Tình theo cơm áo
Đi bốn phương trời
Cuối năm ngồi nhớ
Đã lắm chiêm bao

Trong khe.ngoài rú
Chiêm bao thấy mình
Đời toàn là mộng
Mộng mị lặng thinh

Biết đến bao giờ
Được nghe em nói
Con tim mòn mỏi
Mùa Xuân qua nhanh

HOA TRẦN

CHIA TAY MÙA ĐÔNG - ĐỨC PHỔ

2012-01-24T15:02:00.001+07:00

Chỉ còn vài hôm là hết năm rồi
sao em về chi quá vội?
Hãy nấn ná cho tròn với tuổi
cho tròn vòng con giáp cho vui!

Chỉ còn vài hôm những chuyện ở đời
sẽ chấm hết như mùa đông giẫy chết!
Hãy đừng vội nói lời từ biệt
khi hương Xuân ngấp nghé chụm môi cười.

Hãy ở lại đừng đi thêm bước nữa
(một bước thôi cũng đủ xé lòng!)
Anh vẫn sợ giọt Xuân tình còn đọng
giữa đôi bờ lá nõn sẽ òa mưa!

Sao mà em vẫn muốn chia tay
khi còn vài hôm là hết năm rồi.
Anh làm thơ chỉ cốt vui đời
cho ngày Tết thêm vào câu đối đỏ!

(Cho má thắm sẽ hồng thêm chút nắng
ngày mai vui con giáp lại vui vầy.)
Chỉ còn vài hôm là hết năm này
đừng chia tay giữa mùa đông sắp cạn!

Sẽ hối tiếc khi tàn cơn giá lạnh
Lửa ngày Xuân ấm áp đắp chung tình.
Em có về nên lựa buổi bình minh
cho cuộc tiễn dài thêm lời bịn rịn!...

ĐỨC PHỔ

MỪNG NĂM MỚI NHÂM THÌN 2012

2012-01-23T09:38:00.000+07:00

BÀI TẠ TỘI 3 - NGUYỄN MIÊN THẢO

2012-01-21T17:24:00.007+07:00

Ví dầu tình cũ nghĩa xưa
Tươi xanh như thể cơn mưa đầu mùa
Yêu em mười ngón tay lùa
Tóc mây mấy sợi còn chưa tỏ tinh?

Anh về với chốn lặng thinh
Lắng nghe lá - cỏ tự tình ngày xuân

NMT

THƠ XUÂN VŨ HOÀNG CHƯƠNG - ĐẶNG TIẾN

2012-01-20T17:30:00.004+07:00

Xuân đã đem mong nhớ trở về

Câu thơ Nguyễn Bính, ý thường thôi. Lời e cũng thường thôi. Nhưng dư vang vô tận, xoáy sâu vào tâm tư khách xa quê, nhất là những kẻ không có ngày về. Xuân đã ... đau lòng một chữ đã. Xuân đã. Người chưa. Những lỡ làng và những bẽ bàng.
Lần này, ở đây, Xuân đã đem mong nhớ trở về Vũ Hoàng Chương, người bạn thơ, bạn kịch cũ càng với Nguyễn Bính Lỡ Bước Sang Ngang.

Mùa Xuân thương nhớ mùa Xuân.

Nói đến thơ xuân Vũ Hoàng Chương, cái bồi hồi lẫn chút bùi ngùi. Có hay không có, mùa xuân trong thơ đấng trích tiên, đã tự giam thơ giam đời trong mươi chữ:

Xuân đời chưa kịp hưởng
Mây mùa thu đã sang ?

Nhà thơ đã tự tình như thế, ở tuổi chưa đến ba mươi, trong tập thơ Mây. Người còn giăng tơ tâm sự

Xuân có sang mà hoa không tươi
Ý ngát hoài chăng hề tuổi chớm ba mươi
Nằm say ngõ lạnh
Buồn nghe mưa rơi
Tuôn châu oà bật lên cười
Ta có là ta chăng hề Ai chứ là Ngươi
Chậu sành tiếng đập ngàn năm cũ
Hoạ điệu chiều nay xác rã rời

Và từ đó, hay trước đó, với Vũ Hoàng Chương, tất cả những mùa Xuân đều là :

Hương mùa-xuân-mất ngậm ngùi bay

Đã có nhiều người nói, và nói có cơ sở là men rượu và khói thuốc đưa thơ Vũ Hoàng Chương ra khỏi không gian ; và thơ Đường, thơ Tống, người đẹp Liêu Trai đưa thơ ông ra khỏi thời gian. Điều đó có thật, nhưng con người dù là người thơ, vẫn còn xương còn thịt chuyển động theo bốn mùa mưa nắng. Và cả bốn mùa đều in nét trong thơ Vũ Hoàng Chương.

Tác phẩm đầu lòng Thơ Say in năm 1940 gồm những sáng tác buổi hoa niên, nhưng hoạ hoằn lắm mới ánh lên một nét tươi xuân.

Thuyền nhỏ sông lam yểu điệu về
Cỏ chen màu liễu biếc chân đê
Tình Xuân ai chở đầy khoang ấy
Hương sắc thanh bình ngập lối quê.

Nắng nhẹ mây hờ sương hơi hơi
Sương thưa nắng mỏng nhạc khoan lời
Dây đàn chầm chậm hôn lên phím
Muôn vạn cung Hồ lả lướt rơi

Thơ Say gồm có nhiều phần : Say, Mùa, Yêu, Lỡ Làng ... Phần Mùa chỉ có hai bài thơ ngắn, bài Dịu Nhẹ tả cảnh mùa xuân trên đây, bài sau là Mùa Thu Đã Về. Thơ Mùa đề tặng ‘em Vân’, người yêu trong mộng. Chủ đề Mùa chứng tỏ nhà thơ coi trọng thời gian, nhưng loại thơ tứ thời bát tiết không nhiều, vì không nằm trong thi hứng Vũ Hoàng Chương. Bài thơ xuân Dịu Nhẹ hiếm hoi, nhưng vẫn mang phong cách đặc biệt Vũ Hoàng Chương. Dường như mãi đến 1952 ông mới có trọn vẹn một bài thơ Xuân khác, nhưng cỏ cây đã nhuốm màu Thiền. Bài Thoát Hình gồm 7 đoạn, một vần:

Rào rạt trong cây nhựa trắng ngần
Đã nghe dồn cả tới đài xuân
Đã nghe rào rạt từng cơn gió
Về mách tin hương với cõi trần
Muôn vạn tế bào đang huỷ thể
Vâng theo ý lớn nhịp xoay vần ...

... Ta mở trang lòng nguyên vẹn mãi,
Chưa từng hoen ố vết trầm luân
Đêm nay xuống một bài thơ trắng
Cầu nguyện cho đời nở Ái Ân

Sau này, nhất là từ 1963, Vũ Hoàng Chương sẽ sáng tác nhiều thơ về Đạo Pháp, tuy nhiên nguồn thơ Đạo đã róc rách từ trước đó. Ngoài ra, bài Thoát Hình còn mang thêm dấu ấn của khoa học và triết học, hai nguồn thi hứng sẽ phát triển sâu rộng hơn trong thơ Vũ Hoàng Chương về sau.

* * *

Hương mùa-xuân-mất ngậm ngùi bay ...là một câu tiên tri. Di cư vào Nam, nhà thơ xem như thất lạc mùa xuân.

Bài Nửa đêm Trừ Tịch làm 1955 ; mùa xuân đầu tiên xa xứ :

Mười năm qua, đến bây giờ
Nhìn nhau thấy cả giấc mơ thuở nào....
(...)
Xuân về nhớ thuở ngát chiêm bao
Giòng nước trôi xuôi chợt nghẹn ngào
Lạc lõng vàng son màu lữ thứ
Cành mai gượng ánh mặt hoa đào
Mười phần xuân có gầy hao
Tấm lòng xuân vẫn dạt dào như xưa
Mấy phen biếc đón hồng đưa
Dẫu rằng xong, vẫn là chưa thoả nguyền

Đây là một bài thơ hay, giàu cảm xúc, chĩu nặng ưu hoài. Không mang nội dung, dụng tâm chính trị nào, nhưng đã bị Chế Lan Viên chiếu cố và mạt sát thậm tệ (1960) cho rằng cái điều Vũ Hoàng Chương đáng hổ thẹn nhất và chúng ta đau xót căm giận nhất là bốn câu này:

Có nghĩa gì đâu một chữ " về "
Nếu không ngàn dặm ngược sơn khê
Nếu không ngược cả mười năm ấy
Về tận kinh đô của ước thề

Theo Chế Lan Viên, chữ " Về" là " cái việc về thành, cái việc dinh tê về Hà Nội (mà) chẳng có nghĩa gì cả, thì trong tâm hồn nhà thơ này không còn ranh giới giữa cái tốt, cái xấu, cái đúng, cái sai, cái có nghĩa và cái không có nghĩa "[1]

Đây là lối viết vu oan giáng hoạ, vì chữ " về ", trong bài thơ, không có ngụ ý chính trị, chỉ là một ước vọng tình cảm, hay xa hơn nữa là một xu hướng tâm linh. Từ xưa thơ Vũ Hoàng Chương đã là một lối tìm về :

Lang thang từ độ luân hồi
U minh nẻo trước, xa xôi dặm về
Nguyện Cầu, 1950

Còn mấy chữ " có nghĩa gì đâu ", là phỏng theo Xuân Diệu :

Làm sao cắt nghĩa được tình yêu
Có nghĩa gì đâu một buổi chiều

Nếu nhất định gán cho câu thơ một dụng ý thời sự thì nên hiểu : việc hồi cư năm 1950, với Vũ Hoàng Chương không mang ý nghĩa một chọn lựa chính trị, mà chỉ do một nhu đầu một tình cảm riêng tư - phần nào đó hoang tưởng - " có nghĩa gì đâu " . Còn về thời gian mười năm, từ thời Mây (1943) thi nhân đã nhiều lần nói đến : " Mười năm thôi nhé mộng tan tành " ...," Tình mười năm còn lại mấy tờ thư "…. Thận trọng, chúng tôi đã hỏi lại bà Vũ Hoàng Chương và được chị trả lời là đúng như thế, và còn cho biết thêm : ‘ước thề’ ở đây không phải là chị ấy .

Ngoài ra, giai đoạn này, Vũ Hoàng Chương còn có Bài Ca Bình Bắc, kể chuyện xuân chiến thắng của Quang Trung :

Nhớ trận Đống Đa hề thương mùa xuân tới
Sầu xuân vời vợi
Xuân tứ nao nao
Nghe đêm trừ tịch hề máu nở hoa đào
Ngập giấc xuân tiêu hề lửa trùm quan tái
Trời đất vô cùng hề một khúc hát ngao

Bài thơ là một thiên sử thi, ngợi ca hào quang dân tộc, nhưng hay ở những âm vang vời vợi nao nao, vô cùng quan tái. Nó là một khúc " hát ngao " hơn là một anh hùng ca.
Cùng trong nỗi u hoài mùa-xuân-mất, tết năm 1963, nhà thơ mơ tưởng một Cành Mai Trắng Mộng

Chín giao thừa, tám năm dư
Cành Mai trắng mộng đêm trừ tịch suông
(...)
Khói đâu mờ tím căn buồng
Thời gian ai đốt trên luồng thần giao
Cố đô lửa cháy gan nào
Sài đô son sắt như bào, như nung

Mậu Thân, 1968, Vũ Hoàng Chương làm nhiều thơ Xuân giọng hãi hùng cay đắng. Bài Đục Trong, làm theo lối cổ phong, toàn vần đục, khổ độc, gân guốc, gay gắt :

Chợ Tết mai lan cúc
Đắm mình trong bụi đục
Từng phiên nép mặt hoa
Thẹn không bằng khóm trúc
(...)
Liên miên khói lửa này,
Dám đâu mơ hạnh phúc
Lần lượt tre rồi măng
Đã tơi bời cốt nhục

Đoạn cuối, ê chề, xót xa thân phận :

Thân càng xót cho thân
Uổng gây hình ngọc đúc

Bài thơ có lẽ làm vào những ngày áp Tết Mậu Thân, sức khoẻ không tốt, cũng như bài Bặt Khoá Buồng Xuân, cùng một âm hao não nuột :

Miệng héo dần theo lòng khắc khoải
Năm nay rồi sắp thành năm ngoái
E khi chiều xế, tuyết thay tơ
Không cả chút tình thương nắng quái

Kẻ vô-hạn-hận không là gió
Xuân đến trà mi đời tự bỏ
Ngồi chín từng cao, thẳm đáy hang
Cùng ai gửi chút hương vò võ ?

Toàn bài vần bằng, xen hai đoạn vần trắc nói trên, là u uất nhất. Và kết thúc với hình ảnh của Tết Mậu Thân : thiều quang ngập máu đổ quyên hồng...

Bài Vỡ Mộng Liêu Trai làm giữa ngày Tết tang thương :

Ma sợ cung vôi chạy vọt lên
Người thơ giữa lúc mở bầu men,
Khai xuân chưa kịp vui cùng khách
Đạn rót trời cao đã nổ rền

Nhưng Tết Mậu Thân 1968, tang tóc nhất là Cố đô Huế. Vũ Hoàng Chương làm một loạt tám bài đường luật theo thể liên hoàn liên vận dưới đề tài : " loạn trung Huế cảm bệnh trung nhân " (trên giường bệnh, cảm thương Huế loạn lạc) :

Đạn réo vang vang lửa bốn bề
Như thiêu giường bệnh cháy cơ mê
Sốt dâng mạch loạn càng u uất
Máu chảy ruồi bâu thật não nề

Trước cảnh trúc chẻ ngói tan ấy, nhà thơ đau yếu, bất lực chỉ gởi lời cầu nguyện :

Mong người một nước soi gương cũ
Nguyện đấng ngàn tay độ nhiễu điều ...
(Huế Cảm)

Tết năm sau, Kỷ Dậu – 1969, sức khoẻ khá hơn, tình hình chiến trận, bên ngoài, có vẻ yên ắng, hoà hội Paris đang tiến triển và hứa hẹn, Vũ Hoàng Chương chợt nghe hồn thơ phấn khởi :

Tin Xuân gà gáy rách trời đêm
Tuổi nửa trăm vừa nửa chục thêm
Đủ thấy điềm lành hai nửa nước
Một nhà trong ấm với ngoài êm
(Mở Bút ghi Điềm)

Thi nhân ngất ngưởng, lạc quan như chưa bao giờ lạc quan ở tuổi hoa niên :

Chữ lựa vần gieo đắc ý rồi
Đèn khêu vừa tỏ nước vừa sôi
Nhựa say trà ngát thơ cao giọng
Hỏi chúa xuân rằng : ai có ngôi ?
(Hạnh phúc nào hơn)

Vũ Hoàng Chương thi sĩ còn là một Vũ Hoàng Chương kẻ sĩ, tâm hồn luôn luồn gắn bó với vận hưng suy của đất nước – cho dù ông có là nạn nhân của nhiều ngộ nhận và xuyên tạc. Mùa xuân Kỷ Dậu 1969 đưa hồn thơ về một năm Kỷ Dậu khác, 180 năm trước, mùa xuân Quang Trung, 1789, qua bài thơ chữ Hán :

Kỷ Dậu hồi thanh

Kê minh nhật thướng cựu sơn xuyên
Hồi ức Quang Trung vũ hịch truyền
Sơn vĩ sơn đầu hoa giải ngữ
Hoà âm xuân thảo nhiễu bình nguyên

Ông tự dịch :

Tiếng vang lịch sử

Đất xưa gà gáy mặt trời lên
Giục nhớ Quang Trung hịch sấm rền
Hoa mở cánh chào ngang dọc núi
Hoà âm cỏ ngát xuống bình nguyên

Đặng Tiến dịch ké :

Gà thúc bình minh sông núi xưa
Quang Trung thuở nọ, hịch truyền đưa
Sườn non lưng núi lời hoa mở
Nội cỏ hoà xuân, nhạc tấu mùa

Vũ Hoàng Chương sinh năm ất Mão-1915 – giấy tờ thường ghi 1916 – tính đến năm 1969 là 55 tuổi ta. Ông tự hào thọ hơn... Khổng Minh một tuổi, có bài thơ thu gọn đời mình, giữa những dư luận thị phi, và trầm luân thế cuộc :

Chữ thọ vừa ăn đứt Ngoạ Long
Bến nằm dư biết đục hay trong
(...)
Chỉ thương kiếp đá ai bày trận
Để ngấn vàng gieo chợt rối vòng

Nhưng phấn khởi, dường như chỉ được một mùa xuân ấy. Tết năm sau, 1970, bài "Xúc Động Cuối Năm " thật buồn :

Chơi xuân đất này không cỏ non
Thơ không vàng nữa, ấn không son
Hỡi ơi lòng chợt đau như cắt
Một nụ cười xuân cũng chẳng còn

Bài thơ tưởng niệm bạn tâm giao là thi sĩ Đông Hồ (1906-1969) vừa mới quy tiên trong năm. Người sành thơ nhận ra bóng dáng Đông Hồ : câu đầu lấy từ một câu tập cổ của tác giả Bội Lan Hành : " xuân du thử địa vô phương thảo ", câu sau lấy ý từ bài Vàng Son hoa nở hai mùa :

Mùa vàng hoa mai hoa cúc
Mùa son hoa phượng hoa vông
(...)
Mùa vàng giàu thật giàu
Mùa son sang rất sang
(Đông Hồ)

" Một nụ cười xuân cũng chẳng còn ", là nhắc tên tập thơ " Cô Gái Xuân " (1935) của Đông Hồ.

Xuân Tân Hợi – 1971, lại thêm một mùa tang tóc :

Theo nắng trôi vàng, bạc nổi mây
Thương xuân lìa cội, Tết sa lầy
Sông Rồng bến Nghé đêm Trừ tịch
Phá vỡ vòng sao tự giải vây
Mách cho Lã Vọng về đây
Tha hồ câu, bến sông đầy tử thi

Tuý Ông ngồi rũ cánh Lan buồn
Nơi ấy đầy xương chất máu tuôn
Thà đợi một mùa Xuân Đích Thực
Âm thanh Cuồng sát tự dìm luôn
(Xuân Đối Diện)

Năm sau, 1972, khói lửa vẫn ngập trời :

Giấc mộng trường chinh lửa ngút mây
Tỉnh ra ngựa đấy với thuyền đây
Nhìn nhau chuột nhỏ tung tăng dạo
Vừa uống sông xuân một bụng đầy
(Nhâm Tý khai bút)

Tác giả tự dịch ra Hán Văn :

Trường chinh mộng hậu tức phong yên
Thiên lý long câu vạn lý thuyền
Hốt ngộ tiền thân nhất yến thử
ẩm hà mãn phúc tuý xuân thiên

Lời thơ thanh thoát, dí dỏm. Nhưng tâm sự tác giả, thời điểm ấy còn u ám lắm qua bài " Xuân Quạnh " :

Hỡi ơi trầm ngát mùa cung điện
Ngõ hẹp ... Thôi rồi vẫn tịch liêu

Lầu Vọng-giai-nhân mãi quạnh nằm
Ngày xưa Kim ốc chỉ mười năm
Đắng cay thế vị lòng vương giả
Ôi nguyệt tiền thân ngọt đoá rằm

Cuối năm 1972, hoà hội Paris bế tắc, chiến trường miền Nam ác liệt và Mỹ dùng pháo đài bay B 52 oanh tạc Hà Nội suốt 12 ngày đêm cuối năm. Phải nhớ rõ bối cảnh đó, mới hiểu tâm trạng Vũ Hoàng Chương qua bài " Đón Xuân Mười Chín " làm trước Tết Quý Sửu (nhằm ngày 3.2.1973) :

Bấm đốt từ di cư đến nay
Đón xuân vừa vặn hết bàn tay,
Sang sông Ngựa đã hai lần hí
Vạch đất Trâu thêm một luống cày
Lửa ném tràn lan đầu gió Bắc
Vàng rung thăm thẳm đáy hồ Tây
Bút toan chạy ngược đau lòng chữ
Núi vẫn nằm ngang bạc tóc mây
Dăm kẻ tri giao toàn kiết xác
Nửa đêm trừ tịch cũng vờ say
Hằng nga bỏ địa cầu đi mãi
Tết đến buồn không chịu vẽ mày
Xưa rồi lửa phóng tên bay
Giờ chơi nhạc sống nào đây hỡi giàn
Bóng ai trên đá ngồi gan
Có nghe rung một giây đàn lẻ loi
Trời xuân chẳng én đưa thoi
Mà như gấm đẩy bức Hồi Văn qua
Nghé kêu đầy bến vàng hoa

(dẫn trọn bài)

Bài này đăng trên Giai Phẩm Văn Xuân Quý Sửu, phát hành ngày 15.1.1973, trước khi ký hoà ước Paris. Vậy Vũ Hoàng Chương phải làm trước đó, vào thời điểm :

Lửa ném tràn lan đầu gió Bắc
Vàng rung thăm thẳm đáy hồ Tây

Câu thơ ngụ ý : lửa thử vàng, Vàng Mười không sợ lửa, chế độ miền Bắc không khuất phục trước vũ lực thô bạo. Đây là một câu thơ nặng tình dân tộc, nhưng không mấy người để ý, như một thứ cung đàn lẻ loi.

Người đọc vẫn tưởng nhà thơ sống trong mây khói, quên rằng Vũ Hoàng Chương gốc gác là một bộ óc khoa học, toán học, nên đã có những tính toán chi ly, chính xác : bàn tay, tổng cộng có 19 đốt, ứng vào con số 19 năm di cư sang sông (1954-1973). Ngựa đã hai lần hý là hai năm Giáp Ngọ (1954) và Bính Ngọ (1966). Trâu thêm một luống cày là hai năm Tân Sửu (1961) và Quý Sửu (1973). Hai vần mây và say nhắc tên hai tập thơ đầu tay ; Nửa đêm trừ tịch là tên một bài thơ. Nghé kêu đầy Bến ngụ ý bài thơ làm tại Sài Gòn, tên cũ là Bến Nghé.

Sau đó, hiệp định Paris ký ngày 27.1.1973, chấm dứt chiến tranh Việt Nam trên giấy tờ. Ngay ngày Tết Quý Sửu, Vũ Hoàng Chương có thơ kịp thời ghi dấu :

Ma là Người ... kiếp khác
Người là Trời ... đêm nay
Nghe chừng lửa đã tắt
Hai bờ Con-Sông này
ờ nhỉ ! đâu còn Vết Cắt
Sao lòng ai vẫn chưa hay ?
Nằm kia, người nín bặt
Vòng luân hồi đã ngược chiều quay
Ma thôi vất vưởng, trời thôi lưu đày
(Tin Xuân)

Vũ Hoàng Chương là người thiết tha với vận mệnh dân tộc và đất nước, gắn bó với kỷ niệm Hàng Khay Hàng Trống hoa nào rụng, nhất định phải kỳ vọng vào hiệp định 27.1.1973 sẽ mang lại thanh bình cho đất nước, và ngày thống nhất sẽ không xa. Dù rằng kỳ vọng ấy chỉ rung một giây đàn lẻ loi, và sau này sẽ không đúng với thực tế : đất nước sẽ thanh bình và thống nhất, nhưng trong những điều kiện khác – mà Vũ Hoàng Chương sẽ là nạn nhân.

Năm 1974, Tết Giáp Dần, thi nhân có bài Thuý Vũ Đoản Từ, trích toàn văn, vì ít người còn lưu giữ :

Cỏ Bồ ôm đá ngủ
Trong tranh từ bao giờ
Cho đến bây giờ
Còn say trong thơ
Vườn bỗng hót vang chim Thuý Vũ
Đèn xanh nến biếc đêm giao thừa
Nét bút gầy theo mực úa
Bao năm rồi tiêu sơ
Có phải xuân đang từ đáy lụa
Một chiều sâu không ai ngờ
Truyền tin về giấc mơ
ánh nguyệt mung lung cành lãng đãng
Nghe lòng trời đất ươm tơ
Nguyệt vẽ mày cong dĩ vãng
Cành đơn hoa trắng tương tư
Ôi thôi áo vải đã màu nâu thuyền đã hư
Mối manh gì nữa còn ai nữa
Đành kết vào hương Thuý vũ Từ

Tác giả giải thích : Thuý Vũ nguyên là tên một loài chim, sau thành tên một loài hoa : hoa mai trắng, nhiều cánh và nhỏ hơn Bạch Mai[2]. Nói là thơ xuân, kỳ thực bài này nằm giữa mộng và thực. Nó quý ở chỗ phản ánh tâm trạng của tác giả thời đó, ông sẽ viết " ta đành mất hết để còn nhau " (Huyền Lan Trường Từ, cuối xuân Giáp Dần 1974).

* * *

Thơ xuân thơ Tết cuối cùng của Vũ Hoàng Chương là bài Vịnh Tranh Gà Lợn, làm vào ngày Tết Bính Thìn, 1976. Bài thơ được truyền tụng nhờ được truyền khẩu. Nhưng cũng vì truyền khẩu, nên nhiều dị bản khác nhau, nhiều bản sai lạc, vô nghĩa. Bà Vũ Hoàng Chương đã than phiền và ghi lại cho chúng tôi chính văn :

Vịnh tranh Gà Lợn

Sáng chưa sáng hẳn, tối không đành
Gà lợn, om sòm rối bức tranh
Rằng vách có tai, thơ có hoạ
Biết lòng ai đỏ, mắt ai xanh
Mắt gà huynh đệ bao lần quáng
Lòng lợn âm dương một tấc thành
Cục tác nữa chi, ngừng ủn ỉn
Nghe rồng ngâm váng khúc tân thanh

Bà Vũ ghi chú : Thơ có hoạ có ba nghĩa : thơ có xướng thì phải có hoạ, gọi là thơ xướng hoạ : thơ phản nghịch là tai hoạ ; và thơ hoạ (vẽ) ra tranh. Vũ Hoàng Chương nổi tiếng là uyên bác : thơ ông thường sử dụng nhiều điển cố. Đặc biệt bài này ông sử dụng tục ngữ, theo truyền thống Nguyễn Trãi, Nguyễn Du. Bà Vũ Hoàng Chương lưu ý đến những tục ngữ : " dừng có mạch, vách có tai " ; " xanh vỏ đỏ lòng ". Nhưng còn nhiều thành ngữ, tục ngữ khác như : " tranh tối tranh sáng ", " mắt xanh ", " mắt quáng gà ", " gà cùng một mẹ ", " lợn âm dương ", " con gà cục tác lá chanh, con lợn ủn ỉn mua hành cho tôi ". " Khúc tân thanh ằ ngụ ý ô đoạn trường " . Còn ý nghĩa, ngụ ý dí dỏm nhưng thâm trầm của từng câu, từng chữ thì chúng tôi xin miễn giải thích, sợ làm mất cái duyên ngầm của bài thơ. Chỉ mong văn giới ghi nhận : đây là văn bản chính thức của bài Vịnh tranh Gà Lợn của Vũ Hoàng Chương làm vào dịp Tết Bính Thìn 1976. Bà Vũ Hoàng Chương và chúng tôi chịu trách nhiệm về 56 chữ trong văn bản. Những dị bản khác nên xem như là truyền khẩu, " tam sao ", được phổ biến trong nghịch cảnh. Sau đó nhà thơ Vũ Hoàng Chương bị bắt, ngày 14-3, giam ở Chí Hoà, bị bệnh nặng, đưa về nhà mấy hôm thì mất, ngày 6.9.1976, nhằm ngày 13 tháng 8 năm Bình Thìn, lúc 23 giờ.

* * *

Tóm lại, ở thời trai trẻ Vũ Hoàng Chương ít có thơ Xuân trong các tập Thơ Say, Mây, Rừng Phong. Sau ngày di cư vào Nam, thơ xuân của ông thường là hoài niệm hương mùa-xuân-mất ngậm ngùi bay. Khoảng mươi năm về sau, ông có nhiều thơ xuân mỗi năm vì yêu cầu của báo giới ; vả lại, ông thường dùng thể thơ ngắn, gọi là nhị thập bát tú, dễ sử dụng để ký hoạ một tâm trạng, một biến cố lịch sử. Do đó, những bài thơ hoàn cảnh lại là những bài thơ thời thế và thân thế giàu sử liệu và tư liệu.

Chúng tôi sưu tầm và giới thiệu thơ xuân của Vũ Hoàng Chương qua nhiều giai đoạn, để bạn đọc và văn giới có một chuỗi tư liệu. Nhưng nhất định là thiếu sót, nhất là những bài thơ đăng rải rác trên báo, hay rất nhiều thơ xuân thù tạc gửi bằng hữu. Quý vị nào biết xin vui lòng mách, hoặc công bố, để đóng góp vào việc hoàn thành Toàn Tập Thơ Văn Vũ Hoàng Chương sau này.

Dùng từ cho chính xác, có thể nói là Vũ Hoàng Chương làm nhiều thơ Tết và ít thơ xuân. Và nói chung, thơ xuân Vũ Hoàng Chương, ở cái phần đọng lại trong lòng người đọc thường là :

Hương mùa-xuân-mất ngậm ngùi bay.

Người đời vẫn mơ ước những thành đạt làm nên sự nghiệp. Nhưng có những sự nghiệp lớn lao hình thành trên mất mát.

Cao quý và thiêng liêng thay, một sự nghiệp làm bằng mất mát.

Đặng Tiến
Paris, Tết dương lịch, 1-1-2001
Bổ sung 15-1-2007

________________________________________

[1] Chế Lan Viên, Phê Bình Văn Học, nxb Văn Học, tr. 89, 1962, Hà Nội
[2] Bà Vũ Hoàng Chương ( 1919- 2005 ) – nhà thơ Đinh Thục Oanh – Xuân Kỷ Mão 1999 đã có bài Mai Thuý Vũ để truy niệm phu quân :

Cao sâu từng nhập bóng cây già,
Cây vẫn thân xưa bóng chẳng nhoà.
Vườn trải băng sương trăm thức cỏ,
Xuân còn Thuý Vũ một cành hoa.
Lòng nghe nắng ấm say đôi chút
Cánh để men hồng nhuốm phớt qua
Vang tiếng chim xanh về hót đấy,
Bồng lai hẳn nhớ kẻ đi xa.

Tôi đã hoạ lại, nay nhắc lại để ghi kỷ niệm và tư liệu :

Mộng Trắng Cành Mai, trên cội già,
Nắng thưa mưa nhạt, trắng không nhoà
Sang Tần lỗi bước lầm Tâm Sự,
Bút Nở Hoa Đàm lỡ xác hoa.
Ngồi Quán, Thơ Say, Thuyền Ghé Tạm
Rừng Phong, Đậm Nhạt – Hạc về qua.
Mây xa, xa mãi, xa xa lắm,
Một chị một em tình xót xa

Paris, 15/8/1999
(những chữ in nghiêng là tên tác phẩm Vũ Hoàng Chương)

Nguồn : http://art2all.net

TA ĐÃ BẢO TRỜI ĐỪNG LÀM TẾT !!! - ĐÔNG HÀ

2012-01-19T07:47:00.002+07:00

Ta đã bảo trời đừng làm tết
thường dễ buồn những kẻ không quê
ba mươi ngồi nhìn xa thương nhớ
ngả đâu cũng muốn được quay về

Tết đến ta thường buồn ghê lắm
chiều ba mươi rộng đến vô cùng
nhặt đủ thứ cho vào chưa đủ
một cái gì thương nhớ mông lung

Nên ta vẫn thường hay trốn tết
bằng cơn đau vô cớ theo về
Chừ không lẽ ra đường cho hết
cái vô tình quanh quẩn sau lưng...

CHẮP TAY DÒNG ĐỜI - VÕ CHÂN CỬU

2012-01-18T07:38:00.000+07:00

“Cho tới bây giờ mầy vẫn chỉ là người chắp tay nhìn dòng đời ! ” Câu kết luận của một người bạn lúc tan tiệc cuối năm không hiểu là lời khen hay chê. Nhưng nếu nhận xét ấy đúng thì cũng là điều hay !

“Đây là chốn nương mây và cậy nguyệt,
Đàng chờ xe, sông nước ước mong thuyền
Tịch dương liễu không biết mình đang biếc
Tương tư trời, tương tư nhạc triền miên…

Đó là đoạn mở đầu bài thơ thi sĩ Yến Lan viết thuở còn rất trẻ về quê hương Bình Định của mình. Người sau, dù căn cứ vào hình tượng và nhạc điệu xếp nó vào loại thơ tượng trưng hay siêu thực trong những năm mở đầu của thời “Thơ mới”, thì đó vẫn là những câu thơ hay nhất cho đến bây giờ.
Thời suy tàn
Đầu thế kỷ 20, khi Nho học suy tàn, chữ quốc ngữ lên ngôi thì “giỏi làm thơ” không còn là một trong những điều kiện để tiến thân trên đường khoa bảng, quan lại. Nhưng trong chương trình giáo dục ở Miền Nam sau 1954, môn Việt Văn vẫn được coi trọng hàng đầu. Ở lớp đệ lục (lớp 7 sau này), học sinh đã bắt đầu làm quen với nền văn học cổ. Trong đó có phần phân tích, lý giải khá kỹ về các thể thơ, từ Đường luật đến song thất lục bát, và tất nhiên cả lục bát đặc thù của người khắp mọi miền. Sự mầu nhiệm của ngôn ngữ được thểt hiện qua vần điệu. Học sinh giỏi phải thuộc cách gieo vần. Tôi bắt đầu hiểu rằng nếu biết diễn tả, thì sau các quy luật như “Nhất Tam Ngũ bất định, Nhị Tứ Lục phân minh”, văn vần sẽ tạo được sự kỳ diệu trong ngôn ngữ.

Đô thị Quy Nhơn hình thành tại cửa vịnh hình tam giác, hai cạnh là những dãy núi. Khu trường Cường Đễ cũ nối liền với công viên trung tâm là những nền cát đầy những thực vật dại, nhiều nhất là keo gai và cây tảo nhơn có trái hấp dẫn với tuổi học trò. Học sinh nam nữ tụ tập chơi từng nhóm riêng. Phổ thông là trò đuổi bắt. Tuổi mới lớn, bọn trai nghịch có màn rình, lén chạy đến bịt mắt các bạn gái rồi chạy trốn. Tất cả đều hồn nhiên. Tôi và một số thích môn quốc văn thì ở một góc riêng. Chúng tôi thách đố nhau xem ai có thể gieo vần được thành những bài thơ thất ngôn, ngũ ngôn hay tứ tuyệt, và cả những câu thơ lục bát “bằng bằng, trắc trắc, bằng bằng…” Từ năm đệ Ngũ (lớp 8), thầy giáo bắt đầu cho làm quen với thơ văn chữ nôm với những Nguyễn Trãi, Nguyễn Du…để chuẩn bị cho chương trình văn học chữ quốc ngữ của những Nguyễn Khuyến, Trần Tế Xương để tới các thế hệ của Tảen Đà, Phan Bội Châu và nhóm Thơ mới, Tự lực Văn đoàn sau đó…(Qua chương trình Trung học đệ nhị cấp, các bài học căn bản này sẽ được nâng cao).
Là chốn “nương mây và cậy nguyệt” nên từ chương trình học ấy, nhiều “bút đoàn”, “thi văn đoàn” sơ khai đã ra đời. Thành phố Quy Nhơn từ năm 1965 là đô thị lớn thứ 3 chỉ sau Sài Gòn, Đà Nẵng nên cũng phát triển về văn hóa, giáo dục. Trường Sư phạm đào tạo giáo viên tiểu học, thu nhận giáo sinh giải Miền Trung từ Huế trở vào được lập ra. Thêm hệ rhống trường Kỷ thuật mới mở, nhận học sinh từ lớp đệ ngũ. Năm 1966, Nguyễn Lương Vỵ từ Tam Kỳ vào học Kỷ thuật Quy Nhơn, quen Hồ Ngạc Ngữ ở lớp học nên kết bạn với nhóm Hồn Quê của tôi, Ngữ và Lê Xuân Tiến (lúc này là Lê Phiên Vươn)…Sau vài tháng chép tay, chúng tôi kháo nhau gửi bản thảo vào đăng các báo, tạp chí ở Sài Gòn, rồi gửi thư giao lưu khắp các bút đoàn ở Sài Gòn và các tỉnh. NLV ở nhờ nhà người chú. Ở đó có một cô gái học cùng lứa chúng tôi mà anh gọi là “cô”. Cô này khá xinh xắn, mua hát hay nên cả Ngữ và Tiến đều hay đến để kiếm cớ giao lưu. Những bài thơ tình học trò đầu tiên đã ra đời…Khi lên Trung học đệ nhị cấp, đa phần các “bút đoàn” đều tự giải tán vì ai nấy bắt đầu lớn xồ, và đã có bài đăng ở các báo, tạp chí Sài Gòn.
Các thi sĩ nổi tiếng trước đó ở đất Quy Nhơn và Miền Trung, người thì bị bệnh nan y (Hàn Mặc Tử, Bích Khê), người lãng mạn “quá trớn” hoặc gần như hoang tưởng (Xuân Diệu, Chế Lan Viên..), nên đa phần các bậc cha mẹ lúc này không khuyến khích con mình theo nghiệp văn chương. Nên chúng tôi dù đã sáng tác đầy tập vở, nhưng phải giấu đi để phụ huynh thấy mình chỉ lo học tập, thi đậu lấy mảnh bằng, nếu không sẽ rơi vào cảnh “rớt tú tài, anh đi trung sĩ…”
Chiến sự ngày càng lan rộng, quân đội Hoa kỳ và đồng minh Đại Hàn hiện diện đông hơn. Quê mẹ tôi ở vùng núi sát biển bên kia đầm Thị Nại. Cứ vài ngày nhà lại nhận được tin có một người quen chết vì bị Việt Cộng ám sát, hoặc do “quân đội” đi càn. Rồi, những người dân quê chèo thuyền qua thành phố tham gia biểu tình, chính quyền đưa máy bay trực thăng ra, bắn xối xả, máu loang đỏ mặt đầm. Chiến tranh là một thứ “tai trời”, khó ai tránh được. Thân phận con người như bèo bọt…Nhưng chẳng hay ho gì cái chuyện giết chóc nhau. Tôi tự nhủ mình đừng bao giờ nên dùng ngòi bút để ngợi ca cái ác.
Mùa xuân rồi cuối mùa hè năm Mậu Thân (1968) diễn ra những cảnh rợn người. Xác Việt Cộng được kéo ra bày phơi giữa phố để người dân đến xem. Ở các vùng nông thôn, các viên chức “quốc gia” bị ám sát liền bị du kích cắm cọc cốt xác dựng đứng, hay đeo “bản án” thả trôi ra đầm Thị Nại cho song cuốn. Các học sinh trung học ở nhiều trường sau khi bị lôi kéo xuống đường “hoan hô”, “đả đảo” cũng chia thành nhiều nhóm: phản chiến, thân cộng, hoặc ủng hộ chính quyền. Năm này, vừa lên lớp đệ Nhị ban C, tôi gặp phải một sự cố khó xử. Tại cuộc họp Ban đại diện các lớp toàn trường, chính vị giáo sư hướng dẫn lớp đứng ra cử tôi làm trưởng ban báo chí toàn trường ! Tôi rất biết ơn vị thầy này, vì trong những năm dạy đệ nhất cấp đã hướng dẫn học sinh khá kỹ về chương trình văn học sử và niêm, luật các thể thơ. Nhưng làm trưởng ban báo chí có nghĩa là đứng chân Ban đại diện học sinh, phải biểu lộ thái độ trước các sự kiện chính trị. Nên tôi cương quyết từ chối không nhận chức. Từ đó, vị giáo sư hướng dẫn và một số thầy, bạn nhìn tôi với ánh mắt thiếu thiện cảm, cho rằng tôi tự cao “đã nổi tiếng”.
Hai người thầy
Tuổi sắp vào đời, tâm hồn nhiều ước mơ phiêu lãng. Lấy lý do chuyện “trục trặc” ở nhà trường, tôi thuyết phục được cha mẹ cho tôi vào Sài Gòn để học tiếp. Nhờ sự giới thiệu khá đặc biệt, và có lẽ cũng căn cứ vào học bạ, trường trung học công lập Chu Văn An đồng ý cho tôi vào lớp, trễ 1 tháng sau khai giảng.
Ở trường nào cũng rất ít học sinh theo ban C (văn chương-sinh ngữ). Vào học trễ, tôi chọn chỗ ngồi nơi cuối lớp. Tôi dáng to xương, mặt nông dân chữ điền, cung cách khá “quê mùa tỉnh lẻ”. Vậy mà không hiểu vì sao, chỉ sau mấy ngày, nhân vật trưởng ban báo chí của lớp lại đến làm quen, bảo tôi tham gia viết bài, sáng tác cho tờ nội san của lớp ! Tôi lại phải tìm cách từ chối. Sau đó tôi mới biết anh này là người có cảm tình với phía “bên kia”, các sáng tác đều theo hướng “dấn thân”, tranh đấu. Ham làm chính trị, nên cuộc đời anh về sau trải qua nhiều thăng trầm. Sau năm 75 anh là sáng lập viên, Ủy viên Ban biên tập tờ báo của Thành Đoàn, rồi bị loại bỏ, vỡ mộng dấn thân…
Giảng dạy môn Việt văn cho lớp đệ Nhị C trường Chu Văn An chính là thi sĩ Vũ Hoàng Chương. Thầy đảm nhận công việc này liên tục từ sau 1954 đến 1975 ! Thầy thường mặc bộ đồ veston màu vàng sữa, thắt cà vạt, tay áo cài măng-sét, đầu đội mũ phớt màu nâu, ung dung ngồi trên xích lô đạp đến trường. Vào lớp, khi tất cả học sinh đã đứng dậy, thầy bỏ mũ lên bàn rồi cầm ngay viên phấn, vẫy tay cho phép học sinh ngồi xuống. Thầy chép ngay mấy câu thơ trong chương trình học lên bảng, nét chữ rất bay bướm. Chỉ bấy nhiêu đó, rồi thầy đi lên đi xuống từ đầu đến cuối lớp, ngẩng mặt lên trời và giảng về cái hay của mỗi bài thơ. Cuối giờ, thầy chỉ cách sách cần đọc thêm, học sinh phải tự tìm hiểu để hiểu cái hay cái đẹp của văn chương. Cách giảng dạy ấy rất khác với kiểu từ chương, “học thuộc làu”. Vậy mà kỳ thi tú tài 1 năm ấy, hơn một phần ba lớp, trong đó có tôi, đã đậu với hạng bình thứ, điều rất hiếm đối với học sinh ban C. Cũng năm này, bút hiệu mới tôi chọn (V.CH.C) lần đầu tiên xuất hiện trên tờ Khởi Hành với bài thơ “Chùa cổ bên sông”.
Năm 1969, Vũ Hoàng Chương hoàn chỉnh bản thảo để xuất bản tập “Ta đợi em từ ba mươi năm”. Thi sĩ sinh năm 1916, năm 1940 xuất bản tập thơ đầu tiên và nổi tiếng vang dội ngay. Người ta nhận ra dù sử dụng các thể thơ cổ điển, nhưng Vũ Hoàng Chương có sự cách tân cả về từ và ý. Chương trình lớp đệ nhị có phần giảng về thơ mới, nhưng ít khi thầy giảng về thơ mình. Có đôi lần, có lẽ vào giờ “ngoại khóa”, thầy chép mấy câu thơ của mình lên bảng, rồi lại đi tới đi lui. Sau đó thầy dùng phấn gạch chéo một chữ trong bài rồi thay bằng một từ khác mới nghĩ ra. Thầy nói rằng từng chữ trong câu phải phù hợp với kết cấu của vần điệu từng câu và trọn bài. Có như vậy bài thơ mới hay, khiến người ta nhớ mãi.
Ta đợi em từ ba mươi năm
Uổng hoa phong nhụy, hoài trăng rằm
Heo may chớm đã lên mưa gió
Ngăn ngắt chiêm bao, lạnh chỗ nằm
Bốn câu trong bài thơ “Chờ đến hoài công” một trong những bài thơ chủ lực trong tập thơ này cũng được thầy hoàn chỉnh trong tình huống như vậy. Có lần trong giờ nghỉ, ở phút trò chuyện về thơ hiện đại, thầy bộc lộ một ý, là hình thức diễn đạt thơ không nên quá khúc mắc. Vì nếu như vậy thì chỉ có một số người trong nghề và giới trí thức hiểu và thích. Tập thơ cuối, xuất bản đầu năm 1975 của Vũ Hoàng Chương như một lời tiên tri : “Chúng ta mất hết, chỉ còn nhau”). Nhà thơ Thanh Tâm Tuyền, diễn giả chính của buổi mừng sự nghiệp Vũ Hoàng Chương, khi đó đã kết luận :Vũ Hoàng Chương là người sinh ra để làm thơ !

Lời khuyên các phụ huynh thời tôi còn đi học xem vậy mà rất đúng. Biết làm thơ, chẳng đem lại ích lợi gì trên đường tiến thân ! Đến sau này có khi nó còn là cái cớ để bị khắp nơi dò xét !
Sau khi Việt Nam vào thời “đổi mới”, mặc dù suốt thời gian dài sau 1975, tôi không gửi thơ đăng báo, nhưng trong một gặp gỡ tình cờ, một “quan thơ” thời danh nheo mắt dòm tôi:
- Ông là nhà thơ ?
Từ bản năng sinh tồn, tôi trả lời ngay:
- Sách vở đều tổng kết 80 % người dân Việt Nam có tâm hồn thi sĩ !
Nghe câu này, vị “quan thơ” khoái chí gật gù: một trong 80 % !
Khoảng năm 1990, có dịp ra Nha Trang, tôi kể chuyện này với thi sĩ Quách Tấn. Ông không nói gì, chỉ lẳng lặng vào mở cái tráp (hộp đựng đồ quý, thường làm bằng gỗ), lấy ra một tờ bản thảo đưa tôi xem:
Thương mình nặng nghiệp văn chương
Đã tơ khúc ruột còn sương mái đầu
Mênh mông biển nhuộm màu dâu
Trăm năm thế ấy nghìn thu thế nào ?

Tôi trầm ngâm đọc và trả lại, không hề nói câu nào. Người thi sĩ già có sự cảm thông và chia sẻ quá lớn !
Bài thơ có tựa đề Thương mình trong tập thơ lục bát Trăng Hoàng Hôn mà ông mới viết. Quách Tấn sinh năm 1910, là một trong 4 nhà thơ (cùng Yến Lan, Chế Lan Viên, Hàn Mặc Tử) trong nhóm “Bàn thành tứ hữu” ở đất Bình Định. Ông chuyên làm thơ Đường luật, từ 1932 đến 1974 chỉ làm một tập thơ lục bát hơn một trăm bài lấy tựa là “Nhánh lục”. Trong thời gian từ 1975-1977 ông lại làm nhiều thơ lục bát, cùng với Trăng hoàng hôn là tập Nhánh lục. Thơ lục bát của Quách Tấn về tứ cũng mang nhiều điển tích của thơ cổ nhưng sử dụng ngôn ngữ rất nôm na, dễ hiểu; độc giả dễ chạnh long trước nỗi cô đơn trước thời đại mà nhà thơ sống.
Tôi vẫn xem Quách Tấn như một người thầy lớn, dù chưa chưa được ông dạy ở lớp học giờ nào. Năm 1970, tôi vào trường Đại học Văn khoa Sài Gòn, nhưng vẫn ghi danh thêm trường thứ 2 tại Đại học Vạn Hạnh. Chỉ vì danh sách giảng dạy ở trường Vạn Hạnh có thi sĩ Quách Tấn là Giáo sư thỉnh giảng. Chẳng may khi đó, thi sĩ bị bệnh Glaucome (cườm mắt) trở lại, việc đi giảng bài phải bị cắt.
Sinh viên thời trước có thể lấy Cours về học ở nhà, khỏi đến lớp nghe giảng. Nên tôi vẫn ngược xuôi về 3 đô thị lớn ở Miền Trung là Đà Nẵng, Quy Nhơn, Nha Trang để nói chuyện hão với anh em làm văn nghệ. Nếu Đà Nẵng, Quy Nhơn bùng phát nhiều thi sĩ mới, thì Nha Trang lại nổi trội các cây bút văn xuôi. Có lẽ do vậy nên khi tôi đến nhà, thi sĩ rất vui. Ngày đó, đi học là phương thức lãnh giấy hoãn dịch hiệu quả nhất, nên tôi có ý định sẽ tiếp tục trải qua các bậc sau đại học. Tôi ngỏ ý sau này sẽ nhờ thầy hướng dẫn để làm luận văn cao học về thơ của các nhà thơ hình thành nên nền văn học chữ Nôm ở các thời Lý, Trần, Lê…Thi sĩ rất hoan hỉ, và ngay từ đó đã giới thiệu với tôi nhiều tư liệu, đề tài liên quan. Đầu năm 1975 khi tôi ngỏ ý sẽ đứng ra chủ trương một tập san chuyên về Thơ đầu tiên ở Việt Nam, Thi sĩ Quách Tấn trao ngay cho tôi bản thảo “Khóm mận ba nhành” để đăng ngay trong số đầu tiên, và còn góp ý cách làm nội dung để tờ báo có đứng vững.
Sau biến cố 1975 mỗi lần qua miền Trung tôi vẫn ghé thăm thầy, được nghe nhiều lời dạy bổ ích trong đối nhân xử thế, hiểu rõ hơn về tính cách của các thi sĩ bạn thân cũ. Tôi nhớ nhất là lời dặn: hết sức cẩn trọng khi đưa bài vở ra các phương tiện thông tin. Dù một tờ báo nhỏ cũng không được coi thường, vì “tiếng dữ đồn xa” sẽ làm mất thanh danh của mình. Các tư liệu nghiên cứu, sáng tác cũng vậy, chỉ nên trao cho người đáng tin cậy. Thời buổi vàng thau lẫn lộn, không thiếu những kẻ chỉ lăm lăm “xơi hết của người (XHCN)”. Một vài tư liệu nghiên cứu của thầy, trước đó do đưa không đúng chỗ, đã bị nhiều nơi tước đoạt thành nội dung luận án tiến sĩ !
Năm 1992 thi sĩ Quách Tấn từ giã thế gian để đi vào “Mùa cổ điển”. Tôi viết ngay bài tưởng nhớ, trong đó trích dẫn bài thơ Trước-Sau làm sau biến cố 1975, mà thầy đã đọc và tôi thuộc lòng ( bài thơ này trước đó chưa hề đăng báo) :

Trước Tết mai là hoa
Sau Tết mai là củi
Trước bao nhiêu nâng niu
Sau bao nhiêu buồn tủi

Nâng niu mai chẳng mừng
Hất hủi mai không tủi
Nghìn trước nối nghìn sau
Khe trong lồng bóng núi.

Nhà văn Cao Huy Khanh khi đó là Thư ký toà soạn tờ Người Lao Động cuối tuần liền cho in ngay bài viết này. Và đến cuối 2011, tôi mượn tựa đề Trước Sau như một sự tưởng nhớ đến thầy Quách Tấn.

NỖI NHỚ SƯƠNG ĐÊM - LÊ THỊ KIM

2012-01-17T14:51:00.003+07:00

Anh như một kẻ lang bạt không chốn rơi
Anh như người phiêu bạt trở về không nguồn cội
Anh bất cần đời
Ngang tàng ủ rũ

Làm sao anh biết được
Đêm mưa bay gió phủ buốt đường phố
Em lang thang
Lang thang trong hành trình mộng tưởng của mình
Cùng nỗi nhớ anh
Trong căn nhà tối đen như những tiếng dương cầm bỏ quên
Đôi khi em ngồi ngây như tượng gỗ
Mặc bóng tối vây phủ
Mặc cả tiếng rả rích từ chiếc vòi nước cũ
Trầm mình trong tiếng dặn lòng
Hãy quên
Hãy quên…

Anh làm sao biết được
Em đôi khi như một đứa trẻ
Cợt đùa hờn dỗi
Tha thẩn trong những trò chơi của mình
Nói cười cùng con tem nhỏ
Cùng những bức họa xinh
Vẫn chợt ngỡ có anh
Khói thuốc vàng tay
Lặng lẽ ngồi nhìn
Hiền như sương sớm…

Ơi, mùa đông giá rét
Như tiếng hú ngoài rừng xa buốt nhức
Anh làm sao biết được
Nỗi nhớ dẫn em qua đâu
Nỗi nhớ đưa em về đâu
Nỗi nhớ có tan như ngọn bấc lụi dầu

Ơi anh – nỗi nhớ sương đêm của em
Ơi anh – đóa hoa đầu tiên trong ngày
Đóa hoa với nắng hồng, với heo may
Đóa hoa ấp ủ - Em cùng mùa xuân
Dẫu bị vây phủ bởi âm u tàn lạnh

Xin đừng…
Xin đừng tan vào hư không

THỨC - HẠC THÀNH HOA

2012-01-16T09:41:00.002+07:00

Đêm nay phố đợi giao thừa
Cành mai cũng thức đợi chờ ra hoa
Và em cũng thức trong ta
Chút gì lãng đãng như là sương bay
Còn ta cũng thức đêm nay
Ngồi nghe pháo nổ mà ngây ngất buồn
1973

BÁNH TRÁI MÙA XƯA - NGUYỄN NGỌC TƯ

2012-01-14T07:04:00.002+07:00

Tết một lần, cùng hai lần đám giỗ, cậu lại ra nhà người anh cùng cha khác mẹ với mình. Lành như củ khoai, lành như đất, lành như một người kém trí, như cái tên Út Khờ. Đi lần nào cũng quên vài thứ, không quên mang dép thì cũng quên đội nón, nhưng có thứ cậu không bao giờ quên mang tới nhà anh chị cậu, là bánh. Giỗ này cậu đem bánh bột đậu, giỗ sau cậu góp cốm ngào đường, tết thường có bánh kẹp cuốn, bánh bông lan, bột đậu. Những thứ bánh trái quê mùa, nằm vơ vất trên bàn thờ, giữa những món đồ cúng đẹp đẽ khác. Vơ vất như thân phận của cậu: con riêng của ông nội với người đàn bà khác.

Anh chị và đám cháu không mê bánh nhà quê đó. Chỉ con nhỏ giúp việc nhà anh cậu là đón mừng nhiệt tình. Ăn một cái bánh nghe ngon nhức cả ký ức. Bánh của cậu gợi nhớ má nó đang nằm ho ở cái quê mị cà tha nào đó. Nó biết để có mớ bánh này, mợ (cũng hiền hậu thiệt thà y như cậu) đã phải nhồi bột đánh trứng từ hôm qua. Bột trứng dẻo nhẹo, cầm bàn chụp đánh mỏi nhừ tay, thì bột mới dậy, nở bung trong diệm, rồi được đem đi nướng. Than rực dưới đáy khuôn bánh, rải ủ đều trên cái nắp bằng gang nữa, cho hai mặt bánh vàng đều. Những mẻ bánh đầu hoặc khét quá hoặc chưa được vàng ươm như ý, mợ để lại nhà. Mớ bánh cậu mang đi phải là mớ bánh đẹp nhất, nuột nhất sau khi mợ trăn trở lửa trên lửa dưới. Mợ còn cắt giấy màu thành những sợi mảnh, rải vào keo bánh vừa để hút ẩm vừa trang trí cho đẹp.

Cậu mợ không biết rằng ra khỏi xóm làng rồi, vẻ đẹp ấy trở nên lạc lõng, bơ vơ. Chị dâu cậu thường càm ràm, đã nói đem bánh trái ra chi mắc công, có ai ăn đâu… Cậu hiền lắm, nói mười hiểu hai, cười cười, cúng ba má mà đi tay không, coi sao được chị.

Má con nhỏ giúp việc cũng thường nói vậy, khi lụi hụi chuẩn bị bột, nhân, lá để làm bánh này nọ đi cúng quảy ở nhà họ hàng. Cái hồi người ta chưa bán bột làm sẵn, má nó còn phải ngâm gạo nếp qua đêm, có khi ngâm với khóm cho gạo mau mềm, để xây làm bột. Làm bánh, nói gọn lỏn vậy mà có bao nhiêu chuyện lắt nhắt phải lo, đến nỗi tàu lá đem ra phơi nắng cho vừa héo để gói bánh, trẻ con cũng không phụ được, vì không biết cỡ nào mới vừa. Má nó lo toan hết. Chị em nó mười, mười hai tuổi đã được má dạy làm bánh, thành con gái rồi má nó vẫn lo “mấy đứa làm chưa khéo…”. Chị nó lấy chồng năm rồi, chuẩn bị cho đám gã, má nướng bánh bột đậu, bánh kẹp từ năm ngày trước.

Một cái đám ở quê thường được nhắc nhớ bởi những món ăn ngon. Bây giờ người ta vẫn nhắc món bánh bò bông má nó làm hôm gã chị. Mịn và xốp, và những múi bánh như cánh hoa nở đều đặn, tươi tắn. Làm ra một món ăn ngon, hay một cái bánh ngon, thì đến lửa nhỏ lửa lớn mình cũng phải chăm chút nữa. Má con nhỏ giúp việc không nói vậy, nhưng nó tự học từ cái cách bà nắn nót rút bớt cây củi ra khỏi bếp, hoặc thêm vào mấy cục than.

Hồi đó, mỗi lần má con nhỏ làm bánh là cả một cuộc hội hè. Ngoài những thứ bánh được gọi là sang chỉ có ở những giỗ, Chạp, hay dịp tảo mộ, còn có những tiệc tùng đơn sơ hơn, ít tốn kém hơn, mà vẫn thấm đẫm hương vị. Xay lá mơ tam thể với bột, đắp vào lá mít hấp lên chan nước cốt dừa, vậy là con nhỏ được ăn bánh rau mơ. Bột trắng cán bằng chai, xong xắt sợi thả vào xoong nước đường, bột chín nổi lên mặt nước vậy là thành bánh canh ngọt cho đám nhỏ sì sụp. Hôm nào có cá lóc thì má nó nấu bánh canh mặn. Rồi thì bánh chuối hấp, chuối chiên, bánh cam nhân đậu… Bột bánh ít thừa ra từ lần làm bánh trước, má nó đem treo giàn bếp, hôm nào mưa dầm bà đem chiên lên, chị em nó lại được gặm món bánh tổ nóng hổi.

Con nhỏ giúp việc, lần đầu tới nhà chủ, nó khoe nó biết làm nhiều loại bánh, kể cả mấy loại bánh ngon hết xảy như kẹp cuốn, tai yến, tàng ong… tất nhiên là không ngon bằng má nó làm. Nhưng bà chủ phủi đi, nhà bà không làm bánh bao giờ, muốn thì bước ra cửa, thiếu cha gì món ngon, ì ạch làm gì cực thân. Bà cũng từng nói với thằng em chồng khờ khạo của mình câu đó.

Và cậu Út hiền lắm, nói mười hiểu ba, lại nhoẻn cười bảo, nhưng vui lắm, chị.

Con nhỏ giúp việc cũng từng nghe câu nói đó từ người mẹ của mình. Cực mà vui. Chỉ là không biết giải thích làm sao với người khác niềm vui sướng khi lấy từ khuôn gang nóng rực ra những cái bánh thơm lừng, ngui ngút khói. Mẻ bánh đầu đời đó, con nhỏ vẫn còn nhớ, những hạt đậu phộng rang nó ấn vào giữa cái bánh như một nhụy hoa, nhưng bánh nướng xong thì đậu rơi mất, bánh bột đậu trở thành bánh bột. Má nó nói phải học từ chuyện nhỏ xíu vậy, mới làm được cái bánh vừa đẹp vừa ngon.

Ta chỉ cần ví cảm giác đó với cảm giác cô nghệ sỹ múa ba lê vừa hoàn thành một cú xoay khó. Kinh điển, với chỉ chừng ấy động tác, nhưng từ đời này sang đời khác, từ thế kỷ này sang thế kỷ khác, người nghệ sỹ vẫn đổ mồ hôi để cố hoàn thiện nó. Nhưng cậu hiền đến ngớ ngẩn, nên chỉ có thể nói cực mà vui, để nhận được từ con nhỏ giúp việc một cái gật đầu đồng tình, đúng đó, vui. Người chợ thì nhăn mặt ngán ngẩm, nói gần nói xa mà không dẹp được vụ bánh trái quê mùa này.

Cũng phải, dẹp cả một nền văn hóa thảo thơm đồng bãi, đâu có dễ

MẦU XỨ SỞ - ĐẶNG TẤN TỚI

2012-01-13T14:44:00.003+07:00

Tôi còn lại bên bờ non biển thẳm

Đợi bao lần xa mất giữa trăm năm
Sầu hoang loạn xứ sở nào bước gặp
Mạch thơ mầu cổ lục mắt đăm đăm

Người từ buổi lên đường mang lửa đốt
Gió sương mùa thao thức mầu long lanh
Sông reo sóng trường sa hồn phiêu hốt
Dội diêu tàn biền biệt xuống xuân xanh

Tôi nay đứng trên đường thương thế kỷ
Ngả mười lăm mười bảy đã qua nhanh
Lời mời gọi vô cùng cơn lâm lụy
Ánh hoa đời ngời rạng suối tình anh

CAO HUY KHANH - VN HỒ SƠ HẬU CHIẾN 1975 - 2011 (KỲ 99)

2012-01-12T10:01:00.004+07:00

NHỮNG SỐ PHẬN KỲ LẠ

991 - Nguyễn Hiên Dỹ “TRẠM ÔNG DỸ” Cán bộ y tế sinh tại Hải Dương. Sống ở Hải Dương (2007).
Bộ đội cụt một chân trên chiến trường miền Nam.

Sau chiến tranh, là thương binh 61% trở về quê nhà làm ruộng.

Lấy vợ một cô thôn nữ trong làng, bấy giờ thấy mình tàn tật làm nông không nuôi nổi vợ con nên xin đi học làm cán bộ y tế cơ sở. Ra trường được đưa về làm ở trạm y tế xã Tân Hưng cùng quê.

Làm việc rất tích cực vừa làm tốt công tác lại còn kiêm luôn nhiệm vụ “xe đạp ôm… một chân” chở bà con đi cấp cứu! Từ đó năm 1990 được cử làm trạm trưởng.

Ngày đêm ra sức xây dựng nơi đây thành trạm y tế xã được mọi người tin cậy, tiếng thơm “Trạm ông Dỹ” lan ra toàn huyện, lên tới tỉnh. Năm 2004 được công nhận trạm y tế chuẩn quốc gia, mỗi năm tiếp nhận săn sóc cho khoảng 16.000 bệnh nhân ở địa phương.

Giữa năm 2005 trên đường đi công tác gặp tai nạn xe máy… gãy nốt chân còn lại! May mà chưa gãy lìa nên nằm viện 3 tháng xong lại chống gậy đi tập tễnh đến “Trạm ông Dỹ”.

992 - Nguyễn Tấn Bình 2 LẦN MÙ MẮT Lao động nghèo sinh 1968 tại Đà Nẵng. Sống ở Đà Nẵng (2011).
Năm 14 tuổi cuốc đất trồng cây trúng mìn nổ làm mùa mắt phải, may mà mắt trái còn thấy được lờ mờ.

Hòa bình rồi, mắt trái ngày càng giảm thị lực nên đi bệnh viện mổ hy vọng đỡ hơn nào ngờ mổ xong… mù luôn! Hai mắt mù qua 2 thời chiến tranh và hòa bình, cái giá quá cay đắng.

Dù vậy vẫn gắng gượng đứng dậy chống gậy mà sống, xin vào học ở trung tâm hướng nghiệp của Hội Người mù tỉnh tìm nghề sinh sống tạm bợ. Tại đây gặp một cô gái đồng cảnh ngộ mù mắt bẩm sinh đem lòng yêu thương tình nguyện “dẫn đường cho cả đời” nhờ “kinh nghiệm” được nhìn thấy đường đi nước bước cuộc đời thế nào trước khi mất hết ánh sáng đôi mắt.

Vợ chồng ra nghề làm tăm tre rồi vay vốn sắm chiếc xe đẩy đi bán tăm kèm hàng gia dụng khắp nơi, vợ kéo xe phía trước còn chồng gồng mình đẩy xe phía sau.

Rồi cũng sinh được một con mắt sáng bình thường làm nguồn an ủi làm động lực để làm ăn bươn chải mà tồn tại với hy vọng vươn lên qua khỏi cảnh đời tối tăm tủi phận.

993 - Nguyễn Thị Tự GIA ĐÌNH CÁCH MẠNG BỊ TỐ NGỤY QUÂN NGỤY QUYỀN Lao động sinh 1932 tại Sài Gòn. Sống ở TPHCM (2010).
Cha mẹ hoạt động cộng sản từ rất sớm thời Nam Bộ kháng chiến, nhà ở Hóc Môn từng được dùng làm địa điểm họp đảng bí mật của cán bộ lãnh đạo cao cấp Võ Văn Tần, Lê Duẩn... Bản thân từng được Nguyễn Thị Minh Khai xem như cháu đặt tên theo tên mình là Minh Tự, có lần còn bị bắt chung với mẹ phải vào ở tù cùng mẹ luôn.

Sau đó cha bị địch bắt mất tích, mẹ cũng bị bắt chịu tra tấn sinh bệnh mất sớm. Từ đó mất liên lạc với cộng sản.

Lớn lên đi dạy học rồi lấy chồng cùng nghề. Rồi chồng bị bắt lính ra sĩ quan do xuất thân nghề giáo nên được chuyển về dạy trường Võ bị Đà Lạt chuyên đào tạo sĩ quan chuyên nghiệp cho chế độ Sài Gòn. Nhưng chỉ được một thời gian thì chồng tử nạn máy bay để lại vợ và 6 con nhỏ dại.

Sau 30.4.75 tiếp tục dạy học nhưng chưa xác minh được quá trình cha mẹ từng tham gia cách mạng nên khi dám lên tiếng đấu tranh chống tiêu cực ở trường liền bị chụp mũ đơn giản là thuộc thành phần gia đình ngụy quân ngụy quyền phản động. Thế là bị cách chức hiệu trưởng, hạ tầng công tác xuống làm nhân viên thư viện, giám thị và cuối cùng… cho nghỉ việc luôn!

Đành chấp nhận đi bán vé số, bán chè, nuôi heo để lo cho cả đàn con, không oán trách than thở bởi nhớ đến tấm gương hy sinh của cha mẹ mà chẳng nhận được đền bù gì: “Cho dù cả thế hệ tôi khi mất đi mà giấc mơ của má vẫn chưa thành hiện thực thì niềm tin hướng về một cuộc sống tốt đẹp vẫn là điều phải phấn đấu…”

994 - Nguyễn Thị Vân Toàn THƯƠNG BINH THỜI CHIẾN, TAI NẠN THỜI BÌNH Nông dân sinh tại 1954 Quảng Trị. Sống ở Quảng Trị (2008).
Mới 14 tuổi đã làm giao liên cho cộng sản. Chỉ một thời gian ngắn bị thương bị bắt phải cưa cụt cánh tay phải. Đến 1973 mới được trao trả tù binh sau 5 năm tù đày.

Được được ra Thanh Hóa nghỉ dưỡng thương. Tại đây gặp và kết hôn với một cựu tù Phú Quốc.

Sau ngày hòa bình, 2 vợ chồng về quê Quảng Trị làm ruộng sinh sống, sinh được 4con. Bản thân mỗi ngày gửi con cho bà ngoại rồi còn một cánh tay vẫn đạp xe hàng chục cây số ra chợ Đông Hà bán rau quả, tối về nhà nuôi heo chẳt bóp từng đồng nuôi con.

Năm 2003 cả 2 vợ chồng được cho theo đoàn cựu tù đi một chuyến ra Bắc tham quan đây đó không ngờ trên đường đi xe đò bị tàu hỏa đâm lăn xuống ruộng làm chết 13 người. May mà 2 vợ chồng sống sót nhưng chồng bị thương nặng 81%, phần mình may chỉ bị chấn thương mặt và vai. Chồng phải nằm viện điều trị chấn thương sọ não, phẫu thuật cắt lá lách và gan.

Ra viện chồng nằm liệt gần 2 năm, một mình vợ phải vừa lo săn sóc chồng vừa chạy vạy tứ tung kiếm tiền nuôi con tránh cảnh phải bỏ học.

Vậy mà cả 4 con đều ăn học đàng hoàng, 3 con đầu đã tốt nghiệp đại học và cao đẳng ra đi làm, con gái út sắp tốt nghiệp phổ thông: “Con chính là liều thuốc tinh thần hiệu nghiệm nhất giúp tôi vượt qua những khó khăn trong cuộc sống.”

995 - Nguyễn Thu Vân NỮ VÕ SƯ SỐ 1 Cán bộ về hưu sinh 1945 tại Hà Nội. Sống ở TPHCM (2011).

Được bố dạy tập võ từ năm 13 tuổi. Năm 1959 vào học trường ca kịch dân tộc Hà Nội gặp được sư phụ Tám Danh (Nguyễn Phương Danh) dạy thêm cả nghề võ lẫn cải lương.

Ra trường về đoàn Cải lương Nam Bộ làm diễn viên, lấy chồng bộ đội đặc công.

Sau 1975 ở lại TPHCM tiếp tục hoạt động trong cả 2 lĩnh vực võ thuật và sân khấu. Thụ giáo thêm với nhiều thầy võ VN tên tuổi khác, từ đó tổng hợp tinh hoa các phái võ dân tộc 3 miền thành phái võ riêng mình gọi là “Thu Vân quốc tế võ đạo”.

Đồng thời bắt đầu nghiên cứu kết hợp đưa võ thuật vào nghệ thuật sân khấu thông qua vũ đạo gọi là “Võ nghệ thuật” dạy ở trường Nghệ thuật Sân khấu. Còn mở lớp dạy võ thuật riêng, vừa biểu diễn vừa viết sách phổ biến võ thuật, tham gia lập CLB Cascadeur (diễn viên đóng thế những pha nguy hiểm trong phim) đóng phim.

Năm 1988 được Liên đoàn Võ cổ truyền VN phong là nữ võ sư duy nhất đạt bạch đai 18/18. Từ năm 1992 được nhiều lần mời qua Pháp biểu diễn và huấn luyện võ cổ truyền VN.

Năm 2005 được phát hiện ung thư vú phải nằm viện điều trị, vừa đỡ đôi chút liền lên đường đi dạy võ trở lại thì gặp tai nạn xe máy chấn thương sọ não vào viện tiếp. Vậy nhưng vẫn không từ bỏ các hoạt động võ thuật – sân khấu, vẫn gắng gượng đi dạy võ miễn phí cho trẻ em khuyết tật, soạn sách võ học…

Bản thân bệnh tật mà chồng và con trai đầu cũng mắc bệnh kinh niên nên phải bán nhà, vay nợ để vừa lo gia đình vừa có tiền in sách, lập cả trang web về võ thuật nhằm mục đích phổ biến rộng rãi.

Tất cả nhằm “trả ơn đời” với ước nguyện xây dựng môn võ cổ truyền VN thành “quốc võ” xứng đáng được đưa vào dạy ở trường học giúp hun đúc thêm tinh thần yêu nước cho thế hệ trẻ.

996 - Nguyễn Tiến Văn ĐEM GIA TÀI SÁCH CHO NHÀ NƯỚC Dịch giả Việt kiều Canada sinh 1940 tại Hà Nội. Sống ở TPHCM (2011).
Người trong nuớc hiến sách cho Nhà nước cũng có nhưng nhiều nhất chỉ khoảng 10.000 cuốn, còn đây là Việt kiều từng vượt biên bây giờ lại mang sách mua từ nước ngoài về tặng cho thư viện Nhà nuớc đến 18.200 cuốn sách chất đầy trong một kho rộng 46m2.

Bản thân là dân mê sách từ hồi 15 tuổi. Lớn lên tuy không tốt nghiệp đại học song cũng từng cùng bạn bè mở một nhà xuất bản tư nhân chuyên in sách dịch ở Sài Gòn trước 1975.

Năm 1985 cùng gia đình xuất cảnh qua Canada để lại 6.000 cuốn sách cho bạn bè. Rồi đến xứ người lại tiếp tục đam mê sách, không đi làm mà chỉ ở nhà đọc sách và chăm lo tủ sách bắt đầu gầy dựng lại. Tiếp tục mua sách nhờ vợ (cô giáo dạy văn) chi tiền, nhắm mua các dịp sách giảm giá đủ loại để mua được nhiều, từ đó gầy dựng lại được cả một kho sách đồ sộ.

Không chỉ mua sách ngoại mà cả sách Việt bán ở nước ngoài nữa vì vẫn nặng lòng với nền văn hóa dân tộc. Vì vậy từng ra tờ nguyệt san “Trăm con” chuyên đề về văn hóa dân tộc VN tồn tại được 3 năm từ 1994 – 1996.

Cũng với niềm hoài hương văn hóa đó mà năm 2007 bất ngờ đóng thùng container một phần gia tài sách của mình (nặng tổng cộng 7,5 tấn) gửi tàu biển về TPHCM đem tặng cho thư viện Viện Khoa học Xã hội – Nhân văn TPHCM. Toàn bộ sách trị giá trên 500.000 USD đa số bằng tiếng Anh chủ yếu về mảng đề tài khoa học xã hội và nhân văn (thể loại từ điển hơn 1.000 cuốn trong đó có bộ từ điển bách khoa quý “Encyclopaedia Britannica” 32 tập khổ lớn tổng cộng dày 32.000 trang trị giá 2.000 USD).

Sau đó ở lại luôn TPHCM, thuê căn nhà nhỏ trong hẻm làm nơi tá túc, sống đạm bạc như một “ông đạo” râu dài tóc dài chỉ lo công việc nghiên cứu văn hóa VN và dịch thuật (đã dịch tập thơ Trang Thế Hy ra tiếng Anh).

Vợ con về yêu cầu qua lại Canada ở với gia đình nhưng từ chối tuy ở bên đó còn lưu giữ khoảng 20.000 cuốn sách ngoại cùng 15.000 cuốn sách Việt: “Tôi đã làm xong trách nhiệm của tôi với gia đình, bây giờ tôi phải được sống cho chính tôi.” Cũng còn lý do “Ở hải ngoại tôi thấy mình rất cô đơn vì không tìm được những người cùng ý hướng mà lại còn bị ngộ nhận nữa.”

997 - Nguyễn Trung KHÔNG BAO GIỜ BỎ ĐI NÊN KHÔNG BAO GIỜ TRỞ LẠI Họa sĩ sinh 1940 tại Sóc Trăng. Sống ở TPHCM (2011).

Được xem là một thiên tài vẽ tranh sơn dầu đầy tính sáng tạo tinh tế giàu chất suy tưởng song cũng rất ngang bướng kiểu “không giống ai” (nên trước đây từng bị đuổi học trường Cao đẳng Mỹ thuật Gia Định!).

Trước 1975 là chủ tịch Hội Họa sĩ Trẻ Sài Gòn gây một không khí sáng tạo hội họa mới, đoạt nhiều giải thưởng. Đã có tác phẩm vẽ cuộc thảm sát Mỹ Lai do quân đội Mỹ gây nên năm 1968.

Đến 30.4.1975 không theo nhà vợ (gốc Bắc có người thân bị cộng sản sát hại) đi di tản, sau đó bạn bè tổ chức vượt biên cho đi ké vẫn từ chối vì: “Thời thế không ăn nhậu gì đến tao. Tao khoái cởi trần đi ra đi vô ở Sài Gòn, khổ cực mấy cũng chịu!”.

Năm 1989 được cho đi Pháp ngao du một chuyến rồi cũng về thôi.

Tiếp tục vẽ tuy làm việc âm thầm ít xuất hiện, giữ vững uy tín trở thành một trong những họa sĩ lớn thời hậu chiến cả 2 miền. Vì vậy hiếm khi có triển lãm mới được ca ngợi là một cuộc “trở lại”, lập tức đốp chát ngay “Tôi có bao giờ bỏ đi đâu mà nói rằng trở lại?”

Đúng vậy, không hề bỏ đi đâu hết cả nghiệp vẽ lẫn quê hương.

998 - Nguyễn Trường Cư THỢ HỚT TÓC 1 TAY Lao động nghèo sinh 1948 tại Nghệ An. Sống ở Nghệ An (2010).
Bố làm nghề hớt tóc nên năm 16 tuổi cũng theo nghề bố hớt tóc vỉa hè.

Năm 1965 từ giã nghề hớt tóc để nhập ngũ làm bộ đội bảo vệ TP Vinh chống máy bay Mỹ ném bom. Năm 1969 không may trúng bom Mỹ phải giải phẫu cưa mất tay trái lên sát vai. Sau một năm nằm viện được cho về.

Trở về là thương binh không muốn trở thành gánh nặng cho gia đình nên mới tìm cách rèn lại tay nghề hớt tóc cũ để kiếm sống. Nhưng còn 1 tay nên hớt tóc không phải dễ, chạy tông-đơ xén tóc thì được chứ màn cạo râu cho khách thật gian nan khó khăn biết bao, thậm chí còn nguy hiểm nữa lỡ… cắt đứt da mặt người ta!

Nhờ quyết tâm cao, lại có sẵn kinh nghiệm cũ nên dần dần tập luyện bền bỉ cũng làm được. Lại đông khách nữa một phần vì mọi người tò mò rồi ủng hộ giúp đỡ thương binh, phần khác tay nghề ngày càng điêu luyện cộng thêm tính tình hài hước vui vẻ gầy chuyện thú vị với khách ngồi cắt tóc. Tới mức có lúc bị thợ hớt tóc khác ganh ghét đòi kiện tội phá giá cạnh tranh bất hợp pháp!

Chẳng những nuôi được 5 con trưởng thành mà trong đó 4 con trai cũng kế thừa… mở tiệm hớt tóc bây giờ còn ngon lành hơn cả bố!

999 - Nguyễn Tử Dương “CHIẾN SĨ BARIE” Lao động nghèo sinh tại Nghệ An. Sống ở Nghệ An (2008).
Nhập ngũ năm 1974 vào Nam chiến đấu ở Tây Nguyên, đến sau 1975 còn được điều lên bảo vệ biên giới Tây Nam chống quân Pol Pot.

Năm 1981 xuất ngũ thương binh về quê. Lập gia đình, chồng làm nông vợ buôn bán nhỏ, dựng căn nhà nhỏ gần Quốc lộ 1 nằm cạnh tuyến đường sắt Bắc – Nam chạy qua.

Vì nhà nằm sát tuyến đường sắt ở điểm không có trạm gác tàu nên tận mắt chứng kiến nhiều tai nạn thương tâm xảy ra cho bà con trong vùng do bất cẩn băng ngang đường tàu bị tàu đâm chết thê thảm. Rất bứt xúc song không biết làm cách nào giúp ngăn ngừa tai nạn trong khi cả địa phương lẫn ngành đường sắt hầu như không quan tâm.

Cuối cùng sau nhiều đêm trăn trở mất ngủ mới nghĩ ra một ý táo bạo: Chính mình tình nguyện đứng ra làm người “gác cổng” đường sắt – trong ngành gọi là gác “barie” tức gác rào chắn theo tiếng Pháp – để báo hiệu mỗi khi tàu sắp chạy qua đoạn này.

Thế là thuyết phục vợ bằng lòng cho mình làm chuyện “vác tù và” không lương như vậy bằng cách ra ngay điểm hay xảy ra tai nạn dựng một căn lều tạm bợ cách đường ray 20m để ứng trực tại đó suốt ngày đêm chờ hễ tàu sắp tới là cầm cờ hiệu chạy ra đứng bên cạnh đường ray làm dấu báo cho khách qua đường biết mà tránh.

Hiệu quả thấy rõ tức thì không còn tai nạn tàu lửa xảy ra nơi đây nữa.

Cứ thế làm việc không công không quản nắng mưa vất vả đối với một thương binh bởi “So với gian khổ thời chiến tranh ngày trước có đáng gì?”.

1000 - Nguyễn Văn Bé ÔNG “BA ĐẤT PHÈN” Dược sĩ sinh 1949 tại Bến Tre. Sống ở Long An (2011).
Gốc nông dân nghèo rớt mồng tơi phải đi chăn trâu và ở đợ. Năm 16 tuổi vào mật khu Đồng Tháp Mười theo cộng sản đánh Mỹ, nhiều năm lăn lộn ở vùng Mộc Hóa – Long An. Trong thời gian này học được nghề thuốc Nam chữa bệnh cho đồng đội, dân chiến khu.

Sau 1975 được cho đi học ngành dược ĐH Y TPHCM. Tốt nghiệp ra dạy ĐH Dược TPHCM, lấy vợ sinh con sống thoải mái.

Bỗng nhiên vào khoảng năm 1982 bỏ tất cả sự nghiệp, gia đình một thân một mình quay về vùng chiến khu Mộc Hóa ngày xưa tổ chức… khai hoang, lập cơ sở làm thuốc Nam! Tất cả một phần vì lòng hoài niệm “hổ nhớ rừng” đối với vùng đất chiến đấu gắn bó ngày xưa, phần khác do kinh nghiệm, kiến thức về ngành dược thấy nơi vùng đất phèn chua ngập mặn này có vô số thảo dược quý có thể lấy làm nguyên liệu sản xuất dược phẩm vừa rẻ tiền mà lại hiệu nghiệm.

Từ đó ngày đêm huy động nguồn lực - nhân công nghèo thất ngiệp ở địa phương có công ăn việc làm, vốn liếng vay mượn thân nhân, bạn bè, đồng đội cũ… - để tiến hành khai khẩn cả ngàn hecta, chiều dài cả trăm cây số đất bỏ hoang lâu nay ngay trung tâm Đồng Tháp Mười. Biến nơi đây thành Trung tâm Nghiên cứu bảo tồn – phát triển dược liệu Đồng Tháp Mười.

Tại đây vừa khai thác các loại dược liệu phong phú như cây tràm, cây tỏi, cây nhàu, củ gừng, hà thủ ô, các loại rau (vườn rau vào hàng lớn nhất nước)… chiết xuất thành sản phẩm thuốc chữa bá bệnh. Trồng thêm cả các loại thảo dược nước ngoài đem về để nghiên cứu rồi đưa vào dây chuyền sản xuất. Có cả phòng thí nghiệm, mạng Internet hiện đại.

Bên cạnh đó còn xây dựng trường học, trạm y tế, nhà ở cho cả hơn 400 hộ gia đình làm việc cho trung tâm. Dự định còn xây cả khách sạn để mời khách quốc tế đến “du lịch sinh thái chữa bệnh” tại chỗ.

Dù đã trở thành “đại gia” (doanh thu công ty đã lên tới trên 6 tỉ đồng/năm) song vẫn sống đời bình dị ham đi chân đất đội mũ vải bèo nhèo, tính tình phóng khoáng bộc trực chêm tật hài hước nên được bà con phong tặng cho biệt danh ông “Ba đất phèn” (từ tên gọi Nam Bộ dành cho con trai thứ hai trong gia đình).

Vợ con vẫn ở TPHCM lâu lâu mới lên thăm, có khi còn đem đứa con trai ham chơi bỏ học xuống bắt “cải tạo lao động” 2 năm biết hối lỗi rồi mới trả về cho vợ nuôi đi học! Còn bản thân mình thì đã thề “Về hưu hay chết thì cũng ở vùng này thôi”!

(Còn tiếp)

KHÔNG AI DÁM LẤY CHỊ - NGUYỄN THỊ ÁNH HUỲNH

2012-01-11T14:20:00.001+07:00

chị xinh nhất làng

có mười người yêu
không ai dám cầu hôn

chị lên huyện
đẹp nhất huyện
có trăm người yêu
chị lên tỉnh
đẹp nhất tỉnh
có nghìn người yêu
chị lên thủ đô
đẹp nhất nước
có triệu đàn ông yêu
nhưng không ai dám cầu hôn

đàn ông nhìn chị
hết hồn
họ sợ

chị bơ vơ
cắt tóc vô chùa
chùa không dám nhận

một hôm buồn
nhảy xuống sông
quyên sinh
nhưng chị vẫn nổi lên
như phao

cái đẹp
không thể chìm
chị phải sống
để cô đơn
vì đẹp.

NGUYỄN THỊ ÁNH HUỲNH

NGƯỜI ĐÀN ÔNG VÀ BUỔI CHIỀU - PHAN LỆ DUNG

2012-01-10T14:12:00.001+07:00

Góc phố

Ông ngồi bệt dưới đất nhìn theo chiều
Bóng ông không che hết chiếc bị cói sau lưng
Tay nắm hờ điếu thuốc cháy dở.

Chiều sà lại gần
Lòng ông co lại
Như sợ cơn gió mong manh
làm rách nắng chiều
Khuôn mặt ông méo xệch theo làn khói thuốc
tiếng gió thổi vội trên cành cây
Ông giật mình
Bên đường những tàn lá xanh lay động
Số phận trêu ngươi
Thu vén tháng ngày,
Gom từng sợi tóc ông
Bảy mươi năm một cuộc đời
Những bữa cơm
Những mảnh đời cháu con
xói lòng ông đau nhói
Xung quanh ông
những mái nhà, những góc phố, những bóng hồng đi qua
lạnh buốt
Đời dạy ông cúi đầu làm trọng
Bảy mươi năm
giọng nói khô còn quanh quẩn trong chiếc nón rộng vành.

Con đường cong
Tiếng vĩ cầm đơn độc, vò nát phố phường
Chiếc quan tài sơn màu mùa đông
quạnh quẽ
Ông đi...

Chiều
Mây trắng vút bồng lai.

PHAN LỆ DUNG

DẶM ĐƯỜNG - UYÊN HÀ

2012-01-09T14:17:00.001+07:00

Thuở ấy ta mơ thành hiệp sĩ
Phiêu bạt từng nhen lửa dặm đường
Ta kể ta nghe nhiều kỷ niệm
Mái rạ lều tranh nơi cố hương

Vẫn tưởng một ngày thôi lãng bạt
Cùng em chia xẻ nỗi đau đời
Hiên nhà hai đứa ngồi hong ấm
Những mảnh vui buồn nhặt khắp nơi

Thuở ấy, bây giờ… ta vẫn vậy
Bước được còn đi chẳng ngập ngừng
Câu tráng sĩ hề nghe bể giọng
Vẫn còn reo mãi phía sau lưng

BÀI THƠ NĂM MỚI - HOÀNG LỘC

2012-01-07T08:49:00.001+07:00

lòng áo mới em đi về năm mới
để trong tôi tà lụa cũ phiêu bồng
hỏi các thứ theo bước ngày lữ thứ
bao nhiêu còn trên tóc gió phai sương ?

tôi vẫn thế cả đời mê ảo ảnh
bờ môi khô bởi thiếu vắng môi người
sông cũng bỏ đã bao bờ bến quạnh
mà vô cùng con nước ấy trôi xuôi ?

con đường ấy cũng thường khi hết nắng
dắt nhau về tay có nhớ bàn tay ?
em một thuở khuynh thành ai (đã hẳn)
khuynh thành tôi cũng không uổng một đời

em năm mới áo tà kia rất lụa
bay như mây lững thững ở trời xa
tôi vuốt tóc, chút sương mù ướt vội
biết không nguôi yêu dấu cũ mơ hồ

khi tưởng vọng mấy ngọn ngành chia biệt
tin làm chi những lau lách ngàn sau ?
tôi cúi xuống đời tình tôi bất trắc
chỉ nghe còn hạt lệ dấu trong nhau...

1-1-12
HL

BÀI TẠ TỘI THỨ HAI - NGUYỄN MIÊN THẢO

2012-01-06T19:23:00.005+07:00

Không son phấn không lụa là
và em mười ngón tay ngà như xưa
yêu em biết mấy cho vừa
yêu em từ thuở nắng mưa tỏ tình
bao năm anh vẫn một mình
ngàn năm anh vẫn một mình,đợi em

NMT

CAO HUY KHANH - VN HỒ SƠ HẬU CHIẾN 1975 - 2011 (kY 98 )

2012-01-05T14:50:00.004+07:00

NHỮNG SỐ PHẬN KỲ LẠ

981 - Lưu Thị Tính
“NHÀ NGƯỜI ĐIÊN”
Lao động nghèo sinh 1948 tại Thanh Hóa. Sống ở Hà Nội (2011).

Năm 18 tuổi tình nguyện đi thanh niên xung phong vào Quảng Trị phục vụ tiền tuyến.

Năm 1969 trúng đạn bị thương nên sau khi điều trị được chuyển về vào đội bảo vệ nhà máy trong tỉnh.

Năm 1972 nhà máy bị bom Mỹ đánh trúng, bản thân lại dính bom bị chấn thương đầu làm tổn thương não. Vì vậy qua năm 1973 được cho về trong tình trạng đau ốm kéo dài, thần kinh không ổn định hay bị rối loạn tâm thần gây hoang tưởng.

Dù thế vẫn lấy chồng làm công nhân cơ khí ở Hà Nội, vợ làm thuê làm mướn kiếm sống qua ngày.

Đã vậy còn sinh đến 7 con (6 gái). Và không biết có phải do ảnh hưởng bệnh của mẹ hay không mà các con hễ đến tuổi học lớp 2 – lớp 3 là bắt đầu có dấu hiệu khùng khùng khiến hàng xóm phải gọi cả gia đình là “nhà người điên”. Con cái bệnh triền miên song không có tiền chữa trị thuốc thang đàng hoàng nên cứ để mặc chịu đựng được tới đâu hay đó.

Trong đó trầm trọng hơn cả là con gái thứ hai năm lên 15 tuổi phát bệnh điên dại nặng cứ đi phá phách hàng xóm láng giềng ai cũng kêu trời. Năm 1993 khi chồng bị tai biết qua đời, người mẹ chịu không nổi đành phải nhốt con vào phòng riêng như giam tù luôn!

Mấy đứa con còn lại dẫn dần cũng tìm đường đi kiếm kếù sinh nhai nơi khác, để lại một mình người mẹ lo cho đứa con điên loạn nhốt trong nhà dù mẹ mắt đã mờ, mổ giác mạc rồi cũng như không.

982 - Hà Thanh Hải
“HẢI ĐIÊN”
Doanh nhân sinh 1955 tại Tây Ninh. Sống ở Bình Dương (2007).

Gia đình làm nghề đốn củi nên từ nhỏ đã sống trong rừng, lớn lên trong rừng nhờ đó rất giỏi nghề nuôi heo rừng (heo “mọi”).

Môi trường rừng là địa bàn hoạt động chủ lực của cộng sản nên tự nhiên đi theo tiếng gọi cách mạng chống Mỹ từ năm 1968, lớn lên làm lính thông tin ở trong chiến khu nằm giữa rừng Tây Ninh. Đặc biệt phát triển kinh nghiệm cũ trở thành nổi tiếng là có tay nuôi heo rừng giúp cải thiện bữa ăn cho du kích, bộ đội.

Sau chiến tranh được cho đi học ngành bưu chính viễn thông ra làm nhân viên bưu điện TPHCM. Đến năm 1985 chuyển ra ngoài lập công ty ngành này làm ăn phát đạt.

Thế mà bỗng nhiên năm 1992 bỏ hết toàn bộ cơ đồ sự nghiệp đang lên chỉ vì vì nỗi “nhớ rừng”, nhớ rừng ngày xưa và heo rừng một thời đã gắn bó để quay về với rừng: Chọn rừng Lai Uyên ở Bình Dương để vào đó mở trang trại… nuôi heo rừng! Người thân, bạn bè hết biết can không nổi phải gọi là “Hải điên”!

Nhưng nuôi heo rừng bây giờ không đơn giản như thời trước bởi nay chúng bị săn bắt giết thịt khá nhiều, còn lại ít thì phân tán đi khắp nơi. Cho nên phải khổ công lên tận Tây Nguyên mua giống về gầy dựng lại bầy đàn.

Quả là không hổ danh nuôi heo mọi là nghề ruột từ thời thơ ấu nên kết quả dần dà nuôi thành công bắt đầu lập được một đàn heo rừng trên 800 con. Còn dự định tiếp tục triển khai mô hình thêm một trang trại tương tự ở Bình Phước.
Xứng danh là “Vua heo rừng” nhất nước.

983 - Nguyễn Thanh Tùng
NGHỆ SĨ MÙ ĐÀN BẦU VANG DANH
Nghệ sĩ nhạc dân tộc sinh 1979 tại Hà Nội. Sống ở Hà Nội (2011).

Bố từng là lính trinh sát pháo binh trên chiến trường Quảng Trị bảo vệ thành cổ trong mùa hè đỏ lửa 1972.

Sau ngày hòa bình, bố trở về Hà Nội làm công nhân, lấy vợ cũng công nhân ngành may.

Sinh được con gái đầu thì ngay mới lọt lòng mẹ đã mắc bệnh trầm kha liệt toàn thân, động kinh, vừa mùa vừa câm vừa điếc. Chạy chữa đủ cách vẫn vô ích mà lúc đó chưa biết do hậu quả CĐDC bố bị nhiễm thời chiến tranh.

Đến mình là con trai thứ hai có đỡ hơn song vẫn bị mù một mắt, mắt còn lại rất yếu đến năm lên lớp 5 thì mù luôn. Bấy giờ mới biết là di chứng CĐDC.

Dù vậy cả 2 vợ chồng vẫn cố gắng lo cho 2 con, mẹ ở nhà săn sóc con gái đầu vẫn nằm liệt một chỗ vừa làm thêm kiếm chút tiền cơm cháo, bố về hưu xoay qua làm nghề chụp ảnh dạo ở công viên.

Bản thân vào học trường mù Nguyễn Đình Chiểu và ngay từ nhỏ đã tỏ ra có năng khiếu âm nhạc, nhất là mê âm nhạc dân tộc nghe qua đài. Thấy vậy ông nội mới tự “chế” cho một cây đàn bầu bằng đoạn cây nứa chẻ đôi ghép vào với ống bơ, dây đàn lấy từ dây phanh xe đạp. Rồi đưa cháu đi học nhạc, sợ một mình cháu học cô không biết cách chỉ vẽ nên ông nội cũng xin… học ké để kèm cặp cháu!

Năm lên 7 tuổi lần đầu tiên biểu diễn đàn bầu trên sân khấu. Sau đó thi đậu vào nhạc viện Hà Nội, lần lượt học lên cấp đại học. Quá trình học tất nhiên hết sức gian nan, vất vả, phải nhờ bạn đọc, xướng âm hoặc hát các bản nhạc nhiều lần nghe qua rồi mới viết lại ký âm trên chữ nổi… Vậy nhưng cuối cùng trở thành học viên khuyết tật duy nhất tốt nghiệp thủ khoa cả 3 cấp và tốt nghiệp 2 ngành âm nhạc dân tộc lẫn sáng tác – chỉ huy dàn nhạc (còn học thêm đàn dương cầm nữa).

Từ đó biểu diễn thành công ở trong nước lẫn nước ngoài, vừa dạy nhạc vừa tiếp tục sáng tác, nghiên cứu. Không chỉ nhạc dân tộc mà còn chuyển thể - và trình diễn – cả nhạc cổ điển từ Beethoven, Mozart đến Brahms, Schubert… Với nước ngoài, được xem là một “Đại sứ âm nhạc VN”.

Cuộc đời và sự nghiệp đã được làm thành phim tài liệu “Vượt qua định mệnh” năm 2008.

Vượt qua được một phần nhờ thấu hiểu, ghi nhớ tấm gương của người cha luôn nhắc nhở con: “Chúng tôi là những người lính đã dành cả thời trai trẻ để chiến đấu cho hòa bình, thống nhất đất nước. Vì thế khi trở về đời thường, tôi vẫn gắng giữ phẩm chất, không phẫn uất, không chán chường để vợ con tôi và những người quanh tôi tin vẫn còn nhiều lý do đáng để sống.”

984 - Nguyễn Thị Để
NUÔI VỢ CON CỦA CHỒNG
Cán bộ về hưu sinh tại Tiền Giang. Sống ở TPHCM (2011).

Thời trẻ hoạt động cộng sản ở Mỹ Tho làm công tác phụ nữ.

Năm 1954 lấy chồng cán bộ quân báo mới được 17 ngày thì chồng lên đường tập kết miền Bắc, mình nhận nhiệm vụ ở lại nằm vùng.

Hẹn 2 năm nữa vợ chồng sum họp không ngờ đất nước chia cắt kéo dài rồi chiến tranh tái diễn, chỉ nhận được 4 lá thư của chồng đến năm 1964 thì đôi bên mất liên lạc luôn.

Năm 1968 bị bắt, từ đó có tin đã bị địch thủ tiêu. Tin này đến với người chồng ở Hà Nội đưa đẩy đến cảnh cô đơn buồn rầu cần an ủi nên chấp nhận lấy một người vợ sau dân Bắc.

Trong lúc đó thực tế người vợ đầu vẫn còn sống, bị đày ra Côn Đảo. Đến năm 1973 được trao trả tù binh 2 bên chiến tuyến.

Sau ngày thống nhất, vợ tiếp tục làm công tác Hội Phụ nữ ở TPHCM vui mừng được gặp lại chồng sau 21 năm biền biệt tin tức. Nào ngờ người chồng bấy giờ mới thú nhận mình đã… có vợ mới và 3 con rồi! Cả hai chỉ còn biết cay đắng ngậm ngùi rằng “Hậu quả chiến tranh rơi đúng vào 3 chúng ta”.

Dù vậy người vợ cũ vẫn rộng lòng tha thứ, an ủi: “Em rất thông cảm với nỗi khổ đau của anh… Nếu chúng ta không còn nghĩa vợ chồng thì coi như tình đồng chí chiến đấu với nhau vậy. Anh đừng cho chị ấy biết em còn sống. Em biết chị ấy cũng như em đã đau khổ 20 năm nay rồi nên em không muốn cho ai đau khổ nữa…”

Từ đó vẫn thường xuyên gửi thư, quà ra miền Bắc cho vợ con chồng cũ.

Nhưng người chồng vẫn rơi vào cảnh lúng túng không biết giải quyết thế nào, nửa không muốn về Bắc lại sợ làm buồn lòng vợ cũ mà nửa cũng không thể bỏ rơi vợ con ngoài kia. Thấy vậy, cuối cùng người vợ cũ có một quyết định quá táo bạo là thuyết phục chồng cho cả 4 mẹ con đời vợ sau cùng vào TPHCM sống chung với mình!

Thế rồi tuy phải sống trong cảnh 1 ông 2 bà oái oăm “tình già” mà vẫn cố giữ được không khí gia đình hòa thuận. Tận tình lo cho cả 4 mẹ con “đời sau” thực sự như người thân không có chút gì phân biệt.

Sau khi chồng mất, đã làm sẵn kim tĩnh bên cạnh mộ chồng dành cho mình tưởng là sẽ theo chân chồng ra đi trước, nào ngờ khi thấy chính người vợ sau lại sắp mất trước nên đã “nhường” chỗ kim tĩnh chờ sẵn đó bên cạnh chồng. Tuy nhiên bà sau tự trọng không dám nhận, chỉ xin được “nằm dưới chân anh chị” để trên bia mộ đề dòng chữ tình nghĩa ít thấy “Chị và các con đồng lập mộ”.

Còn lại một mẹ nuôi lo cho 3 con đời sau không khác gì con ruột ăn học trưởng thành đàng hoàng.

985 - Nguyễn Thị Niêm
BÁN NƯỚC CHÈ NUÔI 4 CON GHẺ
Lao động nghèo sinh 1947 tại Quảng Trị. Sống ở Quảng Trị (2007).

Năm 16 tuổi làm du kích xã chống Mỹ.

Năm 1968 bị địch phục kích, đồng đội chết hết còn mình bị bắt giam từ Quảng Trị chuyển vào Quy Nhơn. Đến 1973 được trao trả tù binh sau hơn 5 năm rưỡi ở tù.

Sau ngày chấm dứt chiến tranh đi học bổ túc văn hóa gặp thầy là một bộ đội từ miền Nam trở về xuất ngũ dạy học trong làng đã có vợ và 4 con nhưng vợ không may cuốc đất làm vườn trúng bom bi phát nổ chết sớm. Thương cảm thầy nên năm 1985 tình nguyện làm vợ sau và là bà mẹ kế nuôi 4 con chồng đời trước.

Tuy là con ghẻ song thương như con ruột, một mình nuôi 6 con nhỏ (sau có thêm 2 con ruột nữa) mà mình không có trình độ, nghề nghiệp nên chọn nghề bán nước chè xanh kiếm tiền lo cho cuộc sống cả nhà. Sáng gánh nước chè xanh đi bán ở chợ và ga tàu lửa, chiều thì vào rừng chặt củi đưa ra chợ bán.

Cứ thế đều đặn kéo dài 22 năm, có những lúc còn phải lo nuôi chồng bệnh tai biến năm 1997.

Vậy mà một tay o du kích miền cát trắng gió Lào khô hạn ngày nào đã nuôi 6 con đều vào đại học tốt nghiệp cử nhân và thạc sĩ. Dù vậy ngày ngày o vẫn tiếp tục quảy gánh “Ai nước chè xanh đây…”

986 - Nguyễn Thị Phong
HAI CHÂN THAY HAI TAY
Thương binh sinh 1945 tại Nghệ An. Sống ở Nghệ An (2010).
Năm 1963 tình nguyện đi thanh niên xung phong chống Mỹ.

Nhưng chẳng bao lâu đã gặp một trận bom Mỹ vùi giập bị thương nặng buộc bác sĩ phải cắt bỏ cả hai tay lúc mới tròn 20 tuổi. Với thương tật xác địch mức 1/4 được đưa về Trung tâm điều dưỡng thương binh nặng Bắc Ninh.

Từ đó để sống còn phải tập làm mọi việc bằng đôi chân từ ăn uống, tắm giặt, sinh hoạt… Được một anh thương binh khác quê Hải Dương ở cùng trung tâm giúp đỡ rồi nảy sinh tình yêu đôi lứa quyết định làm lễ cưới tại trung tâm.

Đôi vợ chồng thương binh đưa nhau về quê sống nương tựa vào nhau, sinh được 3 con.

Nhưng 13 năm sau thì chồng tái phát vết thương cũ qua đời để lại một mình nuôi con nhỏ dại.

Bấy giờ không còn chồng phụ giúp đỡ đần, công việc của đôi chân làm thay tay càng vất vả hơn với nhiệm vụ vừa thay chồng kiếm sống nuôi gia đình vừa làm mẹ chăm sóc con cái. Làm việc kiếm sống thì đôi chân phải… bán rau, băm bèo nấu cám nuôi heo; nuôi còn thì đôi chân phải… vá quần đơm cúc áo cho con…

Tất cả đều làm được hết với đôi chân đa năng làm đủ mọi việc tất tần tật giống như làm xiếc vậy.

987 - Nguyễn Thị Sơn
TRẢ NGHĨA ĐỜI MỒ CÔI
Lương y sinh 1958 tại Phú Yên. Sống ở Buôn Ma Thuột (2007).

Cả cha mẹ đều hoạt động cộng sản, mình chưa đầy 1 tuổi thì cha bộ đội chiến đấu miền Nam bị địch bắt tra tấn đến chết. Lên 3 tuổi đến lượt mẹ hoạt động binh vận cũng bị bắt rồi hy sinh trong nhà tù chế độ cũ.

Từ đó được nuôi trong trại thương binh chiến khu. Năm 10 tuổi được đưa ra Bắc để có điều kiện học hành theo chế độ con em miền Nam. Học tốt nghiệp phổ thông rồi học làm y tá ra chăm sóc thương bệnh binh ở Hà Nội.

Năm 1984 lấy chồng bộ đội thương binh trở về từ chiến trường Lào.

Sống ở Hà Nội thời hậu chiến cuộc sống quá khó khăn lại mới sinh con nên vợ chồng quyết định vào Tây Nguyên tìm đường sống thoát khỏi cảnh đói nghèo dai dẳng.

Trên vùng đất mới cao nguyên, bên cạnh việc làm vườn khai khẩn đất hoang còn tận dụng kiến thức y khoa có sẵn thời làm y tá để khám chữa bệnh, bốc thuốc cho đồng bào dân tộc. Hiệu quả công việc được địa phương ghi nhận mới tạo điều kiện cho về TPHCM năm 1990 đi học ĐH Y khoa chuyên ngành y học cổ truyền.

Sau 6 năm theo học, tốt nghiệp quay về Đắc Lắc mở phòng chẩn trị y học cổ truyền ngay tại nhà để tiếp tục theo đuổi sự nghiệp lương y như từ mẫu.

Dù đã có 4 con song vẫn nhận về cưu mang 10 đứa con nuôi mồ côi gặp cảnh đời bất hạnh khốn khó trong đó có cả con liệt sĩ mất cả cha lẫn mẹ như mình ngày xưa. Có cháu lớn lên cũng xin học theo nghề mẹ nuôi đi đến tận những vùng sâu vùng xa thăm bệnh phát thuốc cho trẻ em nghèo, khuyết tật…

988 - Nguyễn Thị Tâm
TỰ HỌC VỀ CHẤT ĐỘC DA CAM
Giáo viên sinh khoảng 1953 tại thái Bình. Sống ở Thái Bình (2006).

Năm 17 tuổi vào bộ đội đi chiến trường B trong đó có 3 năm bám trụ đường Trường Sơn.

Hòa bình lập lại xin xuất ngũ về quê thương binh hạng 4/4, đi học ra làm giáo viên trường mầm non ở tỉnh. Lấy chồng sinh con, vừa dạy học vừa chăn nuôi thêm để nuôi con.

Đời sống gia đình tương đối ổn định nhưng gặp gỡ thăm viếng đồng đội cũ mới thấy có nhiều chị em mắc di chứng CĐDC trầm trọng đưa tới bao cảnh đời bi thương. Có người bệnh tật không dám lập gia đình, có người lập gia đình rồi không sinh con được, mà nếu sinh được cũng thành con dị dạng quái thai, cả mẹ lẫn con đều mắc bệnh nan y. Tất cả không ít thì nhiều đều do hậu quả CĐDC họ gánh chịu từ thời chiến tranh.

Từ đó thôi thúc bản thân tìm tài liệu, sách báo tìm hiểu về CĐDC – lúc đó thông tin còn ít phổ biến -- để tìm cách hướng dẫn đồng đội cũ cách thức chạy chữa. Rồi tự tìm lập danh sách các nạn nhân CĐDC trong tỉnh để tìm cách xin chế độ, giúp đỡ mọi mặt.

Sau đó tiến tới lập Ban Liên lạc nữ bộ đội Trường Sơn tỉnh Thái Bình làm nơi tập trung đóng góp, hoạt động chăm lo cho bạn chiến đấu một thời tuổi trẻ nay là nạn nhân CĐDC đồng thời kêu gọi các nơi – cả phía Mỹ -- có hành động hỗ trợ.

Tất cả là để trả lời cho câu hỏi ray rứt nhiều đêm làm mất ngủ đặt ra cho mọi người trước thảm trạng CĐDC: “Như thế làm sao tôi có thể sống yên vui được?”

989 - Nguyễn Thị Thu
BÀ “HAI NHÓT”
Nông dân sinh tại Bến Tre. Sống ở Bến Tre (2009).

Trong chiến tranh bị một mảnh pháo – không biết của bên nào – trúng vào chân song ở quê nghèo trong cảnh bom đạn tứ phía thiếu thốn đủ thứ nên chỉ được chữa trị đại khái bên ngoài chứ không lấy mảnh bom ra. Vì thế đi đứng khó khăn bên chân đau chỉ đi được nhón gót đầu 5 ngón chân để khỏi bị thốn, từ đó chết tên bà “Hai Nhót”.

Cũng do vậy không lấy chồng được. Mãi đến năm 36 tuổi tha thiết muốn có một đứa con an ủi lúc xế chiều nên “xin” một người đàn ông đã có gia đình trong làng “cho” một mụn con gái, sinh ra thì thôi 2 bên xem như không quen biết gì nhau!

Từ đó làm quần quật để nuôi con, từ xuống sông giăng lưới mò tôm bắt cá đến nuôi heo gà, chăm sóc vườn dừa nhỏ trên mảnh đất được mẹ chia cho. Đầu tắt mặt tối tới mức ngườøi đen đúa gầy quắt cân nặng chỉ 35kg.

Đã vậy, mảnh bom cũ còn nằm trong chân phát tác vết thương chỉ chạy chữa quanh quẩn ở quê không kết quả, phải đưa lên bệnh viện tỉnh nhưng không cho con đi theo bắt ở nhà lo học chuẩn bị thi cuối cấp lớp 12. Lên tỉnh lúc đó mới biết chân đã bị hoại tử buộc phải cắt cụt đến tận đầu gối! Đã “Hai Nhót” rồi bây giờ còn thêm chống nạng, đi chân giả!

Tuy nhiên đau đớn mấy cũng cắn răng chịu đựng, chỉ dặn người thân đừng cho con biết lo con phân tâm không học được vì “đời mình đã khổ quen rồi” không có gì phải buồn mà chỉ sợ con tủi thân bỏ học bỏ thi.

990 - Nguyễn Thị Tròn
“KỶ VẬT” CHIẾN TRANH
Thợ may sinh 1956 tại Tây Ninh. Sống ở Tây Ninh (2010).

Năm 1968 lúc 12 tuổi đi hái rau ở quê thì bị máy bay trực thăng Mỹ bắn trúng chân đưa vào bệnh viện phải cưa cụt chân đó.

Phóng viên ảnh người Anh Larry Burrows lúc đó làm cho tạp chí Life bám trụ săn tin cuộc chiến VN biết được chuyện này mới đi tìm chụp ảnh em đang tập đi chân giả lên bìa báo với tựa đề “Cô gái tên Tron” kèm bài phóng sự “Bên rìa hòa bình” thêm nhiều hình của em minh họa. Bài và ảnh đã gây xúc động cho công chúng Mỹ, nhiều người gửi quà và thư đến an ủi em.

Phần nhà báo Anh, ông đã nhiều lần chịu khó đưa em từ Tây Ninh lên Sài Gòn đến bệnh viện khám làm chân giả rồi tập đi ở đây. Sau đó khi em đã đi được bình thường về quê lại, ông còn mua tặng em một chiếc máy may (trị giá hồi đó là cả một gia tài) và cho tiền đi học nghề may đàng hoàng để sau này làm nghề sinh sống.

Đến năm 1972 cô gái có dịp lên Sài Gòn tìm thăm ân nhân thì mới hay ông vừa tử nạn máy bay trực thăng trong một chuyến bay qua Lào tiếp tục làm phóng sự chiến tranh VN lúc mới 44 tuổi (năm 2008 thân nhân mới tìm thấy hài cốt trong vùng rừng núi Lào). Từ đó cô chỉ còn nhớ đến ông qua món quà chiếc máy may bù cho mất một chân vì chiến tranh vẫn gìn giữ đến tận ngày nay: “Nó là nghề mưu sinh mà ông tặng cho đời tôi. Tôi không bao giờ từ bỏ nó.”

Nhưng con trai của L. Burrows không quên vì trước kia cha vẫn thường kể chuyện về em bé VN mà ông giúp đỡ cho cả gia đình nghe, xem như đó là một đứa con nuôi. Bởi vậy năm 2000 anh đã cùng con gái đến VN đi tìm cô với trong tay những hình ảnh bé gái tập đi chân giả trên báo Life nhưng vẫn được những người bạn VN giúp đỡ đưa lên Tây Ninh tìm được.

Rồi năm 2010 cả 2 vợ chồng cùng 2 con một lần nữa hội ngộ cùng cô “Tron” theo họ phát âm trọ trẹ, dưới mái lá căn nhà tranh mà cách đây hơn 40 năm người cha người ông của họ từng ghé chân ở lại ngồi nhìn cô bé tập tễnh đi chân giả.

Cả 2 lần đó họ đều thấy cô – nay đã là bà -- vẫn cắm cúi gò lưng trên chiếc máy may năm nào, chiếc máy may và người phụ nữ một đời gắn bó với nó mà như cháu gái nhà báo Anh kể lại “Khi tôi ôm bà và nhìn chiếc máy may, tôi thấy như mình được kết nối với ông nội. Khi tôi chụp hình, tôi cảm thấy mình gần gũi ông biết bao nhiêu.”

(Còn tiếp)

CHÂN SÓNG - NGUYỄN THỊ ANH ĐÀO

2012-01-04T09:38:00.004+07:00

Khi mẹ hiền ôm trong lòng Tổ quốc
Con chưa chào đời
Những câu chuyện hôm qua chỉ là ký ức hôm nay không thể đổi chiều
Mà ngược gió
Có ai bơi trong bão đời
Tìm lấy bình yên?

Con ngồi tiếc thời gian bên mái tóc bạc đều của mẹ
Dáng thanh xuân đong tình yêu màu biển
Trên những cột buồm
Hướng về Tổ quốc.

Mẹ ơi
Đường chân sóng vẽ nên tình yêu
Trong hình hài con hôm nay
Có tuổi thanh xuân và tình yêu của mẹ
Chân sóng vượt đại dương…

N.T.A.Đ

ĐẦU NĂM NÓI CHUYỆN VỚI VỢ - TRẦN DZẠ LỮ

2012-01-03T14:44:00.004+07:00

Bốn mươi năm cứ bịn rịn bên người

Ôi Bồ Tát của lòng anh lúc đến
Bốn mươi năm có lúc tình nín nhịn
Khi lìa đời, đâu biết trước ai đây?

Bốn mươi năm, hạnh phúc mình không hay
Nhưng vẫn cứ đeo nhau như đĩa đói
Chuyện chúng mình ,thật tình rất đáng nói
Hôn phối này là giọt sương mai…

Nhiều khi anh bay theo núi thẳm sông dài
Em ở lại, vẫn đợi chờ chung thủy
Ôi Bồ Tát của lòng anh đó hỉ?
Thêm xuân này đã rụng bớt tóc mai!

Có bão giông mới biết đêm dài
Mưa lâu ngày mới dần dà thấm đất
Sống với một người có trái tim chân thật
Hóa ra mình lỡ vận, vẫn còn may…

Hóa ra em vẫn có những ngày
Khi nằm bệnh, anh âm thầm giặt áo
Có gì đâu-mà trách con Tạo?
Hãy vuông tròn cùng cuối giữa trần ai!

Đã từ lâu anh cứ làm việc miệt mài
Sáng tinh mơ, chiều đỏ-đèn-đen- đất
Em cắc cũm từng đồng bạc cắc
Lo toan cùng, chờ hé lộ ngày mai…

Đã từ lâu, mình mới có một ngày
Rất thanh thản-anh chồng ,em vợ
Bồ Tát ơi! Xin em hãy nhớ
Bài thơ này, anh viết tặng cưng đây!

( SàiGòn tháng giêng năm 2012)
Trần Dzạ Lữ

HƯƠNG CỎ MAY - HOÀNG THỊ THIỀU ANH

2012-01-02T20:32:00.002+07:00

Tranh Hồ Thành Đức

Chẳng hiểu sao em cứ nghĩ về anh?
Chỉ một chút…
Mà lòng em quặn thắt!
Chiều muộn rơi.
Im lìm.
Như thầm nhắc…
Tên anh.
Có gì giữa thinh không?
Hình như là…thắc mắc?
Mà cỏ may đắm đuổi gót chân mòn.
Như khao khát mà em thầm mơ ước.
Cố gội rữa hình anh trong kí ức
Em lần mò giặt giũ vết thương lòng
Tìm kim chỉ vá khâu…tình lành lặn
Đem bình tâm hóa giải những ăn năn.

CHÚC MỪNG NĂM MỚI 2012

2012-01-01T21:49:00.002+07:00

CHÚC NĂM MỚI TÌNH YÊU DỒI DÀO SỨC KHỎE

CUỐI NĂM VÀ NỖI BUỒN CỦA NHÀ THƠ THÁI NGỌC SAN ,LÊ NGỌC THUẬN ,VIÊM TỊNH

2011-12-31T08:34:00.007+07:00

Thiếu nữ thành nội . Tranh Đinh Cường

Một người bạn thân gửi một bài thơ sưu tầm được của Thái Ngọc San
qua tin nhắn,quá mừng nhưng bài thơ buồn quá.
Một người bạn nối khố ở Mỹ Chánh đúng ngày cuối năm Tây
cũng gửi qua tin nhắn bài thơ tứ tuyệt buồn não ruột.
Đọc trên blog của ngươì bạn thiết ở Huế
một bài thơ cuối năm lại là... nỗi buồn cô quạnh.
Chỉ có các ngươi buồn thôi sao ! Buồn ơi,chào mi!
Nguyễn Miên Thảo

THÁI NGỌC SAN
GỬI MỘT ÁNG MÂY

em buồn như cỏ như cây
anh buồn như gió như mây giữa trời
chúng ta từ thuở làm người
đã nghe sinh tử bời bời sóng xô
(Qui Nhơn ,1969)

LÊ NGỌC THUẬN
MƯA CUỐI NĂM
Tặng NMT

Mưa nơi này lần đân mưa mãi
giống như anh tu pháp Hoàng gia
ta chịu thua chui đầu trong rượu
con sói buồn nhe răng ngủ quên
(Mỹ Chánh ,31.12.2008)

VIÊM TỊNH
SÂN SI ĐỜI
1
Ngôi nhà ta sống như mộ địa
nhện giăng sợi ngắn quấn sợi dài
có em bên đời như không có
mùa xuân về sao nắng hắt hiu
2
Ta sống với mưa như tình nhân
âu yếm cùng nhau giọt lệ thầm
nhịp tim đìu hiu lời yêu dấu
tan giữa hư không một nụ cười
3
Ta đã già Em vẫn thanh xuân
trái mù u của tuổi tươi hồng
rụng vài trái chín, xanh mầm mới
ai rót vào ai khúc ngậm ngùi .
(Huế,cuối năm 2008)

BUỒN QUÁ LA LÊN CÁI CHƠ - ĐÔNG HÀ

2011-12-30T09:24:00.002+07:00

Buồn quá chả biết vứt vào đâu
đôi ngang cây khế sợ hoa sầu
bỏ xuống bông cau màu vụng dại
bỏ bùa bỏ ngãi xuống cô đơn

Thà chi mà biết nhau thì chớ
còn đây dan díu thế rồi thôi
đêm đem thương nhớ trèo lên núi
ngày mở vui cười nói tiếng ai

Thì chưa biết hết làm sao kết
dăm cái vu vơ ngẩn ngờ tình
nên giờ ngồi lại nhặt sao đủ
một nhúm ơ hờ chảy qua tay

Buồn quá la lên mà thương nhớ
mà đỡ ngất ngư cái u sầu...

ĐÔNG HÀ

TIN BUỒN

2011-12-29T16:18:00.006+07:00

ĐƯỢC TIN
THÂN PHỤ NHÀ THƠ PHAN LỆ DUNG
VỪA QUA ĐỜI TẠI HUẾ
HƯỞNG THỌ 86 TUỔI

THÀNH THẬT CHIA BUỒN CÙNG CHỊ PHAN LỆ DUNG VÀ TANG QUYẾN
CẦU NGUYỆN HƯƠNG HỒN CỤ THANH THẢN Ở CÕI VÔ THƯỜNG

nguyễn tịnh đông - trần vàng sao - viêm tịnh - huy vĩnh - nguyễn văn trai
nguyễn miên thảo - từ hoài tấn - nguyễn duy hiền -hoàng thị thọ
hà thúc quyết - thái nguyên hạnh - phạm tấn hầu - lê ngọc thuận
văn viết lộc - bùi ngọc long - lê công doanh - hải trung
hồ đăng thanh ngọc - đoàn phạm túy linh - trần thùy mai - lâm mỹ dạ
nguyễn thị đấu - đông nhật - đức phổ - trần phá nhạc - lê hùng vọng
hoàng dũng - nguyễn thanh văn - trần hồng tâm - lê phùng và bằng hữu...

CAO HUY KHANH - VN HỒ SƠ HẬU CHIẾN 1975 - 2011 (KỲ 97 )

2011-12-29T13:59:00.005+07:00

NHỮNG SỐ PHẬN KỲ LẠ

971 - Bùi Minh Kiểm
HAI VỢ CHỒNG CÙNG LO CHO LIỆT SĨ
Bộ đội về hưu sinh 1940 tại Hải Phòng. Sống ở Đà Nẵng (2011).
Năm 18 tuổi tình nguyên đi bộ đội đặc công vào Nam chiến đấu ở mặt trận Quảng Đà ròng rã gần 12 năm.
Sau 1975 ở lại luôn Đà Nẵng, lấy vợ cũng là đồng đội trong đơn vị pháo binh.

Dù hoàn cảnh gia đình 2 cựu chiến binh còn gặp nhiều khó khăn nhưng vẫn cố gắng theo đuổi việc đi tìm hài cốt đồng đội còn mất tích trong đó có nhiều bạn cũ quê Hải Phòng, có người tự tay mình chôn.

Từ năm 1992 lặn lội về các chiến trường cũ tìm được di hài của khoảng 50 đồng đội đưa về nghĩa trang liệt sĩ hoặc thông báo cho gia đình vào nhận đem về quê.

Trong trường hợp thân nhân không có điều kiện vào thì bà vợ nhận nhiệm vụ đưa hài cốt về cho thân nhân ngoài Bắc.

Tuy mắc bệnh cao huyết áp và chảy máu dạ dày nhưng vẫn tiếp tục hành trình tìm mộ liệt sĩ: “Bom đạn không giết nổi thì ba cái bệnh này với mưa rừng gió núi bây giờ có sợ gì…”

972 - Đặng Sỹ Ngọc
CHẠY XE ÔM LẤY TIỀN IN NHẬT KÝ CHIẾN TRƯỜNG
Lao động nghèo sinh 1948 tại Hà Tĩnh. Sống ở Nghệ An (2011).

Dù là con trai duy nhất được miễn nghĩa vụ quân sự nhưng năm 1966 lúc 18 tuổi vẫn làm đơn tình nguyện đi bộ đội vào chiến trường Quảng Trị năm 1967.

Trên chiến trường này chỉ trong vòng 6 tháng đã 3 lần bị thương nặng, lần cuối vết thương bị nhiễm trùng nên phải đưa về hậu phương miền Bắc chữa trị. Điều trị hơn một năm đến 1969 xin quay lại chiến đấu, được chuyển qua đơn vị pháo cao xạ.

Ở chiến tuyến mới lại trúng bom Mỹ bị thương thêm 4 lần nữa, lần sau cùng năm 1972 lủng bụng lủng ruột nên một lần nữa phải chuyển về Hà Nội qua 8 lần giải phẫu chữa thương. Được xác định thương tật 81% (tai điếc vì sức ép của bom) nên được cho về trại điều dưỡng thương binh Quân khu 4 ở Nghệ An chờ xuất ngũ.

Vốn từ nhỏ đã có năng khiếu và say mê văn chương nên trong suốt thời gian đi chiến đấu hễ có thời gian rảnh là tranh thủ cắm cúi ngồi ghi chép lại “nhật ký chiến trường” của riêng mình, hết tập vở này qua tập vở khác. Tất cả may mắn vẫn còn lưu giữ được qua bao khói lửa đạn bom.

Thế rồi khi nằm trại an dưỡng số mệnh đưa đẩy cho gặp lại cô bạn học ngày xưa nay là y tá, tình cảm được vun đắp lại tiến tới hôn nhân năm 1975. Sau đó giải ngũ cùng vợ ở lại luôn Nghệ An sinh sống cho tiện vợ làm việc.

Cuộc sống sau chiến tranh vô vàn khó khăn nhất là khi phải nuôi 3 con nên bản thân chấp nhận chạy xe ôm để kiếm tiền thêm xoay xở cho gia đình. Ngoài ra rảnh rỗi xem lại, bổ sung “nhật ký chiến trường” ngày xưa nay đã lên tới con số 19 tập với hy vọng sẽ có ngày được in.

Năm 2006 một nhà xuất bản đã biên tập lại 3 cuốn trong số đó in thành cuốn “Trời xanh không biên giới”. Còn lại 16 tập còn để đó chờ dành dụm tiền chạy xe ôm in tiếp.

Cũng chính nhờ những ghi chép trong bộ nhật ký chiến tranh đó đã giúp tìm được 6 ngôi mộ đồng đội cũ mất dấu vết từ lâu. Khi đó tạm nghỉ chạy xe ôm lên đường cùng thân nhân liệt sĩ đi tìm mộ.

973 - Đỗ Nam Cao
HAI DÒNG THƠ
Nhà thơ tên thật Đỗ Sơn Cao sinh 1948 tại Hà Tây – Mất 2011 ở TPHCM (64 tuổi).

Tốt nghiệp khoa ngữ văn ĐH Tổng hợp Hà Nội, năm 1971 tình nguyện mang ba lô vào chiến trường miền Nam đánh Mỹ. Nhận nhiệm vụ ở Ban VHVN Trung ương Cục miền Nam, thường hoạt động ở vùng Sài Gòn và miền đông Nam bộ.

Bắt đầu làm thơ chủ yếu ca ngợi quê hương, làng quê yêu dấu với phong vị đồng quê trong sáng hồn hậu (thơ “Ngọn gió làng”).

Năm 1973 gặp mối tình đẹp lý tưởng, kết hôn với một nữ tù cộng sản tuổi đôi mươi được trao trả bên bờ sông Thạch Hãn (Quảng Trị).

Sau ngày hòa bình, tiếp tục ở lại TPHCM làm đài phát thanh rồi Nxb Văn hóa – Thông tin. Có mối quan hệ giao hảo chân tình giúp đỡ giới văn nghệ sĩ trẻ đô thị miền Nam kể cả thuộc chế độ cũ.

Nhưng nhiều năm sau bỗng nhiên rút vào sống tách biệt, xa cách bạn bè, chuyển qua làm kinh doanh nhà hàng. Vẫn còn làm thơ nhưng ít công bố và đặc biệt bây giờ chuyển hướng qua dòng thơ nội tâm mang màu sắc tâm sự u uất nặng nề khác hẳn trước đây. Như bài “Thơ tôi” (1987):

“… Thơ tôi đè nặng ngọn bút
Nặng đè ngực nhứt buốt tim
Vụt chói lòa mất hút
Ngẩn ngơ em sợ hãi tìm…
Thơ tôi khổ qua mướp đắng
Xù xì gai góc sầu riêng một nỗi
Thơ tôi đọc nổi da gà
Mượt mà mướt mà cỏ gấu
Đắng cay giấu dưới tầng sâu…”

Thơ đổi khác có lẽ từ cảnh đời riêng gặp cú sốc tinh thần khi người vợ cựu nữ tù sau này làm cán bộ khá lớn liên quan một vụ án tham nhũng ở Sở Lương thực TPHCM nổi cộm thời đó khiến phải ra tòa lãnh án tù - tù 2 chế độ!

Tuy sau này người vợ được chiếu cố giảm án đã ra tù nhưng dường như vẫn khiến cho nhà thơ thành “con người luôn cười to để quên những nỗi đau thầm lặng”.

Qua đời lặng lẽ do mắc bệnh nan y.

974 - Lê Thị Hằng
BỆNH XƠ CỨNG BÌ
Học sinh sinh khoảng 1995 tại Quảng Bình. Sống ở Quảng Bình (2011).

Cha là bộ đội trên chiến trường miền Nam.
Sau 1975 cha xuất ngũ về quê làm ruộng. Bản thân bị nhiễm CĐDC mà không biết nên vẫn lấy vợ sinh được 4 con thì 2 chết yểu, một bị bệnh tâm thần từ nhỏ.

Đến con gái út ngay từ nhỏ mắc chứng bệnh kỳ lạ hiếm có là bệnh xơ cứng bì cũng do hậu quả CĐDC. Đây là loại bệnh làm da người bệnh dần xơ cứng như vảy nến, càng ngày da càng căng ra rồi chảy máu bong tróc ra.

Vì thế khắp cả mặt em da xù xì sần sùi, da mí mắt cũng xơ cứng lại khiến không khép mắt lại được, không ngủ được mà khóc cũng không được! Làn da đầu căng lên không mọc tóc nổi làm đầu nhẵn thín to bất thường. Đi đâu em cũng phải trùm mũ áo dày cộm, đeo mắt kinh đen to để che mặt.

Không đi học được song ở nhà mê nhạc được cha dạy đàn khuây khỏa đôi chút nhưng rồi làn da tay căng lên làm cả cánh tay, bàn tay cứng đơ không còn đàn được nữa.

Cả 2 cha con phải ra tận Hà Nội cầu cứu bệnh viện chữa trị chưa biết kết quả thế nào.

975 - Nguyễn Thị Huỳnh
“CHỊ TƯ HẬU”
Cán bộ về hưu sinh 1920 tại Khánh Hòa – Mất 2003 ở Nha Trang (83 tuổi).

Học trường Tây ở Nha Trang nhưng đã sớm theo cách mạng đánh Pháp. Lấy chồng có 3 con, chồng là cán bộ lãnh đạo cộng sản khu vực miền Trung này.

Sau 1954 đưa các con tập kết ra miền Bắc, chồng vẫn ở lại bám trụ gây dựng cơ sở chuẩn bị đánh Mỹ.

Tại Hà Nội tái phát bệnh từ thời bị Pháp bắt cầm tù tra tấn nên phải vào bệnh viện giải phẫu 4 tiếng đồng hồ gặp lúc thiếu thốn thuốc men nên mổ mà không có thuốc gây mê khiến mổ xong xỉu luôn.

Trường hợp này được nhà văn trẻ Nam bộ tập kết Bùi Đức Ai (tức Anh Đức sau này) lấy nguyên mẫu làm nhân vật chính “chị Tư Hậu” để viết nên cuốn tiểu thuyết “Một chuyện chép ở bệnh viện”. Tác phẩm lập tức đoạt giải văn chương miền Bắc rồi sau đó được chuyển thành phim truyện nhựa “Chị Tư Hậu” (đạo diễn Phạm Kỳ Nam, Trà Giang đóng vai chính) cũng được trao giải lớn Liên hoan phim VN lần thứ hai năm 1973. Cả truyện lẫn phim đều được xem như tác phẩm nổi tiếng điển hình cổ vũ miền Nam đánh Mỹ.

Sau 1975 cùng các con trở về Nha Trang gặp chồng bấy giờ làm lãnh đạo cao cấp tỉnh. Vừa giúp việc cho chồng vừa lo nuôi con ăn học thành tài.

Năm 1990 vừa nghỉ hưu, chồng lâm bạo bệnh nằm liệt một chỗ. Thế là hơn 10 năm chỉ một tay mình lo chăm sóc chồng để con cái yên tâm công tác.

Tuổi già sức yếu nên năm 2003 khi chồng vẫn còn nằm trên giườøng bệnh thì bản thân lại suy sụp bị tai biến qua đời.

Trước đó đã xin trả lại khuôn viên căn nhà được cấp rộng hơn 3.000m2 “đất vàng” ở thành phố biển đang nổi lên là trung tâm du lịch phát triển nhất nước để Nhà nước xây ngân hàng, chỉ giữ lại mảnh đất nhỏ 100m2 làm nhà ở. Nhiều người hỏi sao “dại” vậy thì trả lời “Lúc đi làm cách mạng, đất bị mất nhà bị đốt hết, bây giờ có nhà mà ở đã là tốt lắm rồi. Chỉ tiếc vẫn còn nhiều người nghèo mà má không có gì để giúp họ, giá như má còn sức để làm…”.

976 - Nguyễn Thị Loan
CÔ GIÁO VỚI VIÊN “BI” TRONG ĐẦU
Giáo viên về hưu sinh 1949 tại Hà Tĩnh. Sống ở Hà Tĩnh (2008).

Mồ côi mẹ từ năm 6 tuổi, 18 tuổi vào thanh niên xung phong ở địa phương làm nhiệm vụ mở đường, thông đường bảo vệ đường cho xe bộ đội vào Nam chiến đấu.

Năm 1968 trúng bom bi Mỹ oanh tạc làm liệt một nửa người phải nằm viện cả năm trời. Cố gắng gượng dậy tập đi từng bước dần dần tương đối hồi phục. Nhưng trong đầu còn một viên “bi” bom Mỹ vẫn nằm nguyên mà lúc đó bác sĩ lẫn phương tiện y khoa không đủ để gắp ra.

Ra viện được cho về nhà với thương tật 51%.

Không chấp nhận sống đời thương binh vô dụng mới xin xã cho làm giáo viên mẫu giáo dù chỉ mới học tới lớp 10 mà cũng chưa hề qua trường lớp sư phạm nào.

Trong hoàn cảnh chiến tranh, vận động mở được lớp mẫu giáo làng lợp tranh tre như vậy là cả một nỗ lực lớn. Chấp nhận dạy không lương, thỉnh thoảng chỉ được phụ huynh trả công góp cho vài “hiện vật” ký gạo, rổ khoai sắn… Dù vậy vẫn mày mò tự tìm tài liệu học hỏi thêm để dạy khá tốt, dạy cả học sinh câm điếc cũng có kết quả không ngờ.

Sau 2 năm dạy tự phát như vậy mới được cử đi học trung cấp sư phạm rồi về chuyển lên dạy cấp 1 luôn được trò thương bạn mến. Chỉ có điều không ít lần trái gió trở trời viên “bi” bom Mỹ trong đầu lại “chớp lửa” làm ngất xỉu ngay tại lớp hoặc ôm đầu đau nhức hàng tiếng đồng hồ.

Không chỉ thế sau đó còn phát hiện bị ung thư vú phải mổ 3 lần cắt phía bên vú đó. Vì thế không dám nghĩ tới chuyện lấy chồng sinh con nữa. Thay vào đó xem vô số học trò – 38 năm dạy cả hàng ngàn học trò tiểu học, học trò đến 2 thế hệ cả cha lẫn con đều từng ngồi lớp 1 của cô – đều là con của mình.

Năm 2008 về hưu trồng vườn rau sân nhà để giữ niềm vui tuổi già đồng thời kiếm thêm ít tiền còn lo nuôi người mẹ kế đã trên 80 tuổi.

977 - Nguyễn Thị Lợi
MẸ CÕNG CON ĐI HỌC TRƯỜNG KỲ 6KM
Nông dân sinh 1947 tại nghệ An. Sống ở Nghệ An (2007).

Mồ côi cả cha lẫn mẹ từ nhỏ được ông bà ngoại đem về nuôi.

Năm 1969 đi thanh niên xung phong phục vụ chiến trường Đường 9 Nam Lào.

Năm 1972 bị thương trong một trận B52 được cho xuất ngũ về quê. Năm 1973 mới lấy chồng cùng quê thì chồng lên đường qua chiến trường Lào.

Sau ngày giải phóng miền Nam chồng vẫn biệt tích. Mãi đến năm 1977 mới sống sót trở về, bấy giờ mới sinh con.

Từ đó 2 chồng bốc vác ở cảng, vợ làm ruộng nuôi con 2 trai 1 gái. Không may đứa con trai thứ hai mới một tuổi bị sốt bại liệt nằm một chỗ.

Tai ương lại tiếp nối với người chồng gian khổ thời chiến tranh cộng thêm công việc bốc vác lao lực ngã bệnh tắt mạch máu não qua đời để lại vợ và 3 con còn bé dại.

Thế là một mình người mẹ đảm làm đủ công việc ruộng nương, dệt chiếu, chạy chợ… để lo cho 3 con. Không chỉ lo cái ăn cái mặc mà còn việc học hành nữa, nhất là với đứa con bị bại liệt lớn lên một chút cũng đòi đi học.

Mẹ thương con phải chiều ý con nhưng đi học nhà xa trường mà chẳng có xe đạp nên hàng ngày đành cõng con trên lưng đến trường cả đi về 6km. Cõng con đến trường rồi tất tả chạy ra đồng chạy ra chợ kiếm việc làm kiếm tiền, chiều đến thì quay về trường cõng con về.

Vậy mà con đến trường trên lưng mẹ học cũng tốt nghiệp THPT loại khá. Rồi thi đậu vào trường Sư phạm Kỹ thuật Vinh làm lớp phó học tập mới là giỏi!

978 - Nguyễn Thị Ngụ
MẸ LIỆT SĨ 102 TUỔI BỖNG DƯNG HẾT MÙ!
Lao động nghèo sinh 1905 tại Hà Tĩnh. Sống ở Hà Tĩnh (2007).

Lấy chồng sinh được 5 con nhưng chỉ nuôi được 3 gồm 2 gái 1 con trai út.
Năm 1947 chồng mất, còn lại một mình buôn bán lẻ ở chợ nuôi 3 con.
Năm 1964 con trai út dù là con trai duy nhất vẫn tình nguyện đi bộ đội vào miền Nam đánh Mỹ.

Năm 1968 cùng lúc 2 tai họa ập tới: Căn nhà nhỏ ở quê bị bom Mỹ san thành bình địa và con trai hy sinh trên chiến trường miền Nam.

Không có vốn liếng để dựng lại nhà (mà có xây lại cũng sợ còn bị bom Mỹ thả nữa) nên đành theo con gái đầu làm chị nuôi ngành giáo dục tỉnh sống cảnh tạm bợ không nhà nơi này nơi nọ.

Năm 1992 lúc đã 88 tuổi bỗng nhiên sau một đêm ngủ dậy 2 mí mắt của cả 2 mắt tự nhiên dính trít vào nhau không mở ra được khiến rơi vào cảnh không nhìn thấy gì nữa không khác gì bị mù bẩm sinh. Có lẽ do bệnh già song nhà nghèo không có tiền đi bệnh viện chạy chữa thuốc men.

Bấy giờ chỉ còn ngồi một chỗ nhờ cháu chắt (9 cháu ngoại, 16 chắt) lo cho miếng cơm manh áo đỡ đần.

Thế rồi bỗng nhiên năm 2006 cũng sau một đêm ngủ dậy mí mắt của 2 con mắt tự động… giãn ra mở ra cho mắt sáng nhìn lại cuộc đời sau 14 năm bị mù bất đắc dĩ. Như một phép lạ đền bù cuối đời cho người mẹ già cả đời lận đận vất vả gánh chịu biết bao tang thương thời chiến (cũng có thể do tuổi già có sự chuyển hóa sinh lý bão hòa nào đó?).

Từ đó đã 102 tuổi vẫn chống gậy đi đứng bình thường, mỗi sáng đi 6 vòng sân tập thể dục, tối ngồi xem ti vi, còn cả chống gậy đi bầu cử Quốc hội nữa!

979 - Nguyễn Thị Nhi
NỮ ANH HÙNG CHỐNG “GIẶC DỐT” THỜI BÌNH
Nông dân sinh tại Cà Mau. Sống ở Cà Mau (2001).

Trong chiến tranh vào năm 1969õ là tổ trưởng tổ du kích nữ lập chiến công vang dội vùng sông nước đánh tan cụm tàu sắt địch, được thưởng Huân chương Chiến công.

Sau ngày giải phóng cùng chồng thương binh cựu huyện đội trưởng vẫn ở lại vùng quê nghèo khó hẻo lánh làm ruộng làm vườn. Sinh 5 con, chồng lại bệnh trầm kha nên cuộc sống quá khổ ngóc đầu không nổi.

Dù vậy vẫn không lúc nào không quên nhắc con phải cố gắng học hành thật tốt mới mong vươn lên được, lấy từ kinh nghiệm bản thân mình: “Trong chiến tranh dốt vẫn còn có thể đánh giặc nhưng hòa bình rồi thì dốt là nghèo đói, bần cùng.”

Vì thế năm 1988 thấy sống trong vùng sâu vùng xa khó cho con học hành gì được nên quyết định ra thị xã Cà Mau muợn một miếng đất nhỏ dựng một… cái chòi cho 3 con ở đó ăn học. Một cái chòi mái tranh vách lá giống hệt thời còn ở chiến khu chống Mỹ với 3 đứa học trò nhỏ chân quê (1 trai 2 gái) rách rưới lê thê lếch thếch không khác gì tích xưa “Trần Minh khố chuối”! Sau đó thêm đứa con trai út cũng từ chân lội sình kênh rạch lên thị xã tham gia nhóm “khố chuối tân thời” này.

Cứ thế mà anh em bảo ban nhau lo học, còn mẹ quay về bưng biền lau lách lo làm vườn làm ruộng vài ba ngày lại chèo xuồng chở cây trái rau ráng ra thị xã bán (đi từ lúc 2 giờ sáng) lấy tiền mua gạo cơm mắm muối cho con tự nấu mà ăn. Kiểm tra việc học của con xong lại tất tả chèo xuồng về, cả đi cả về như thế trên 50km.

“Trường kỳ kháng chiến” lần thứ hai như vậy suốt 13 năm trời cuối cùng cũng đạt thành quả chiến thắng “giặc dốt”. Con trai đầu theo chân cha vào ĐH Quân sự ra sĩ quan, 2 em gái kế vào ĐH Sư phạm ngoại ngữ sắp tốt nghiệp, con trai út cũng là sinh viên ĐH Công nghệ thông tin như ai.

980 - Nguyễn Thị Ni
LỜI HỨA VỚI NGHĨA TRANG HÀNG DƯƠNG
Cán bộ về hưu. Sống ở Côn Đảo (2007).

Hoạt động cộng sản nên năm 1972 bị bắt đưa ra giam ở Côn Đảo.

Năm 1973 được trao trả tù binh theo Hiệp định Hòa đàm Paris.

Sau 30.4.75 được bố trí công tác ở TPHCM nhưng cùng chồng cũng là cựu tù cộng sản tình nguyện chuyển ra nhận công tác ở Côn Đảo vì nhớ lời hứa trước đây với bạn tù Côn Đảo rằng sau này hòa bình rồi ai còn sống phải lo chăm sóc mộ phần những đồng đội đã hy sinh tại đây.

Từ đó mỗi tuần đều đặn đến nghĩa trang liệt sĩ Hàng Dương trên đảo thăm viếng thắp hương cho bao nhiêu ngôi mộ của đồng chí một thời gian khổ đấu tranh vì lý tưởng.

Cả đến khi về hưu vẫn vậy, dù con cái đã vào đất liền học hành, sinh sống nhưng mình vẫn ở lại đảo bán quán hàng nhỏ để có điều kiện tiếp tục gần gũi với hương hồn bạn tù cũ năm xưa.

(Còn tiếp)

GẶP LẠI BÙI GIÁNG QUA " ĐƯỜI ƯƠI CHÂN KINH"

2011-12-28T13:57:00.001+07:00

Tối 20.12 vừa qua, những người yêu thích thơ Bùi Giáng một lần nữa lại có cơ hội gặp mặt và trò chuyện về thơ ông trong buổi tọa đàm thơ Bùi Giáng diễn ra tại Trung tâm Văn hóa Pháp (24, Tràng Tiền, Hà Nội).
Buổi tọa đàm được tổ chức nhân sự kiện cuốn thơ văn tinh tuyển mới nhất của cố thi sĩ mang tên “Đười ươi chân kinh” được xuất bản.

Bùi Giáng trong chiếc kính vạn hoa
Đó là cảm nhận của nhà nghiên cứu Bùi Văn Nam Sơn, cũng là một thành viên trong đại gia đình thi sĩ Bùi Giáng, về nhân vật được coi là “hiện tượng” của thi ca Việt Nam hiện đại này. Chỉ cần điểm qua một cách ngẫu nhiên nhan đề của một số trong rất nhiều bài viết về Bùi Giáng, ta cũng có thể hình dung phần nào về chiếc kính vạn hoa ấy: “Bùi Giáng, một hồn thơ bị vây khốn”, “Bùi Giáng, một tâm hồn mênh mông ảo diệu”, “Bùi Giáng, giang san một gánh dị thường”, “Cuộc hòa giải vô tận: trường hợp thơ Bùi Giáng”… Theo nhà nghiên cứu Bùi Văn Nam Sơn, tất cả những ai đến với Bùi thi sĩ đều được ông trao tặng cho chiếc kính vạn hoa ấy, để thấy mình như vui hơn, đẹp hơn, sâu hơn, “vô ngần trong bóng nguyệt”.

Và cũng trong chiếc kính vạn hoa ấy, Bùi Giáng hiện lên với những hình ảnh khác nhau, thiên tài hay kẻ điên cũng chỉ cách nhau một lằn ranh mỏng. Thơ văn Bùi Giáng không phải ai cũng tiếp cận được, cũng như con người ông, bạn bè thân quen hiểu thì xem ông như một “lão ngoan đồng” lúc nào cũng hồn nhiên, thơ trẻ. Người lạ không biết thì nghĩ ông điên loạn, “dở hơi”. Nhà thơ Nguyễn Trọng Tạo kể lại lần đầu tiên gặp mặt Bùi Giáng ở Sài Gòn: “Đó là ấn tượng khó quên với hình ảnh một ông già tóc bạc ngồi sau chiếc xe thồ, nhưng không ngồi theo kiểu thông thường, mà là ngồi quay lưng lại với anh lái xe, hai tay giơ lên trời như đang đàm đạo với trời xanh. Tôi vẫn băn khoăn về cái dáng ngồi ấy của Bùi Giáng, như là quay lưng lại với tương lai để nói chuyện quá khứ, hay là quay lưng với tất cả những gì xuôi chiều để nói những điều “ngược”: ngược thời gian, ngược với tư duy thông thường…?”
Còn nhà nghiên cứu Bùi Văn Nam Sơn thì kể, hầu như chưa bao giờ thấy Bùi Giáng làm việc, chỉ thấy ông suốt ngày như thế, rong chơi, đùa giỡn với cuộc đời. “Có lần ông vào nhà tôi, thấy mấy chậu hoa lan đẹp liền tròng vào cổ rồi chạy ra đường chơi, ông bảo “Hoa đẹp thế sao lại để một mình chú thưởng, phải mang ra cho thiên hạ cùng ngắm!”; rồi lại có lần ông rượt theo cô dâu ở đám cưới vì thấy cô dâu đẹp quá, kết quả là bị người nhà cô dâu đánh cho “thừa sống thiếu chết”…” – ông Sơn kể lại.

Thế nhưng cũng chính Bùi Giáng ấy, lại có thể ngồi đọc thơ vanh vách cho người khác chép lại, đọc liền một mạch, đọc không ngừng nghỉ. Thơ nói mà hay như thơ viết, có logic, có hệ thống, có triết học hẳn hoi. Cũng chính Bùi Giáng ấy trong một ngày có thể viết tới năm, bảy trăm trang sách. Không chì làm thơ, ông còn dịch thuật, phê bình văn học. Người ta bảo ông đọc nhiều quá nên chữ nghĩa đã ngấm cả vào người, nên lúc cần thì cứ thế mà “tuôn” ra, không cần thời gian suy nghĩ, đắn đo, cân nhắc.

“Đười ươi chân kinh” – một Bùi Giáng thuần khiết
Có mặt trong buổi tọa đàm, dịch giả Nguyễn Nhật Anh, người biên soạn cuốn “Đười ươi chân kinh” của Bùi Giáng chia sẻ: “Hiện tại có một nghịch lý đang tồn tại khi nói về văn thơ Bùi Giáng. Là một tác gia lớn, với khối lượng tác phẩm đồ sộ hàng trăm đầu sách, nhưng giờ đây, việc đọc và tiếp thu Bùi Giáng lại có tác dụng ngược. Di sản khổng lồ ông để lại trở nên khó tiếp cận với quá nhiều tạp nham, lặp lại, không rõ ràng… Xuất bản miền Nam trước 1975 thường in tác phẩm của Bùi Giáng theo kiểu viết gì in nấy, để lại một Bùi Giáng mênh mông hỗn tạp, thượng vàng hạ cám, và hẳn là “tẩu hỏa nhập ma” trong những thời kỳ “điên rực rỡ”. Đó cũng chính là nguyên nhân dẫn đến những quan điểm trái ngược nhau về con người và thơ ca Bùi Giáng”.

Bởi vậy, “Đười ươi chân kinh” xuất bản lần này đã làm nhiệm vụ gạn lọc, bỏ đi những thứ tạp nham, trôi nổi và giữ lại một Bùi Giáng thuần khiết, một Bùi Giáng rất vui, nhưng cũng rất triết, rất sâu. Tuyển tập dành phần ưu tiên cho những thi phẩm của Bùi Giáng xuất bản trước 1975, thời kỳ Bùi Giáng vẫn còn là một “trung niên thi sĩ” đích thực. Ngoài ra, cuốn sách cũng dành một chương cho những câu thơ lẻ xuất thần được nhiều người yêu thích của Bùi Giáng, những câu thơ như: “Yêu cầu cô bán cho tôi/ Một bó rau muống chịu chơi quê nhà” hay “Sài Gòn Chợ Lớn rong chơi/ Đi lên đi xuống đã đời du côn”…

Bên cạnh thơ là phần dành cho đoản văn và tiểu luận, cùng với một tập truyện chưởng “Kim kiếm điêu linh” của tác giả Ngọa Long Sinh do Bùi Giáng dịch. Tất cả nhằm tạo nên một bức họa đầy đủ nhất về con người và sự nghiệp của “đười ươi thi sĩ”, một huyền thoại sống đúng nghĩa, một gương mặt văn học đa tạp thuộc loại kỳ lạ nhất, người được nhà thơ Thanh Tâm Tuyền ví như một thiên tài – “thiên tài tự hủy ghê gớm nhất của thi ca Việt Nam hiện đại”.

Theo Thu Thủy - LĐO

KHÓ RI - NGUYỄN Y ANH

2011-12-27T14:35:00.003+07:00

Khó ri,
mà anh bắt em phải tính...
Tay em trắng ngả xanh, không hơi ấm
Lạnh thì dư

Em vỡ òa tình cờ ngày gặp lại,
Thảng thốt...
Anh mặc nhiên nhìn
mà em thì khắc khoải, bão dông

Cây bút tặng em sinh nhật nọ,
Gạch đầu dòng những yêu dấu khó phai
Chừ vẫn đó, lặng yên trong khe tủ...
Vỏ chưa mờ
màu tím một thời,
mà răng
em không thể
Vẽ trái tim liền nét thuở ngày xưa?

NGUYỄN Y ANH
lúc rất buồn...2011

MƠ TÌNH XỨ HUẾ - TRẦN DZẠ LỮ

2011-12-26T09:24:00.003+07:00

Cứ mỗi lần nghe giọng của em

Anh lại nhớ vô cùng giọng mạ
Cố Đô mình trong trái tim mô lạ
Răng thẩn thờ như thuở mới quen?

Cau Nam Phổ thêm miếng trầu têm
Là Tình Yêu đỏ hồng buổi chợ
Mắt của em là con mắt nhớ
Gọi anh về dưới bóng quê cha…

Đò chợ Dinh không còn chuyến người qua
Bời chiếc cầu bắt ngang Gia Hội
Anh vẫn chín- đợi- mười- chờ, em nói
Tiếng bên tê nghe dễ lạc lòng!

Thương mạ một thời gạo-chợ-nước-sông
Câu Mái Nhì nhả ra chung thủy
Thỏ thẻ, ngọt ngào là con gái Huế
Yêu cháy lòng cũng con gái Kim Long…

Nghe giọng em rất dễ mềm lòng
Lương Sơn Bạc cũng sửng sờ, chùn bước
Huống chi anh-gã giang- hồ- áo-bạc
Cứ mơ tình xứ Huế mắt đăm đăm…

Trần Dzạ Lữ
( SàiGòn , tháng 12 năm 2011)

TIN BUỒN

2011-12-25T15:22:00.015+07:00

ĐƯỢC TIN

HIỀN THÊ NHÀ PHONG THỦY HUỲNH NGỌC THƯƠNG
MARIA TRẦN THỊ NHUNG
VỪA QUA ĐỜI TẠI HOA KỲ NGÀY 22 . 12 . 2011
HƯỞNG DƯƠNG 58 TUỔI

THÀNH THẬT CHIA BUỒN ĐẾN
ANH HUỲNH NGỌC THƯƠNG VÀ TANG QUYẾN
CẦU NGUYỆN HƯƠNG HỒN CHỊ SỚM VỀ NƯỚC CHÚA

Trần Vàng Sao - Viêm Tịnh - Huy Vĩnh - Nguyễn Văn Trai
Nguyễn Miên Thảo -Thái Nguyên Hạnh - Phạm Tấn Hầu - Lê Ngọc Thuận
Từ Hoài Tấn - Hồ Trọng Thuyên - Văn Viết Lộc - Trần Dzạ Lữ - Trần Thị Lạc
Phan Lệ Dung - Châu Thu Hà - Ngọc Quý - Hồ Cẩm Dung - Trương Bích Diệp
Lê Thị Nguyện - Hạ Nhiên Thảo và các bằng hữu Huế , Sài Gòn ...
25.12.2011

GIÁNG SINH CỦA RIÊNG ANH - NGUYỄN MIÊN THẢO

2011-12-24T08:25:00.006+07:00

Giáng sinh của riêng Anh

Giờ Chúa ra đời anh còn trên sạn đạo
giữa đêm đông hoang lạnh đến vô cùng
anh đi tìm em đêm dài vô tận
ơn Chúa lòng lành ,Người hiểu được anh không

Chúa mãi mãi là hài nhi mà anh thì bạc tóc
Chúa ấm áp trong hang anh lạnh lẽo trong hồn
em giáng sinh anh giữa ngày xuân muộn
anh tự đóng đinh mình không một chút ăn năn

và từ đó anh thành con chiên ngoan đạo
Chúa là em em là Chúa khác gì
đêm thánh vô cùng hoá thành giông bão
chiếc hang đời giam lỏng cuộc tình si

giờ phút Chúa ra đời anh nhớ em da diết
đêm giáng sinh xa cách đến muôn trùng
anh vẫn đi tìm em trong dư âm tiếng hát
lời Thánh buồn cứ đuổi riết sau lưng...

(Đêm Giáng sinh 24 rạng sáng 25.12.2008,Sài Gòn)

NMT

BÀI TẠ TỘI THỨ NHẤT - NGUYỄN MIÊN THẢO

2011-12-23T08:17:00.009+07:00

Nụ hồng ươm lại làm chi
Nghìn năm còn có chút gì cho nhau
Anh chừ tóc trắng bông lau
Em còn xanh mướt nỗi đau dậy thì

NMT

2011-12-22T09:50:00.011+07:00

MỪNG SINH NHẬT VỢ

TRẦN THỊ LẠC

22 THÁNG 12

CAO HUY KHANH - VN HỒ SƠ HẬU CHIẾN 1975 - 2011 (KỲ 96)

2011-12-22T09:28:00.005+07:00

NHỮNG SỐ PHẬN KỲ LẠ

961 - Nguyễn Nhật Ánh
VƯỢT QUA LÝ LỊCH ĐI LÊN
Nhà văn sinh 1955 tại Quảng Nam. Sống ở TPHCM (2011).

Học ở Đà Nẵng, từ năm 13 tuổi đã có thơ đăng báo. Năm 1973 vào Sài Gòn học ngành sư phạm.

Biến cố 30.4 đến vào lúc sắp tốt nghiệp sư phạm thì vướng vào vấn đề lý lịch thuộc loại “đen” do cha làm quan chức chống Cộng ở quê nhà phải đi cải tạo dài ngày.

Biết khó vươn lên nổi trong tình cảnh bị chính quyền mới nghi kỵ nên tình nguyện không chờ bổ nhiệm đi dạy học mà gia nhập lực lượng Thanh niên xung phong TPHCM đợt đầu tiên (cùng nhà thơ Đỗ Trung Quân, nhạc sĩ Lã Văn Cường) lên đường đi khai hoang ở Tây Nguyên.

Chính trong môi trường này đã có cơ hội được tự do phát triển tài năng, nhiệt huyết đặc biệt về phương diện sáng tác văn chương. Từ đó nổi lên là một nhà thơ TNXP hàng đầu với bài thơ ấn tượng “Đầu xuân ra sông giặt áo” được đồng đội phổ nhạc.

Nhờ đó cùng Đỗ Trung Quân được rút về làm Bộ Chỉ huy TNXP tại TPHCM, tham gia làm tập san Tuyến đầu của TNXP TPHCM. Bắt đầu cộng tác với các báo, gặp được “thầy” Hoàng Ngọc Biên dìu dắt, giúp đỡ.

Trong thời gian này đã có một cuộc tình từng gây xôn xao nội bộ cơ quan: Con quan chức Ngụy “gộc” mà dám yêu và định kết hôn với nữ thủ trưởng đảng viên nòng cốt dân thành phố đi lên từng được xem là gương điển hình tiên tiến của thanh niên TPHCM! Tất nhiên tổ chức đảng không đồng ý song đôi lứa dũng cảm tranh đấu cuối cùng lấy được nhau đến nay vẫn hạnh phúc đầm ấm.

Năm 1986 được báo Sài Gòn Giải Phóng nhận vào làm phóng viên viết văn hóa văn nghệ và cả bóng đá nữa. Cũng năm này in tập thơ riêng đầu tiên “Đầu xuân ra sông giặt áo”.

Nhưng cũng từ đó, rất nhạy bén thị trường nên ít làm thơ nữa mà quay qua viết truyện đặc biệt tập trung vào đối tượng thanh thiếu niên – tuổi teen, tuổi mới lớn bây giờ - dần dà trở thành nhà văn số 1 ăn khách nhất của lớp tuổi này.

Nổi bật là bộ truyện “Kính vạn hoa” gồm đến 51 tập viết từ năm 1995 – 2002 (và còn viết tiếp) đạt nhiều kỷ lục “Bộ truyện phát hành nhiều nhất” (2 triệu bản), “Bộ truyện nhiều nhân vật nhất” (khoảng 200 nhân vật), “Tác giả nhận thư độc giả phản hồi nhiều nhất” (hơn 10.000 bức thư)… Năm 2009 có cuốn truyện pha hồi ký “Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ” đoạt giải Văn học ASEAN 2010.

Đến nay đã in gần 100 tác phẩm trong đó thơ chỉ có 1 tập in chung 3 tập in riêng, tập cuối tận năm 1994.

962 - Nguyễn Quý Đức
NẠN NHÂN MẬU THÂN QUÊN HẬN THÙ
Nhà báo Việt kiều Mỹ sinh 1959 tại Huế. Sống ở Hà Nội (2011).

Trong biến cố Mậu Thân 1968 tại Huế, cha là quan chức cao cấp chính quyền VNCH nên bị cộng sản xem là tù nhân chính trị bắt đem ra Bắc. Mẹ là nhà giáo (dòng họ Nguyễn khoa nổi tiếng) may mắn đem các con trốn thoát vào Đà Nẵng rồi Sài Gòn làm nghề bán mì sợi vỉa hè nuôi các con.

Đến 30.4.1975 bản thân được mẹ gửi cho gia đình ông cậu di tản qua Mỹ sống với người anh đi du học bên đó từ trước.

Lớn lên vào đại học theo ngành phát thanh truyền hình.

Ra trường 1979 ban đầu làm công tác xã hội, sau chuyển hẳn qua làm đài phát thanh vừa viết báo, viết văn (thơ, truyện ngắn, kịch, tiểu luận…), dịch thuật.

Trong lúc đó mẹ và anh chị em vẫn còn ở Sài Gòn. Năm 1980 cha mới được thả ra sau 12 năm cầm tù. Năm 1984 cả gia đình mới được cho qua Mỹ đoàn tụ gia đình, chỉ có một em gái mắc bệnh từ nhỏ chết chôn trong nước.

Năm 1989 quyết định trở về VN bất chấp cha phản đối, ban đầu với mục đích đem tro cốt người em gái qua thờ. Nhân đó về lại Huế quê nhà thơ ấu không còn gặp ai quen biết ngày xưa nữa tuy vẫn còn căn nhà cũ của ông nội nay một ông chú – bộ đội miền Bắc vào! -- đang ở.

Từ đó bắt đầu quá trình làm quen lại với quê hương dù gặp không ít khó khăn, bị chính quyền nghi kỵ là nhà báo từ Mỹ nên theo dõi, hạn chế việc đi lại đây đó để tìm đề tài viết. Nhưng vẫn kiên trì đi thăm thú khắp nơi, ra tận Hà Nội gặp gỡ giới văn nghệ sĩ tiến bộ.

Cứ thế về VN liên tục 5 lần, có lần ở đến 6 tháng. Qua đó lấy cảm hứng viết một loạt bài về “quê hương tìm thấy lại” đăng báo Mỹ (cả tờ nổi tiếng như New York Times) được tặng giải thưởng báo chí Mỹ về đề tài nước ngoài, tuyên dương là một trong 30 nhà báo Mỹ gốc Châu Á xuất sắc. Đồng thời còn dịch một số tác phẩm của các nhà văn nhà thơ VN hiện đại – Hữu Thỉnh, Hồ Anh Thái, Lê Minh Khuê… -- ra tiếng Anh.

Năm 2006 quyết định về Hà Nội… ở hẳn, còn đưa bà mẹ 82 tuổi về theo.

Một năm sau bỏ tiền ra mua đất trên đỉnh núi Tam Đảo xây căn nhà kiểu rất Tây toàn bằng đá và kính thủy tinh. Dùng làm nơi làm việc của một người “không bị ràng buộc bởi những ân oán xưa cũ của chiến tranh” tiếp tục viết về các đề tài văn hóa, văn học, nghệ thuật, xã hội VN hôm nay gửi đăng báo Mỹ.

963 - Nguyễn Quỳnh Lộc
NHẬT KÝ CỦA NGƯỜI SỢ MẤT TRÍ NHỚ
Nông dân sinh 1954 tại Nghệ An. Sống ở Nghệ An (2011).
Năm 1972 đi bộ đội vào chiến trường Buôn Ma Thuột, sau 1975 còn qua chiến đấu ở Campuchia.

Năm 1985 giải ngũ về quê, lấy vợ năm 1987 sinh được 4 con.

Bản thân mang nhiều thương tích trên chiến trường miền Nam với thân thể chi chít vết sẹo đạn bom, một chân không co lại được làm đi đứng rất khó khăn, tai trái bị điếc đặc vì sức ép của bom. Nặng nhất là vết thương ở đầu gây chứng đau đầu kinh niên khiến những lúc đó gần như mất trí nhớ luôn.

Vì vậy thường xuyên viết nhật ký công việc hàng ngày đề phòng sau cơn đau đầu nếu lỡ quên mất ký ức chuyện cũ thì đọc lại để nhớ mình – và gia đình – là ai, ở đâu, làm gì!

Cuốn nhật ký đó cũng là cuốn “lịch sử” CĐDC của đời mình và đời con. Bởi từ CĐDC bản thân nhiễm phải đã sinh ra 3 trong 4 đứa con đều chịu di chứng, trầm trọng nhất là dứa con trai thứ ba sinh năm 1993 có hình hài nhỏ xíu dị dạng, cụt cả 2 tay từ khi mới lọt lòng mẹ, đầu to, mắt thụt sâu vào. Đến 4 tuổi vẫn chưa biết nói biết đi nằm liệt một chỗ phải nuôi bằng nước cơm.

Dù vậy người cha đã làm tất cả để cho con được sống. Không chỉ thế, dần lớn lên còn giúp con tự học mẫu giáo ở nhà bằng cách lấy chân tập viết mất 3 năm, 9 tuổi mới đượïc nhận vào lớp 1. Tốt nghiệp THPT rồi thi đậu vào ĐH Công nghệ thông tin TPHCM. Thế là bây giờ lại một tay cha đưa con vào trường, thuê nhà ở thành phố để chăm lo cho con ăn học.

Tất cả hành trình cuộc đời vất vả rướm máu ấy (ngón chân con kẹp bút tập viết đến trầy da tươm máu) đều được ghi chép lại trong cuốn vở học trò mà người cha luôn mang theo trên từng dặm đường đưa con hòa nhập với xã hội, cuộc sống: Nhật ký Cha – Con Chất độc da cam.

964 - Nguyễn Rường
NGƯỜI NGÂM NƯỚC
Thương binh sinh tại Ninh Bình. Sống ở Ninh Bình (2005).
Bộ đội trên chiến trường miền Nam bị thương nặng với 3 mảnh đạn xuyên vào đầu không lấy ra được khiến liệt nửa người (thương tật 81%) được đưa về trại an dưỡng Hà Nam.

Vết thương chí mạng để lại nhiều di chứng nói ngọng, đau đầu, lên cơn co giật, mê sảng (hô xung phong, tấn công như đang còn ở trong trận chiến). Những lúc đó trong người nóng như thiêu đốt, như có lửa cháy toàn thân khiến cứ bắt đi tắm mãi cho người đỡ nóng.

Thấy mình đã tàn tật rồi nên có ý muốn chia tay với mối tình thời trẻ cùng cô thôn nữ hàng xóm ngày xưa, cố giấu biệt tin tức về mình không cho cô biết .

Không ngờ người yêu vẫn một lòng chung thủy không chịu, cô đã đi khắp các bệnh viện, trại an dưỡng đến đâu cũng chìa bức ảnh anh ra hỏi tìm. Cuối cùng cũng tìm được song anh một mực cự tuyệt, không muốn làm gánh nặng cho cô. Nhưng cô kiên quyết không từ bỏ, quyết định tiến tới làm đám cưới đàng hoàng năm 1971.

Từ đó một mình người vợ đảm vừa làm ruộng thay chồng vừa lo chăm sóc chồng thường xuyên tái phát bệnh cũ. Khi chồng tỉnh trí còn tập nói tập đi dần dần cho chồng.

Sợ nhất là khi trời nắng chồng phát cơn nóng trong người đến nổi cuồng chạy đi lung tung khắp nơi kiếm chỗ nào có ao làng nhảy ùm xuống dầm người cả buổi cho người đỡ nóng. Có khi vì vậy mà suýt… chết đuối! Đến nỗi trẻ con hàng xóm gọi là “Thủy tinh”, “Thủy thần” của làn

Ấy vậy mà cả 2 vợ chồng lại… sinh đến 6 đứa con.

Chị vợ vẫn nuôi được mới quá giỏi, nuôi cả chồng bệnh thập tử nhất sinh lẫn đàn con nheo nhóc nơi quê nghèo, cả 30 năm nay rồi. Bây giờ đã có cháu!

965 - Nguyễn Tấn Đời
“THẦN TÀI” MỘT THỜI
Doanh nhân sinh tại Châu Đốc - Mất ở Mỹ (70 tuổi).

Xuất thân gia đình nông dân nghèo. Lớn lên làm nghề buôn trâu bò qua biên giới VN – Campuchia kiếm được nhiều tiền nhờ năng khiếu bẩm sinh rất nhạy bén chuyện kinh doanh tuy không được học hành đàng hoàng.

Có số vốn kha khá rồi năm 1954 lên Sài Gòn tìm cách “đổi đời”.

Và ông Đời quả là đã “đổi đời” thật với bí quyết kinh doanh giữ chữ tín, biết nhìn xa trông rộng và chớp thời cơ nhanh.

Bắt đầu từ được nhận vào làm nhân viên Ngân hàng Việt Nam Thương Tín dần leo tới chức trưởng phòng. Đến đó đã học nghề buôn tiền giỏi rồi mới xin nghỉ việc năm 1966 để ra ngoài một tay dựng nên cơ đồ Tín Nghĩa Ngân Hàng năm 1967 thành công rực rỡ với logo trứ danh “Ông Thần Tài” tay cầm xâu tiền cực kỳ đắt khách. Ngân hàng có vốn ký thác tới 30 tỉ đồng thời đó trong khi các ngân hàng tư nhân khác gộp lại cũng chỉ cỡ 18 tỉ đã tấn phong danh hiệu “Vua ngân hàng”.

Bên cạnh đó còn lập hãng sản xuất gạch bông đáp ứng kịp thời nhu cầu xây dựng thời Mỹ đổ quân vào miền Nam. Kiêm thêm kinh doanh địa ốc, xây bệnh viện tư, khách sạn, cao ốc cho thuê hà rầm với thêm biệt danh “Vua building”.

Cứ thế tiếp tục phất lên gặt hái thành công lớn trở thành một trong những đại gia giàu nhất lúc đó với tổng gia sản ước tính trị giá 22 tỉ đồng.

Chưa hết, lại nhảy vào chính trị ứng cử và đắc cử dân biểu Hạ viện.

Đang lên như diều thì đùng một cái giữa năm 1974 bị chế độ Nguyễn Văn Thiệu bắt bỏ tù vì tội kinh doanh phạm pháp (?). Có dư luận cho tại vì việc kinh doanh kể trên cạnh tranh với việc làm ăn mờ ám của phe Tổng thống Thiệu vốn cũng có một ngân hàng riêng là Kỹ Thương Ngân Hàng. Cũng có giả thuyết đương sự có ý ra… ứng cử tổng thống nên TT Thiệu ngại phải “cắt cầu” trước.

Biến cố 30.4.75 giải phóng miền Nam vô tình giúp “giải phóng” luôn ông chủ ngân hàng cũ ra khỏi tù chạy về vùng quê Rạch Giá để… vuợt biên qua Canada!

Nhưng trên đất Canada nay đã trắng tay theo nghề ngân hàng coi bộ không xong nên đành xoay qua mở nhà hàng bán món ăn Nhật Bản. Được một thời gian thì chuyển qua Mỹ định cư tiếp tục sự nghiệp mới làm chủ nhà hàng tại Florida.

966 - Nguyễn Thanh Liêm
“BẢO TÀNG HOLLYWOOD” Ở VN
Doanh nhân Việt kiều Mỹ sinh 1950 tại Huế. Sống ở TPHCM (2011).
Xuất thân gia đình nghèo (mẹ chằm nón nuôi 9 con) nên năm 1975 di tản qua Mỹ hướng tới sự nghiệp “đổi đời”.

Hành trình thay đổi kiếp nghèo đó không đơn giản mà rất gian nan vất vả. Bắt đầu từ làm lao động rửa bát đĩa nhà hàng, bảo vệ, lái xe cho bãi bán xe cũ… Được một thời gian dành dụm được ít tiền thì lại rơi vào cạm bẫy đỏ đen Las Vegas nướng sạch!

Trở lại tay trắng hoàn trắng tay đành đi làm bồi nhà hàng, dọn dẹp vệ sinh kiếm sống qua ngày… Cuối cùng học nghề làm tóc (kiêm nhuộm tóc, dưỡng da mặt, làm móng) rồi xin vào khách sạn xịn ở Hollywood trung tâm điện ảnh Mỹ và thế giới. Nhờ đó có dịp làm quen với nhiều ngôi sao màn bạc quốc tế lẫn giới thượng lưu Beverly Hill (khu biệt thự nhà giàu, nghệ sĩ tiếng tăm).

Ngẫu nhiên sao cùng lúc lại làm quen với nghề mua bán đồ cổ đâm mê, dần dà mở đến 7 cửa hàng đồ cổ tại đây. Từ đó có sáng kiến kết hợp nghề đồ cổ với giới nghệ sĩ đã quen biết để dần dà trở thành chuyên gia sưu tầm đồ cổ về giới này như tranh ảnh (kèm chữ ký diễn viên, đạo diễn, biên kịch), bích chương quảng cáo phim, các trang phục đóng phim, sách báo nghệ thuật thứ bảy, đạo cụ phim ảnh…

Công việc làm ăn đang phát triển thì đến năm 2002 gặp một sự cố trong gia đình gây buồn phiền mới mua vé về thăm quê mong tìm niềm an ủi cho khuây khỏa tâm sự. Qua đó gặp lại bà con, bạn bè, cây đa cũ bến đò xưa bao kỷ niệm đưa đến xúc cảm suy nghĩ phải làm gì đó để đóng góp cho quê hương.

Thế là nảy sinh ý nghĩ còn gì hơn bằng đóng góp cái mình đã và đang có sẵn trong tay là “gia tài” đồ cổ lưu niệm Hollywood quý hiếm kia?

Nghĩ là làm, bèn lần lượt “tha” bao nhiêu món đồ cổ đó theo từng chuyến bay về nước, đích thân mình mang về hoặc gửi con cái, người quen đưa về. Cả ngàn món như vậy.

Cuối năm 2008, “Bảo tàng Hollywood ở VN” được mở cửa tại một căn nhà 3 tầng lầu ngay trung tâm TPHCM. Đây cũng là địa chỉ định cư luôn của chủ nhân bảo tàng.

967 - Nguyễn Thanh Thủy
NỮ NGỤY QUÂN ĐI CẢI TẠO LÂU NHẤT
Sĩ quan cảnh sát VNCH Việt kiều Mỹ sinh khoảng 1945 tại Mỹ Tho. Sống ở Mỹ (2011).
Gia đình Thiên Chúa giáo, học ĐH Đà Lạt.

Tốt nghiệp về Sài Gòn gia nhập cảnh sát chế độ cũ năm 1966, được gửi đi Malaysia học nghiệp vụ tình báo đặc biệt, trở về làm chuyên viên cảnh sát cấp phòng ở bộ tư lệnh. Đến năm 1969 được bổ nhiệm thiếu tá làm biệt đội trưởng biệt đội Thiên Nga, lực lượng điệp báo nữ thành lập năm 1968 với nhiệm vụ cài người vào nội bộ Việt Cộng lấy tin tức, gây chia rẽ cộng sản.

Đến biến cố 30.4.75 đã tự tay kịp đốt hết hồ sơ về tổ chức Thiên Nga trước khi đi cải tạo (để lại 3 con từ 4-7 tuổi cho bên ngoại nuôi) đến 13 năm (hơn 70 lần bị xét hỏi điều tra nhằm tìm đầu mối Thiên Nga trong nội bộ cộng sản), lâu nhất đối với một ngụy quân ngụy quyền nữ. Chấp nhận “Mình làm mình chịu. Tôi làm với hết lương tâm và trách nhiệm trong công việc và chấp nhận sự phán xét theo pháp luật của mỗi thời cuộc.”

Chồng là đại úy quân đội cũng đi cải tạo nhưng chỉ 6 năm, năm 1981 ra trại phải lo việc… đi thăm nuôi vợ!

Năm 1988 được trả tự do, về làm nghề bán quán cà phê cóc cơm tấm lề đường Sài Gòn. Song song đó vẫn tự tay ký giấy “chứng nhận công tác” cho đội viên Thiên Nga cũ làm hồ sơ đi H.O.

Phần mình năm 1992 mới đi Mỹ.

Nhưng cuộc sống riêng vẫn không gặp may mắn khi 2 con gái đều bị khuyết tật, con đầu bệnh chết trẻ năm 2002, con út mắc bệnh bẩm sinh. Ngậm ngùi “Nhìn lại thấy đời sao lăn lóc quá” nên tìm quên trong công tác xã hội phụ trách trong Hội Cựu quân nhân VNCH ở Mỹ.

968 - Nguyễn Thị Ba
CÁN BỘ “OAN THỊ KÍNH”
Cán bộ về hưu sinh 1926 tại Trà Vinh. Sống ở Trà Vinh (2011).

Là du kích từ thời chống Pháp. Đến 1954 chồng tập kết ra Bắc, để lại vợ và 6 con (4 trai 2 gái).

Sau đó chồng được đặc phái vượt biển bí mật vào Nam trong kế hoạch “Những chuyến tàu không số” vận chuyển vũ khí vào Nam chi viện cộng sản đánh Mỹ. Trong một chuyến đi năm 1964 (ông chồng 16 lần vào ra như vậy), tổ chức cho phép 2 vợ chồng vào bưng gặp nhau 2 ngày tuyệt đối không cho ai biết.

Sau lần gặp nhau đó, chồng quay lại miền Bắc còn vợ trở về thị xã không ngờ… mang thai! Nhưng phải giữ “bí mật quân sự” không dám hé răng báo là mang thai với chồng nên đành nhận đại là…dan díu với người khác!

Thế là bị khai trừ Đảng vì lý do mất tư cách đạo đức, cả gia đình chồng cũng từ dâu cấm lấy họ chồng đặt tên cho đứa “con hoang” này (con gái).

Phải ngậm đắng nuốt cay làm lụng vất vả chẳng ai giúp đỡ để nuôi con bây giờ thành 7 đứa.

Sau 75 ông chồng trở về mới biết mình… có thêm đứa con gái út nữa!

Bấy giờ nội bộ tổ chức mới biết rõ sự thật song vẫn chưa được phép công khai do đường lối chính sách lúc đó giải thích giải phóng miền Nam là do nhân dân miền Nam nổi dậy chứ miền Bắc không can dự gì, không tiếp tế hay đưa quân vào.

Vì thế trên thực tế vẫn không hề có văn bản hay hành động nào nhằm minh oan khôi phục danh dự cho bà vợ dù ông chồng được phong Anh hùng, cả trước khi ông mất năm 2005. Ngay lịch sử đoàn “tàu không số” mãi đến năm 2010 mới bắt đầu được nói đến

Đến thời Đổi Mới có thể làm được việc giải “oan Thị Kính” cho bà vợ thì nay đã lại…quá lâu rồi, muộn rồi, ai cũng quên hết rồi thì làm chuyện đó làm gì nữa!

969 - Nguyễn Thị Đắp
MẸ LIỆT SĨ 95 TUỔI MỘT MÌNH NUÔI CON BẠI NÃO
Nông dân sinh 1917 tại Hà Nam. Sống ở Hà Nam (2011).
Sinh được 3 con trai thì con đầu mạnh khỏe nhất lên 18 tuổi tình nguyện đi bộ đội vào chiến trườøng Quảng Trị rồi… mất tích luôn!

Hai đứa sau, một mất sớm còn một từ nhỏ đã mắc bệnh bại não nằm liệt một chỗ không làm gì được. Chồng chán nản bỏ nhà đi biệt tích luôn.

Còn lại một mình lủi thủi tự tay chăm sóc con đã 54 năm nay, con bây giờ chừng ấy tuổi mà cơ thể chỉ như đứa trẻ lên năm. Một mình cụ làm tất cả từ bón cơm đến gặt áo quần, dọn vệ sinh...

Đã vậy từ mấy năm nay cụ lại rơi vào cảnh… mù lòa!

970 - Nguyễn Thị Hoàn
“BÀ CÒNG” NUÔI CHÁU NGƯỜI TA
Lao động nghèo sinh 1916 tại Hà Tĩnh. Sống ở Hà Tĩnh (2006).
Thời đánh Pháp, chồng đi dân công hỏa tuyến phục vụ chiến trường về đổ bệnh nặng qua đời để lại mình và 3 con nhỏ.

Đến thời đánh Mỹ, nhà bị bom đánh trúng làm chết con gái. Còn lại 2 con trai thì đứa lớn xung phong đi bộ đội vào chiến trường miền Nam. Còn lại 2 mẹ con sống lam lủ qua ngày, đứa con trai út lại lại bị bệnh ngớ ngẩn không học hành gì được đành làm nghề kéo xe chở hàng thuê kiếm được đồng nào hay đồng nấy.

Ngày giải phóng thống nhất đất nước cũng là ngày nhận hung tin con trai đầu đã hy sinh ở trong Nam mà nhà quá nghèo không sao đi thăm mộ được. Cùng lúc bỗng nhiên trên lưng nổi lên một khối u ngày càng lớn bằng quả bí ngô như thể gánh nặng cuộc đời ngày càng đè cả khối đá lên lưng mẹ già nay mang thêm tên “bà Còng” từ đó!

Rồi con trai duy nhất còn lại cũng lấy vợ sinh con đầu lòng đem lại chút nguồn an ủi cho bà nội tuổi già bệnh tật lao đao cả đời. Nhưng đến đứa cháu thứ hai thì lọt lòng mẹ đã không sống nổi vì suy dinh dưỡng.

Thế mà cả gia đình nghèo khốn tận cùng này lại vẫn đa mang nợ đời từ năm 1991 nuôi thêm… 3 đứa con nữa vốn bị bỏ rơi từ lúc sơ sinh. Toàn do anh con trai nhặt được ở nghĩa trang, bãi rác, bệnh viện đưa về giao cho mẹ lo.

Thật là một gia đình lạ lùng với “bà Còng” mẹ liệt sĩ hơn 90 tuổi còn chăm sóc hết lòng cho 4 đứa cháu trong đó hết 3 đứa là con người dưng nước lã, còn người con trai tuy tâm trí không bình thường song lại tốt bụng hơn biết bao người lành mạnh.

(Còn tiếp)

ĐỜI THƠ , ĐỜI TÌNH - ĐỨC PHỔ

2011-12-21T08:52:00.004+07:00

Hai nhà thơ Đức Phổ và Hoàng Lộc

*với Thành Tôn, Thái Tú Hạp, Khánh Trường, Phùng Nguyễn,
Nguyễn Mộng Giác, Hoàng Lộc, Phan Xuân Sinh, Lâm Chương…

Căn nhà núp giữa bốn bề cao ốc
che chở đời thơ, che chắn đời tình.
Trưa đặc quánh. Bọt bia tràn miệng cốc
nắng mùa hè e ấp thở quanh sân.

Gặp buổi đẹp trời hồn cũng thanh tân
huống hồ văn nhân ngộ tình cố cựu!
Lần giáp mặt xem ra điều hãn hữu
bởi đời này hoa, cỏ. Mọc chen ranh!

Gã làm thơ ưa ngồi ghế ba chân
thiếu can đảm sẽ tự mình ngã quỵ.
Ai may mắn thoát ra từ ngạ qũy
cũng nhờ đời tình nâng đỡ đời thơ.

Từ quê kệch. Thân lấm phèn châu thổ
sẩy tay. Rơi. Không níu kịp quê tình.
Nay đất khách ai ngùi mơ sông Dịch
tráng sĩ cười xòa. Phủi mộng công danh!

Đã lụy cái thời mưa máu gió tanh
còn khóc thêm chi chút tình lận đận!
Nước mắt đã hòa chung men rượu đắng
hãy nốc tràn hồn. Lắng giọt nhân sinh!

Đời hẹn gì. Tôi chỉ hẹn cùng anh
những sớm mai vui những chiều nắng đẹp.
Cùng giáp mặt dưới căn nhà bóng rợp
che chắn đời tình che chở đời thơ…

ĐỨC PHỔ

DIỄM CHÂU,NHỮNG BÀI THƠ NGÀY CŨ - HUỲNH NHƯ PHƯƠNG

2011-12-20T18:00:00.006+07:00

Nhà thơ, dịch giả Diễm Châu (1937 – 2006)
là một trong những nghệ sĩ tài hoa
lặng lẽ nhất ở miền Nam những năm chiến tranh.

Diễm Châu tên thật là Phạm Văn Rao, sinh năm 1937 tại Hải Phòng. Vào Nam năm 1953, ông theo học và tốt nghiệp Đại học Sư phạm Sài Gòn, ra trường dạy Anh văn, từng đi tu nghiệp tại Đại học Indiana, Hoa Kỳ, và có thời gian làm giám đốc một trung tâm sinh ngữ thuộc Viện Đại học Sài Gòn.

Sự nghiệp văn học, báo chí và xuất bản của Diễm Châu thời trẻ gắn liền với hoạt động của nhóm trí thức khuynh tả ở miền Nam. Từ năm 1966, cùng với Thế Nguyên, Nguyễn Văn Trung, Nguyễn Ngọc Lan, Lý Chánh Trung, Phạm Cao Dương, Nguyễn Khắc Ngữ, Đỗ Long Vân…, ông ở trong ban chủ trương nhà xuất bản Trình Bầy. Tháng 11-1967, tạp chí Đất Nước do Nguyễn Văn Trung làm chủ nhiệm ra số đầu tiên, Diễm Châu là một cây bút chủ lực của báo. Năm 1970, khi Đất Nước phải đình bản, ê-kíp làm báo này tập hợp quanh tạp chí Trình Bầy, với một ban biên tập được mở rộng đa dạng hơn. Dưới sự điều hành của chủ nhiệm kiêm chủ bút Thế Nguyên và tổng thư ký Diễm Châu, có thể nói Trình Bầy là một trong những tờ tạp chí giàu chất trí thức và có khuynh hướng xã hội rõ rệt nhất ở Sài Gòn thời kỳ đó. Nhưng tuổi đời của Trình Bầy không dài hơn tuổi đời của Đất Nước: sau 42 số báo, sắc luật 007 của chính quyền Nguyễn Văn Thiệu, với những biện pháp khắc nghiệt đối với báo chí, đã buộc Trình Bầy phải tự đóng cửa vào tháng 9-1972. Trong thời gian ấy, Thế Nguyên, Diễm Châu và đồng sự còn xuất bản nhật báo Làm Dân, nhưng tờ báo này cũng không tồn tại nổi với lệnh tịch thu liên tục của nhà cầm quyền.

Cùng số phận với Trình Bầy, nhưng tạp chí Đối Diện tìm cách kháng cự lại bằng cách đổi tên là Đồng Dao rồi Đứng Dậy, in ronéotypé và phát hành bất hợp pháp. Diễm Châu – với bút danh Võ Hồng Ngự – cùng Thế Nguyên cộng tác với Đứng Dậy cho đến hết chiến tranh, và từ tháng 8-1975, khi tờ báo này được phép chính thức tục bản, thì Võ Hồng Ngự là thư ký toà soạn cho đến năm 1978, khi Đứng Dậy “hoàn thành nhiệm vụ”.

Là một nhà bình luận thời sự sắc sảo, đầu những năm 1970, Diễm Châu - Võ Hồng Ngự đã viết một loạt bài vạch trần tội ác và những tàn phá về sinh thái của Mỹ trong chiến tranh Việt Nam, tố cáo những nanh vuốt của các chế độ độc tài lúc đó ở Braxin, Hy Lạp, Cộng hoà Dominique… Ông đã cộng tác với Thế Nguyên và Đoàn Tường để biên soạn một tập tài liệu công phu về những sự kiện lịch sử liên quan đến chiến tranh Đông Dương 1945-1973 (Đối Diện ấn hành, tháng 5-1973).

Là người am hiểu sâu sắc những trào lưu mới của văn học thế giới, Diễm Châu đã chọn dịch sang Việt ngữ những tác phẩm có giá trị về tư tưởng và nghệ thuật: Nhà chung của Ferreira de Castro, Vâng ý cha của Fritz Hochwalder (cùng dịch với Thế Nguyên), Thân phận con người (ấn bản khác: Truyện của một người lãng trí hay Xã hội Kappa) của Akutagawa Ryunosuke, Câu chuyện năm mới của Vladimir Dudintsev, Natasha (Câu chuyện mùa đông) của Abram Tertz, Một cái chết ngoạn mục của Friedrich Duerrenmatt, Con voi của Slawomir Mrozek, Nuôi thù của Oe Kenzaburo… Ông còn là thành viên của Nhóm nghiên cứu văn hoá quốc tế thuộc Nhà xuất bản Trình Bầy, nhóm đã chuyển ngữ Miền đất hung bạo của Jorge Amado, Một vòng hoa cho người cách mạng và Trên đường sấm dậy của Peter Abrahams. Sau thất bại của ê-kíp Trình Bầy, năm 1972 ông khởi xướng thành lập nhà xuất bản Từ Chương với ý định quảng bá những tác phẩm văn học thế giới hiện đại, nhưng do những biến đổi của thời cuộc, dự án đó đã phải dừng lại sau khi ấn hành vài ba dịch phẩm.

Cùng gia đình định cư ở Strasbourg, Pháp quốc, từ năm 1983 cho đến ngày từ trần (28-12-2006), Diễm Châu dành nhiều thời gian và tâm sức để dịch và giới thiệu thơ nước ngoài ra tiếng Việt. Nhờ ông, bạn đọc Việt Nam có điều kiện tiếp xúc với thơ và tiểu luận văn học của những tên tuổi như Jorge Louis Borges, Antonin Bartusek, Umberto Saba, Ana Blandiana, Rolf Jacobsen, Ted Hughes, Fernando Pessoa, Johannes Bobrowski, Mahmoud Darwich… Đặc biệt, là người nhạy cảm với cái mới, Diễm Châu đã sớm nhận biết những tài năng lớn của văn học thế giới: ông đã dịch và giới thiệu Oe Kenzaburo 24 năm trước khi nhà văn Nhật này được Giải thưởng Nobel về văn học năm 1994. Gần đây nhất, vào dịp nhà thơ Thuỵ Điển Tomas Transtroemer được Giải thưởng Nobel về văn học năm 2011, chúng ta mới hay rằng trong khi tên tuổi tác giả này còn xa lạ với nhiều độc giả, thì thơ ông đã được Diễm Châu dịch ra tiếng Việt từ những năm 1980. Đến đầu thế kỷ XXI, Diễm Châu lại hoàn thiện bản dịch 17 bài thơ của Tomas Transtroemer.

Tuy nhiên, sáng tác thơ mới chính là lãnh vực thể hiện rõ nhất con người Diễm Châu. Bạn đọc ngày nay, nếu không sử dụng internet, thì ít biết về thơ ông vì hầu hết chỉ đăng rải rác trên báo chí ở miền Nam trước 1975 và trong các tập thơ đã tuyệt bản hoặc phổ biến hạn chế: Hạnh hoa; Sáng muôn thu; Việt Nam, Tổ quốc và em; Thơ Diễm Châu; Mười bài ở Paris và những mảnh rời. Thơ Diễm Châu là cảm xúc nồng ấm pha nỗi ngậm ngùi của một lương tâm trí thức đau đáu trước thân phận quê hương và tình yêu qua một bút pháp hài hoà giữa truyền thống và cách tân. Nhân dịp kỷ niệm năm năm ngày mất của nhà thơ, dịch giả Diễm Châu, chúng tôi xin trân trọng giới thiệu với bạn đọc hai bài thơ của ông.

NHƯ MỘT ĐƯỜNG DÂY HÚT GIÓ

tặng Ngô Kha

Từ biển cả mênh mang với những cánh đồng cát trắng
tôi trở về thành phố ngủ yên
buổi chiều thức dậy trong khe núi
đá khô chờ giọt mưa rưng rưng
ôi quê hương của một dòng sông
với những triền ngô tỏa mềm ánh sáng
những con đò đan những vết thương
lên mình nước dàn đi
những mảnh đời rách nát
tôi trở về để nhìn tôi thiêu thân
và nhìn em đội vòng gai hận thù rướm máu
những ngọn đuốc năm xưa thắp màu hỏa hoàng lên áo ấy
và chiều buồn ru mình vào tiếng ve
những cánh dơi bay về cổ thành
và em làm giọt mưa lăn xuống má
ấy thương yêu gầy trong vành nón
và khổ đau lay từng gót chân nai.

một buổi mai tôi tung tăng ngoài lộ
như bóng mây hồng còn đợi nắng phất phơ
tôi ngửa mặt đón làn sương mai
từ mẩu tre ngà khum vòng tay gió biếc
em lặng lờ như tiếng hát
trong vườn cây vả đã đơm bông
tôi níu chùm hoa dâng một ngày đã mất
và hương hoa làm ngây ngất hồn tôi
tôi đưa tinh tú về bên dẫy núi
đón tay em từng ngón vuốt ve
và thảm cỏ thở mùi tóc trầm
và viền môi quyện áng mây đưa
tôi ngửa mặt nhìn tôi trong ánh mắt
thấy em về trong cánh bướm hư vô.

vào trong ngõ lá thuôn xác xơ màu tưởng niệm
tôi lạc mất tôi trong thành phố và em
khi những bước đi của loài rắn quanh co
còn vần vi bên trái táo
những vết chân của loài rất độc
còn cày sâu trên vừng trán dòng sông
những bụi cỏ lấp dần tiếng hót
của loài chim mang định mệnh trong hồn
tôi ngỡ ngàng đuổi theo em như một đường dây hút gió...

Huế, 1969
DIỄM CHÂU
(Tạp chí Đất Nước số 14, tháng 10-1969)

PHÚN THẠCH CỦA MÙA XUÂN KHẢI HUYỀN

Trên cánh tay mỏi mệt
trên nét mặt buồn thiu
trên chiếc áo sơ-mi nhàu nát
trên đôi giày gót vẹt
trên đôi vai xiêu xiêu chĩu đổ
trên trái tim mười bốn chặng đường khổ nạn
trên vừng trán tầm tã mồ hôi của cơn sốt xuất huyết
trên đôi môi héo khô của mật đắng giấm chua
mùa xuân trở về như lưỡi đòng đâm suốt bên người
những bông hoa đỏ thắm một ngọn đồi trọc.

mùa xuân trở về với tiếng gà eo óc ở thôn xưa
với người lính già bần thần chối bỏ bình yên
với tình yêu run rẩy
trong ánh sáng xanh xao của đức tin hèn mọn
mùa xuân trở về với ba mươi chín lằn roi
với mão gai làm triều thiên cho người khốn khổ
với áo đỏ bết máu với cây sậy quyền uy
mùa xuân trở về với bảy mươi bảy lần sấp ngã
với những tảng đá loang máu người vô tội
với con đường bụi bặm dốc cao
với cánh đồng trống trơn lỗ chỗ những hố bom
rừng lớp lớp bày ra cảnh đìu hiu cách lạ:
những thân cây làm thập tự giữa trời.

mùa xuân trở về với bầy thú săn đuổi con người
với tiếng reo hò của loài kên kên đói khát
năm mươi vì sao giữa một nền trời gạch mặt quay cuồng
năm mươi cánh tay bạch tuộc
chụp bắt
giằng xé
hỏa thiêu
phún thạch đã khô trong ống điếu của nhà trí thức
ở phòng bột đen của hãng Pin lớn người công nhân không tìm thấy ánh sáng
những con chuột chũi mãi đi trong bóng tối sự chết
trên lề đường nhân ái Chúa bị quăng ra
mùa xuân xối nước rửa tay
tiếng hò reo của bầy kên kên
bầy kên kên
bầy kên kên.

DIỄM CHÂU
(Tạp chí Trình Bầy số 36 & 37, Xuân Nhâm Tý, tháng 02-1972)

Vài Dòng : Sinh tại thành phố Hải-phòng, tổng thư ký tạp chí Trình Bầy ở Sài-gòn trước 1975. Rời Việt-nam năm 1983. Đã viết và cho in ở trong nước: Hạnh hoa và Sáng muôn thu (tuyệt bản); ở ngoài nước: Thơ Diễm Châu và Mười bài ở Paris…(phổ biến hạn chế). Còn dịch một số thơ, truyện, kịch của thế giới...

CÓ NGHĨA LÀ XA CÁCH ...ĐỂ YÊU THÔI - NGUYỄN MIÊN THẢO

2011-12-19T16:44:00.003+07:00

Nếu còn sống vài ba trăm năm nữa
Nhắc tên em ta vẫn bồi hồi
Tim vẫn đập rộn ràng trong ngực
Khi nghe em về một sáng mưa bay

Biết đâu sẽ có người con gái khác
Làm tim ta đau như em bây giờ
Cũng có thể có người con gái khác
Chẳng bao giờ hiểu hết một nhà thơ

Những khát khao vẫn còn nguyên trai tráng
Vẫn còn nguyên nhịp đập trái tim cuồng
Cũng có thể một ngày hương tình ái
Sẽ không còn mua chuộc được ta chăng?

Nói chuyện xa xôi làm gì thêm mệt
Ta yêu em yêu cả đất cả trời
Ta yêu em có nghĩa là…xa cách
Có nghĩa là xa cách để… yêu thôi

Nếu rủi ro ta với em xa thật
Như bây giờ đang xa cách - sao đâu
Thôi ta hoá thành con ngựa đá
Cất vó một lần cho đến nghìn sau.

NMT

SỢI TÓC - NGUYỄN THỊ ANH ĐÀO

2011-12-17T16:59:00.000+07:00

Nghĩ từ sợi tóc bay
Em rụng ngày cả gió

Bờ vai hon gầy
Em rụng nửa đời dông bão

Mùa đi tầm gửi
Sóng quên đường về

Ngồi định vị trái tim
Lý trí ngược bờ cảm xúc

Em loay hoay bốn bức tường
Nỗi buồn lõa thể

Sợi tóc rụng xuống rồi gió mang đi
Quất vào hư không những lời thú tội

Tình yêu kết nụ rồi tàn
Bao giờ ngày xanh trở lại?

Đến một ngày tóc em thành mây trắng
Anh có về vén trọn một đêm mưa?

N.T.A.Đ

TIN BUỒN

2011-12-16T15:27:00.007+07:00

ĐƯỢC TIN

THÂN MẪU NHÀ BÁO ĐẶNG NHẬT THẮNG
NI CÔ THÍCH NỮ NHUẬN ĐÀO

VIÊN TỊCH 7 GIỜ 30 NGÀY 15 THÁNG 12 NĂM 2011
TẠI CHÙA PHẬT NHỰT ,THỊ TRẤN TIÊN THỦY,CHÂU THÀNH,BẾN TRE

HƯỞNG THỌ 92 TUỔI

LỄ NHẬP THÁP 8 GIỜ NGÀY 18 THÁNG 12 NĂM 2011

XIN CHIA BUỒN ĐẾN NHÀ BÁO ĐẶNG NHẬT THẮNG VÀ TANG QUYẾN
CẦU NGUYỆN HƯƠNG HỒN MẸ HỒI QUY TỊNH GIỚI SỚM VỀ NƯỚC PHẬT

lê dân - mỹ lợi - nguyễn miên thảo - phương đông - viêm tịnh
dương đình hùng - từ hoài tấn - đặng quốc thăng - mặc tuyền - kim long
nguyễn thượng hải - nguyễn thanh sơn - văn viết lộc ... và thân hữu

CAO HUY KHANH - VN HỒ SƠ HẬU CHIẾN 1975 - 2011 (KỲ 95)

2011-12-15T15:00:00.001+07:00

NHỮNG SỐ PHẬN KỲ LẠ

TƯỞNG NIỆM
432 - Đơn Dương
PHIM VÀ ĐỜI

Diễn viên điện ảnh Việt kiều Mỹ tên thật Bùi Đơn Dương sinh 1957 tại Đà Lạt – Mất tháng 12.2011 ở Mỹ (55 tuổi).

Sau 1975 làm nhân viên một xí nghiệp dược ở TPHCM rồi qua giới thiệu của người anh rể làm đạo diễn ở TPHCM mới chuyển qua làm quen với điện ảnh bắt đầu bằng một vai phụ trong bộ phim truyện “Bức tượng” của đạo diễn Lê Dân năm 1982.

Tuy không học trường lớp điện ảnh chuyên nghiệp nào nhưng có tài năng bẩm sinh diễn xuất đặc biệt có chất nội tâm sâu lắng nên từ đó liên tiếp xuất hiện trong nhiều bộ phim truyện nhựa lẫn truyền hình. Đạt nhiều thành công đáng kể trở thành một nam diễn viên điện ảnh được đánh giá cao đặc biệt qua các phim truyện gây tiếng vang như “Ông Hai Cũ”, “Đời cát”, “Mê thảo”, “Ba mùa”… Tổng cộng trong 20 năm đã đóng 38 phim, một con số sự nghiệp đáng nể trong tình hình nền điện ảnh VN sau chiến tranh còn khá nghèo nàn.

Đặc biệt dù bản thân gia đình theo đạo Thiên Chúa hầu như không có dính líu gì đến cộng sản, có người thân đi nước ngoài song lại đóng rất đạt vai… bộ đội từ thương binh đến sĩ quan, chính ủy! Như vai ông Hai Cũ một nhân vật của nhà văn và nhà lý luận kiêm chính trị Trần Bạch Đằng hay vai nam nhân vật chính sĩ quan bộ đội về quê sau chiến tranh trong “Đời cát” bộ phim đoạt giải lớn Liên hoan Phim VN năm 2000.

Đến năm 2002 xảy ra một bước ngoặt trong sự nghiệp là qua phim “Bốn mùa” do một đạo diễn Việt kiều Mỹ thực hiện (đoạt giải Liên hoan phim Mỹ Sundance) đã được một hãng phim Mỹ mời qua đóng 2 bộ phim “Rồng xanh” (Green Dragon) và “Chúng ta là lính” (We were soldiers) có nội dung liên quan đến VN. “Rồng xanh” kể chuyện về một trại tị nạn của người Việt vượt biên ở Thái Lan, còn “Chúng ta là lính” (có sự tham gia của diễn viên “bom tấn Hollywood” là Mel Gibson) nói về cuộc chiến Việt – Pháp và Việt – Mỹ đã qua, cả 2 không ít thì nhiều đều có dụng ý xuyên tạc chống lại chế độ cộng sản hiện hành tại VN.

Vì thế tuy chỉ đóng vai phụ (vai một thông dịch viên trong phim đầu và vai một sĩ quan cấp tá chỉ huy tiểu đoàn đánh Điện Biên Phủ trong phim sau (vai này ám chỉ một nhân vật có thật sau này là thượng tướng nay đã quá cố chỉ huy một cánh quân tấn công vào Sài Gòn tháng 4.1975) nhưng khi về nước đã bị dư luận báo chí “đánh” tơi tả, ghép tội là “phản bội”! Tuy không bị chính quyền chính thức có biện pháp “trừng phạt” nhưng cũng khó chịu nổi sức ép quá đáng đó nên phải cầu cứu Holllywood can thiệp bảo vệ mình.

Kết quả năm 2003 được phép qua Mỹ định cư (theo người chị ruột bảo lãnh) với lý do trần tình: “Tôi không bao giờ muốn rời bỏ quê hương nhưng họ đã không cho tôi một lối thoát, họ cắt niềm đam mê diễn xuất của tôi, cấm không cho tôi đóng phim, nhục mạ gia đình tôi…”

Tuy nhiên qua Mỹ rồi nhiều năm vẫn chẳng thấy xuất hiện đóng phim gì nữa cũng như ước mơ cùng bạn bè lập một hãng phim riêng không thành. Có thể vì không chọn được phim hay vai phù hợp như tự giải thích hoặc do đã mất “giá trị thời sự” rồi?

Thay vào đó cuộc sống riêng lại bị mang tai tiếng về chuyện tình yêu, hôn nhân. Đầu tiên là chuyện năm 2008 cưới vợ mới là một bà chủ thẩm mỹ viện có cổ phần trong Thúy Nga Paris đã 64 tuổi (lớn hơn 14 tuổi, nguyên là phát thanh viên đài Sài Gòn chế độ cũ), từ đó dẫn đến vụ một ngươì tình cũ cũng là một nữ doanh nhân Việt kiều khác đâm đơn kiện ra tòa về tội lường gạt cả tình lẫn tiền (tống tiền).

Năm 2009 toà án Mỹ xử vắng mặt phải bồi thường 200.000 USD nhưng kháng cáo nên vài tháng sau tòa lại… hủy án!

Qua đời bất ngờ sau một ca mổ tai biến mạch máu não.

951 – Elvis Phương
“HÁT Ở VN LÀ SƯỚNG NHẤT”
Ca sĩ Việt kiều Mỹ tên thật Phạm Ngọc Phương sinh 1945 tại Bình Dương. Sống Mỹ – VN (2011).

Trước 1975 đã là giọng ca nhạc trẻ nổi tiếng ở Sài Gòn cùng ban nhạc Phượng Hoàng (với Lê Hựu Hà, Nguyễn Trung Cang lo phần nhạc). Chuyên trình diễn nhạc ngoại thường là rock theo phong trào thời đó (lấy nghệ danh theo Elvis Presley mình rất mê, học trường Tây nên giỏi ngoại ngữ như trường hợp Thanh Lan) song cũng hát tốt nhạc trữ tình VN qua những ca khúc gây ấn tượng xúc cảm sâu đậm như “Bài thánh ca buồn”, “Vết thù trên lưng ngựa hoang”, “Chuyện tình buồn”…

Sau 30.4.1975 qua Mỹ tiếp tục biểu diễn dù bạn thân Lê Hựu Hà, Nguyễn Trung Cang còn kẹt ở lại. Năm 1977 ra album hải ngoại đầu tiên “Hát cho người vượt biên”…

Năm 1980 lấy vợ thứ hai (vợ đầu đã mất, có 3 con) cũng Việt kiều chuyên viên ngành địa ốc có tiếng sau đó chấp nhận bỏ nghề lo việc hậu trường theo chồng lưu diễn, thu âm khắp nơi. Với vợ sau có thêm một con trai.

Năm 1996 lần đầu tiên trở lại quê hương, thăm.quê nhà Bình Dương và TPHCM chốn khởi nghiệp. Là một trong những ca sĩ hải ngoại đầu tiên được cho trình diễn trở lại qua đó ghi nhận khán thính giả trong nước vẫn còn nhớ đến mình: “Với âm nhạc, tôi còn đây bởi tôi còn khán giả, đó là may mắn lớn nhất đời tôi.” Bắt đầu làm quen với “nhạc Cách mạng”, thích nhất bài “Thuyền và biển” của Phan Huỳnh Điểu vì bài “Thuyền và biển” lúc đó cứ như tâm tình của tôi với quê hương”.

Qua lại Mỹ năm 1998 thì bị biến chứng bệnh tim nặng nguy hiểm tính mạng phải phẫu thuật gấp (triệu chứng bệnh đã có từ năm 1994 khiến có vài lần ngất xỉu ngay trên sân khấu song vẫn không chịu nghỉ hát để điều trị) may mà qua khỏi. Ra viện, quay về VN lần thứ hai, ra Nha Trang quê vợ mua nhà ở, nơi có không khí trong lành thích hợp để dưỡng bệnh đồng thời tập luyện hát trở lại.

Đến năm 2000 khi giới ca sĩ hải ngoại được cho phép về biểu diễn bình thường liền quyết định cùng vợ về VN mua nhà vùng giáp ranh TPHCM và quê Bình Dương để ở và trình diễn lâu dài. Quyết định bị phe phái chống Cộng ở Mỹ và Úc chống đối kịch liệt, các bầu sô “tẩy chay” không mời nữa (tuy nhiên chỉ được khoảng 2 năm rồi… thôi!). Nhưng vẫn giữ vững quyết tâm về: “Đời của tôi cũng có những khúc quanh. Mổ tim là một khúc quanh và khúc quanh lớn nữa là chọn trở về VN.”

Từ đó trở thành “sao” một lần nữa trên thị trường ca nhạc trong nước đối với giới khán giả trung niên - và tham gia biểu diễn đóng góp hoạt động từ thiện - dù đã thuộc vào hàng “lão tướng”, lập 2 kỷ lục “Ca sĩ già nhất hát liên tục nhiều bài nhất” (67 tuổi hát 26 bài trong show “Dòng đời” tháng 12.2011 kỷ niệm 50 năm ca hát và “Ca sĩ ghi âm nhiều bài nhất” với trên 1.000 ca khúc VN lẫn quốc tế.

952 – Lê Minh Khuê
NHÀ VĂN NỮ ĐI RA TỪ CHIẾN TRANH
Nhà văn tên thật Vũ Thị Miền sinh 1949 tại Thanh Hóa. Sống ở Hà Nội (2011).

Năm 1965 mới 16 tuổi tình nguyện đi thanh niên xung phong đánh Mỹ.

Năm 1967 bị thương nằm viện được các thương binh cho mượn truyện đọc, qua đó say mê văn chương tập viết bút ký chiến trường gửi đăng báo. Từ đó tiếp tục viết truyện ngắn và truyện vừa đều lấy đề tài từ kinh nghiệm TNXP sống và chiến đấu của bản thân.

Ra viện trở thành phóng viên chiến trường cho báo Tiền Phong từ năm 1969, tham gia nhiều trận đánh lớn trên các mặt trận miền Nam. Tháng 3.1975 theo chân bộ đội tiến vào giải phóng Đà Nẵng.

Sau 1975 chuyển về làm biên tập viên nhà xuất bản. Sáng tác đều tay, in nhiều tập truyện ngắn và truyện vừa ngoài nội dung ký ức về cuộc chiến tranh đã qua còn hướng đến mảng đề tài thời hậu chiến.

Càng ngày viết càng chắc tay đạt giá trị trung thực, tinh tế, sâu lắng gây ấn tượng. Là nhà văn nữ hiếm hoi trực tiếp tham gia cuộc chiến dù viết về chiến tranh hay thời hậu chiến vẫn tiềm ẩn tính nhân văn sâu sắc: “Văn chương thực sự là khi người ta đọc xong còn muốn sống tiếp, tác phẩm phải có một cái gì đó để người ta đỡ thấy kinh khủng (về tai họa chiến tranh, tệ nạn xã hội)…”

Hai lần đoạt giải Hội Nhà văn VN. Đặc biệt được quốc tế đánh giá cao, dịch ra tiếng Anh in ở Mỹ một số tác phẩm tiêu biểu như “Ký sự những mảnh đời trong ngõ”, “Những ngôi sao, Trái đất, Dòng sông” 1995, “Phía bên kia trời xanh” 1997… Cả dịch tiếng Đức (“Những bi kịch nhỏ”).

Năm 2008 là nhà văn VN đầu tiên được tặng giải thưởng văn học quốc tế của Hàn Quốc qua tập truyện “Những ngôi sao, Trái đất, Dòng sông” (tiếng Anh) với sự ghi nhận: “Lê Minh Khuê ban đầu được biết đến bằng những tác phẩm viết về các cô gái TNXP. Tác phẩm thời hậu chiến của bà quan tâm đến hậu quả chiến tranh đối với đất nước mình… Được thể hiện bằng một văn phong đẹp, chua xót và trang nghiêm…”

953 – Lê Quang Lưỡng
TỰ NHẬN “BẠI TƯỚNG LƯU VONG”
Chuẩn tướng VNCH sinh 1932 tại Bình Dương – Mất 2005 ở Mỹ (74 tuổi).

Tư lệnh cuối cùng (từ năm 1972) Sư đoàn Dù, binh chủng thiện chiến nhất của chế đội cũ.

Nhưng trong biến cố 30.4.1975 hầu như bị bó tay không làm được gì khi toàn bộ sư đoàn bị Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu bất ngờ ra lệnh điều binh xé lẻ từ Quảng Trị rút vào Nha Trang và Sài Gòn khiến đi tới chỗ chưa kịp đánh đã tan rã. Bản thân phải di tản qua Mỹ.

Trên xứ người ban đầu có tham gia vào một số hoạt động tổ chức tính đưa quân về VN “tái giải phóng” song sau một thời gian thấy vô ích nên chán nản rút vào ở ẩn.

Từ đây có suy nghĩ đặt vấn đề về các quyết định điều quân khó hiểu của Tổng thống NV Thiệu lúc đó đặc biệt với Sư đoàn Dù của mình và rút ra kết luận có lẽ do ông Thiệu sợ bị đảo chính nên tìm cách chia cắt các lực lượng nghi ngờ có thể tham gia lật đổ mình. Nhưng chính vì quá lo cho an nguy bản thân mà vô hình chung đã tự làm suy yếu quân đội đưa đến cả chế độ sụp đổ.

Những suy nghĩ dằn vặt cuối đời đã khiến để lời dặn trước khi qua đời rằng đừng phủ lá cờ VNCH lên quan tài mình như thông lệ vì tự cảm thấy mình là “bại tướng lưu vong” không xứng đáng! Cũng không nhận vòng hoa phúng điếu, chỉ nhận tiền đi điếu để gom lại gửi về quê hương giúp đỡ thương phế binh VNCH còn sống lây lất trong chế độ mới.

954 – Ngô Phúc Hậu
VÀO MẬT KHU TRUYỀN ĐẠO
Linh mục sinh 1936 tại Phú Thọ. Sống ở Cà Mau (2011).

Di cư vào Nam 1954. Sau thời gian làm hiệu trưởng một trường trung học của Thiên Chúa giáo ở Cần Thơ đã chuyển về làm linh mục ở Cà Mau tình nguyện chuyên nhiệm vụ truyền giáo.

Rất quan tâm đến đồng bào tín đồ nghèo nơi những vùng xa xôi hẻo lánh trong tỉnh nên đầu năm 1973 tự nguyện đi thực tế truyền đạo vào vùng Năm Căn lúc đó nằm trong tay cộng sản kiểm soát. Tuy vậy với sự khôn khéo cộng với lòng trung thực, thiện chí chỉ làm việc tôn giáo không dính líu gì đến chính trị, sau khi được cán bộ cộng sản điều tra đã được chấp nhận cấp giấy phép cho đi lại, ra vào vùng mật khu này để truyền đạo.

Đến đầu năm 1975 do chuyển biến thời cuộc chuẩn bị cuộc tổng tiến công miền Nam nên một số tu sĩ Thiên Chúa giáo trong vùng giải phóng bị cộng sản bắt giữ. Thấy vậy nóng lòng mới đi vào mật khu lần nữa định nhờ mối quan hệ quen biết trước với cán bộ để xin thả cho các đồng đạo, không ngờ… bị bắt luôn! Ban đầu giam giữ nhưng sau do cấp trên can thiệp nên chỉ bị giữ quản thúc tại nhà dân.

Qua tháng 6.1975 khi tình hình cộng sản chiếm chính quyền đã tương đối ổn định mới được lệnh trảû tự do. Nhưng xui xẻo tối hôm trước ngày được thả trong cuộc nói chuyện riêng tâm tình với đồng đạo đã lỡ lời… chê cộng sản “dốt”… bị cán bộ nghe được! Thế nên hôm sau tuy vẫn được thả về Cà Mau song phải chịu án… quản thúc tại gia (nhà dòng) 14 năm! Là án quản thúc “miệng” chứ không hề có giấy tờ, văn bản nào.

Mãi đến năm 1989 bắt đầu thời Đổi Mới mới kết thúc án trên, kết thúc cũng không kèn không trống!

Từ đó lại lăn lưng vào làm nhiệm vụ truyền đạo với đối tượng quan tâm chính là giới tín đồ nông dân nghèo sống ở các vùng xa vùng sâu. Trong đó có vùng Năm Căn kỷ niệm làm quen với cộng sản.

Với lý tưởng cực kỳ trong sáng, giản dị nhắm xây dựng niềm tin Thiên Chúa trong lòng con người là mục đích tối hậu chứ không phải những hình thức phù phiếm bên ngoài, chủ yếu xây dựng con người tín đồ trước đã rồi mới tính chuyện xây nhà thờ sau: “25 năm ở Năm Căn không xây được nhà thờ nào, chỉ là những “chòi thờ”… Ước gì có một “nhà thờ nổi” ở vùng này để đi tới đâu thì đem nhà thờ tới đó”!

Năm 1994 được cử làm chánh xứ một vùng như thế, vùng Cái Rắn đã góp phần nâng số giáo dân ở đây từ 501 người lên 2.500 người. Luôn gắn liền nhiệm vụ truyền đạo với các công tác xã hội cụ thể, thực tế như vận động giúp địa phương xây đường bê tông, xây cầu, trạm y tế, đào giếng nước, làm Nhà Tình thương, cấp học bổng cho học trò nghèo…

Hết sức tận tụy với nhiệm vụ truyền giáo bất kể khó khăn gian khổ, sức khỏe khiến tai điếc, mắt mù (một mắt trước kia đã hư, mắt còn lại sau này cũng lây bệnh yếu hẳn). Đã mấy lần đi Thái Lan, đi Mỹ chữa vẫn không khỏi dù không muốn đi: “Chữa xong thì tới ngày Chúa gọi về. Uổng tiền! Để tiền giúp người nghèo” và “Có khi tôi mù và đức lại nảy sinh ra nhiều sáng kiến truyền giáo hơn là sáng mắt và thính tai.”

Rất được bà con tín đồ nghèo Nam bộ yêu mến gọi là “Tám Hậu”, “Ông Cố”, “linh mục Hai Lúa”.

Song song đó còn viết rất nhiều về công việc của mình với lối hành văn dí dỏm, tươi trẻ, lạc quan truyền cho mọi người niềm tin yêu vui sống “đẹp đạo đẹp đời”. Liên tục in nhiều tác phẩm được hoan nghênh (tái bản cả ở Mỹ) như “Nhật ký truyền giáo”, “Nhật ký Giê Su”, “Lời ruộng truyền giáo”, “Dấu chân của Thầy”, “Viết cho em”…

Viết cũng như truyền giáo, viết để truyền giáo cứ “làm hoài, làm đến chết vẫn là muối bỏ biển. Số người nghèo thì nghèo thêm… Làm được bao nhiêu thì hay bấy nhiêu… Ta là trâu, Chúa là thợ cày. Trâu kéo cày, Chúa sắm cày…”

955 - Nguyễn Hữu Có
CẢI TẠO 12 NĂM THÀNH “NHÂN SĨ”
Cựu trung tướng VNCH sinh 1925 tại VN. Sống ở TPHCM (2011).

Thuộc nhóm tướng Dương Văn Minh đảo chính Ngô Đình Diệm, đến giữa thập niên 1960 từng làm bộ trưởng quốc phòng, phó thủ tướng VNCH.

Năm 1967 bị phe “tướng trẻ” Nguyễn Văn Thiệu – Nguyễn Cao Kỳ lừa cho đi công cán Đài Loan, Hàn Quốc rồi… cách chức cấm trở về khiến phải qua sống lưu vong ở Hong Kong.

Năm 1970 Tổng thống NV Thiệu cho phép về song buộc giải ngũ ra ngoài làm kinh doanh, ngân hàng dân sự.

Khi tướng Dương văn Minh lên cầm quyền tổng thống vài ngày trước 30.4.1975 đã cho gọi lại chuẩn bị giao nhiệm vụ nhưng chưa kịp động tay động chân gì thì… giải phóng!

Bản thân chập chờn nửa đi nửa ở, cuối cùng chấp nhận ở lại không theo Mỹ đi di tản dù cố vấn Mỹ sẵn sàng giúp vì nghĩ mình đã giải ngũ rồi không tội vạ gì với cách mạng. Sau đó muốn vượt biên thì sợ nguy hiểm cho gia đình có đến 12 đứa con nên thôi. Rốt cuộc… đi cải tạo 12 năm tận ngoài Bắc!

Trong thời gian ở trại đã được “Ơn trên kêu gọi” (vợ con mắc bệnh nặng được cầu nguyện mà khỏi bệnh) tự nguyện bỏ đạo Phật cải đạo Tin Lành năm 1983.

Năm 1987 được thả về “loanh quanh trong nhà trồng rau, nuôi gà”.

Đến cuối những năm 1990 được gợi ý tham gia hoạt động xã hội, qua năm 2004 chấp nhận lời mời làm thành viên Uy ban Mặt trận Tổ quốc VN với tư cách “nhân sĩ” (nhân vật của chế độ cũ) cổ xúy cho tinh thần hòa giải hòa hợp dân tộc. Được cho đi Mỹ thăm viếng người thân, bạn bè.

Hàng tuần vẫn phụ việc nấu cháo từ thiện một lần cho bệnh nhân Bệnh viện Nhi đồng 1 TPHCM.

956 - Nguyễn Khắc Ngữ
LINH MỤC THỌ NHẤT NƯỚC
Linh mục Thiên Chúa giáo sinh 1909 tại Thái Bình – Mất 2009 (101 tuổi).

Di cư vào Nam 1954 ban đầu phụng vụ ở giáo phận Gò Vấp, Sài Gòn.

Chuyển về Long Xuyên, năm 1960 trở thành tổng giám mục đầu tiên giáo phận này.

Sau 1975 tiếp tục giữ vững cương vị chăn dắt giáo dân bảo vệ niềm tin chấp nhận sống hòa hợp với cộng sản. Đóng một vai trò “hòa giải hòa hợp tôn giáo” với cộng sản tiêu biểu ở vùng đất Nam bộ tương tự cố Tổng Giám mục Nguyễn Văn Bình ở TPHCM, cũng vì thế mà bị giới chống đối tố là “tay sai cộng sản! Đào tạo nên những đệ tử kế thừa xứng đáng như linh mục Bùi Tuần sau này thay thế mình, Ngô Quang Kiệt từng làm Tổng Giám mục Hà Nội…

Bản thân sống rất đạo đức, thanh bạch. Chỉ sống trong căn phòng nhỏ 20m2 không có cả máy truyền hình, ngủ trên chiếc giường cũ, tự tay quét dọn giặt áo quần hàng ngày, chắt bóp để dành tiền tiêu gửi cho tín đồ nghèo ở xa…

Thọ 101 tuổi nhất họ đạo cả nước, cũng là linh mục sống thọ thứ ba Giáo hội Thiên Chúa giáo toàn thế giới.

957 - Nguyễn Khoa Phong
HAI THẾ HỆ GIA ĐÌNH LY TÁN
Cán bộ về hưu sinh khoảng 1907 tại Huế – Mất 1999 ở Huế (93 tuổi).

Thuộc dòng dõi gia đình quyền quý triều Nguyễn nhưng vẫn cùng vợ tham gia kháng chiến chống Pháp. Cả 5 con đều ở lại, 2 con trai đã du học Pháp và 3 con gái sống với dì tại Sài Gòn.

Năm 1954 cùng vợ tập kết ra Bắc. Không đưa các con đi theo.

Sau 1954 làm ngành ngoại giao tại Hà Nội.

Trong lúc đó ở miền Nam, con trai đầu tốt nghiệp bác sĩ về nước có lúc làm hiệu trưởng ĐH Y Huế rồi vào Sài Gòn dạy ĐH Y, con trai thứ kỹ sư làm ở Pháp rồi chuyển qua Mỹ. Con gái lấy chồng đại tá VNCH theo tướng Nguyễn Khánh, con gái thứ cũng lấy chồng thiếu tá Quân đoàn 1 đóng tại Đà Nẵng.

Đến tháng 3.1975 khi Đà Nẵng bị cộng sản bao vây sắp đầu hàng, người con gái thứ hai (làm cơ quan Mỹ) cùng con trai đầu bay vào Sài Gòn trước chờ chồng dẫn 4 đứa con còn lại (3 gái 1 trai) vào sau. Người chồng bận chỉ huy tiểu đoàn trực chiến nên giao 4 con cho thuộc cấp đưa ra sân bay Đà Nẵng lên phi cơ vào Sài Gòn nhưng phút chót sân bay rơi vào cảnh di tản hỗn loạn khiến cả 4 đứa con đó bị kẹt lại. Còn người chồng khi đơn vị tan hàng chỉ kịp bơi ra biển nhờ tàu Mỹ vớt lên đưa vào Sài Gòn. Đến khi đó 2 vợ chồng mới biết 4 con bị rớt lại Đà Nẵng thì đã muộn không sao cứu vãn được.

Đến 30.4 giải phóng Sài Gòn, 2 vợ chồng (và con trai đầu) không còn cách nào khác là đành gạt lệ ra đi di tản qua Mỹ, bỏ lại 4 con cho… cộng sản! Vợ chồng con cái người con gái đầu ở Sài Gòn cũng vậy, con trai bác sĩ thì trở lại Pháp, chỉ con gái út chưa chồng nên chấp nhận không đi chờ gặp lại cha mẹ từ miền Bắc vào.

Buồn thay cô chỉ gặp lại mỗi người cha già. Vì trước đó 2 ông bà đang đi nghỉ ở Liên Xô được tin miền Nam sắp giải phóng vội vàng bay về Hà Nội chuẩn bị vào Nam gặp con, nào ngờ trên đường bay bà vợ có lẽ do xúc động sắp gặp lại con sau hơn 20 năm xa cách (và cháu chưa hề thấy mặt) đã lên cơn đau tim đột tử ngay trên máy bay!

Còn lại một mình người cha tìm vào Sài Gòn chỉ gặp được cô con gái út và 4 đứa cháu lạc loài cha mẹ đã cách xa diệu vợi. Thế là với lương hưu ông – và người con gái út - phải tìm cách chắt chiu tiền bạc nuôi các cháu.

Đến đầu những năm 1980 người con gái thứ ở Mỹ để lạc 4 con ở lại tận dụng mối liên hệ quen biết hồi làm sở Mỹ ở Đà Nẵng tìm cách vận động qua trung gian Pháp (lúc đó Mỹ đang cấm vận VN) để xin bảo lãnh đặc biệt cho 4 con qua đoàn tụ gia đình (như chế độ O.D.P sau này mà lúc đó chưa có). Tương tự tại VN, ông nội của chúng nguyên cán bộ ngoại giao miền Bắc cũng góp tay vào việc này.

Kết quả cả 4 con được ra đi hợp pháp năm 1982, một trường hợp hiếm có thời này khi Mỹ – VN vẫn chưa tái lập quan hệ.

Xong nghĩa vụ làm ông đến nhiệm vụ làm cha lại phải ra tay “chạy án” cho con gái út bị kiện ra tòa vì tội “huy động vốn” buôn hàng lậu phổ biến thời này dẫn đến trắng tay quỵt nợ!

Cuối đời còn lại một mình thân già cô độc không ai săn sóc (con gái út buồn đời gần như bỏ đi tu luôn!) mới quyết định quay về quê hương Huế sống nương nhờ vào bà con. Đến khi nhắm mắt vẫn không được gặp lại các con ở nước ngoài, chỉ một lần có người con rể về thăm cám ơn đã nuôi 4 cháu rồi giúp chúng ra đi ngày trước.

958 - Nguyễn Mạnh Côn
TIỂU THUYẾN GIA KHOA HỌC VIỄN TƯỞNG TIÊN PHONG
Nhà văn sinh 1920 tại miền Bắc – Mất 1979 ở Đồng Nai (60 tuổi).

Di cư vào Nam năm 1954.

Gia nhập quân đội VNCH làm báo ngành tâm lý chiến. Từ đó bắt đầu ấp ủ lập chủ thuyết chống Cộng bằng cách dựa trên thuyết duy tâm chống duy vật cộng sản.

Ban đầu thể hiện ý hướng đó qua vài tác phẩm đầu mang tính lý thuyết chính trị như “Việt Minh người đi đâu?” và “Đem tâm tình viết lịch sử”. Cuốn sau được tặng giải thưởng quốc gia thời Ngô Đình Diệm.

Nhưng được một thời gian thấy không được hưởng ứng, không đi đến đâu nên xin giải ngũ ra ngoài viết báo, viết văn (còn bút hiệu Nguyễn Kiên Trung, Đằng Văn Hầu).

Bấy giờ mới tập trung sáng tác tiểu thuyết theo thể loại khoa học viễn tưởng trình độ lý thuyết cao mà xuyên suốt vẫn là đề cao duy tâm chống duy vật. Tuy tiểu thuyết mang tính phản biện chính trị song qua đó vẫn thể hiện chất lượng tư duy, kết cấu văn học đạt giá trị rất hiếm hoi về thể loại tiểu thuyết đó thời này như các cuốn “Mối tình màu hoa đào”, “Giấc mơ của đá”, Tình cao thượng”, “Yêu anh vượt chết”…

Sau 30.4.75 phải đi cải tạo ở Đồng Nai. Từng bị quản giáo công khai lên án “Chặt 3 cái đầu mới xứng tội!”

Năm 1979 đại diện tù nhân đứng lên phát biểu phản đối chế độ cải tạo không làm đúng lời hứa “học tập” 3 năm rồi thả về. Đương nhiên bị đưa đi biệt giam, liền tuyệt thực chống đối.

Vì thế biệt giam 5 ngày thì được thả ra nhưng không cho về ở chung với tù chính trị chế độ cũ mà nhốt chung với… tù hình sự.

Lớn tuổi mà lại mới nhịn ăn mấy ngày nên sức khỏe suy sụp nhanh (lại thêm còn nghiện thuốc phiện vào đây thường xuyên bị vật vã) dẫn đến mắc bệnh kiết lỵ song bị cấm thăm nuôi. Từ đó kiệt sức chết tức tưởi bên cạnh chẳng có bạn bè, người thân mà chỉ bọn tù đâm chém cướp của. Đẩy xe đem đi chôn trong rừng gần trại là 4 bạn tù đó!

959 - Nguyễn Minh Mẫn
ÔNG “BA KHÙNG”
Cán bộ về hưu sinh 1945 tại Bình Dương. Sống ở Bình Dương (2011).

Năm 16 tuổi bỏ vào bưng theo cộng sản đánh Mỹ. Nhờ có học (đang học lớp đệ nhất) nên được cho đi học làm y tá tiền tuyến phục vụ chiến trường Bình Phước, Tây Ninh.

Tham gia Chiến dịch Hồ Chí Minh giải phóng hoàn toàn miền Nam, sau đó được cho xuất ngũ thương binh 3/4 tỷ lệ thương tật 49%.

Vào làm Sở Công nghiệp rồi Sở Lao động & Thương binh xã hội TPHCM rồi chuyển qua Trung tâm Nuôi dưỡng người già và tàn tật Đồng Nai. Trong thời gian này tiếp tục học tốt nghiệp THPT và vào đại học.

Lo làm và lo học khiến đến lúc về hưu năm 2006 vẫn chưa lập gia đình.

Trong tình cảnh rảnh rỗi không vướng bận chuyện nhà, lại có kinh nghiệm làm công tác xã hội ở cơ quan từng trải với biết bao người bất hạnh gặp cảnh nghèo khổ ngặt nghèo sau chiến tranh nên từ đó mới nảy sinh ý xây dựng cơ sở từ thiện giúp đỡ những đối tượng đó.

Bắt đầu bằng cơ sở từ thiện đặt tên Từ Tâm Nhân Ai lập ở ngay ở vùng chiến trường xưa thuộc huyện Tân Uyên, Bình Dương. Nơi đây nhận nuôi dưỡng miễn phí người già tứ cố vô thân, các bà mẹ đơn thân nuôi con dại, các trẻ mồ côi lang thang bụi đời… Không chỉ nuôi mà còn quan tâm đi xin việc cho các bà mẹ trẻ hay tập cho họ làm thợ may gia công tại trung tâm.

Đến 2009 tại đây nuôi 40 cụ già, 20 bà mẹ mang thai không chồng, 20 trẻ em…

Toàn bộ chi phí tự bỏ tiền túi từ khoản lương hưu và tiền cho thuê ngôi nhà được cấp ở TPHCM. Không đủ thì tổ chức chăn nuôi, trồng rau kiếm thêm phụ vào. Không đủ tiền thuê nhân viên nên một mình phải làm luôn chân đưa rước, dọn dẹp vệ sinh tại chỗ…

Ban đầu bị bạn bè, người nhà nghi ngờ thiện chí, dèm pha này nọ gọi là Ông Ba “Khùng” (từ tên Ba Mẫn kiểu dân Nam bộ) song dần dà người ta hiểu rõ tấm lòng mới tìm cách hỗ trợ. Bấy giờ thì biệt danh Ông “Ba Khùng” thành ra Ông “Bụt sống”. Cũng như Trung tâm Từ Tâm Nhân Ai còn có thêm tên mới “Ngôi nhà Hạnh phúc”.

Từ điển hình trên còn dự định lập thêm 2 điểm tương tự tại Đồng Nai. Ngoài ra đêm đêm rảnh rỗi còn viết cuốn nhật ký đặt nhan đề là “Con không có tội” ý muốn nói lên nỗi lòng của con trẻ chịu số phận hẩm hiu khốn khó là do tội lỗi người lớn gây nên.

960 - Nguyễn Ngọc Diêu
CẢ NHÀ TÂM THẦN CÙNG ĐI ĂN MÀY
Nông dân sinh 1945 tại Nghệ An. Sống ở Nghệ An (2004).
Năm 1963 lúc 18 tuổi vào bộ đội lên đường đánh Mỹ.
Năm 1969 bị thương được cho xuất ngũ về quê lấy vợ rồi dắt nhau lên vùng rừng núi Kim Thành khai khẩn lấy đất làm ruộng.

Năm 1973 sinh con đầu lòng cũng là lúc bị bệnh nặng nằm liệt giường mấy tháng trời nhưng khỏi bệnh lại sinh ra gần như mất trí, lẩn thẩn khi nhớ khi quên như người khùng, có khi bỏ đi lang thang như người mộng du. Có lẽ là hậu quả vết thương thương chiến tranh mà nay không có phương tiện thuốc thang chữa trị (có cũng nghèo quá không tiền) thành ra bệnh dạng tâm thần.

Ông bố đưa con đi tìm nơi chữa trị không kết quả, về nhà suy nghĩ buồn rầu rồi giống như… lây bệnh ngơ ngơ ngẩn ngẩn như người không hồn. Cả bà vợ chăm chồng dần dà không hiểu sao cũng có dấu hiệu ngây dại “dở người” gần giống vậy. Đứa con gái thứ hai lớn lên lại cũng mắc chứng ngờ nghệch tới mức bị kẻ xấu làm bậy có bầu sinh con mà vẫn cứ nhởn nhơ như không!

Ở chung nhà còn có vợ chồng ông chú ruột già yếu không con cái đành làm nghề đi ăn xin độ nhật. Thấy vậy 2 vợ chồng cũng bắt chước đi ăn mày theo bởi bây giờ không còn đầu óc tỉnh táo để lo việc ruộng nương nữa (cho người khác mượn đất làm).

Hai vợ chồng đi ăn xin còn cõng theo đứa con gái thứ ba cứ thế đi khắp phố chợ, nhà ga, nhà hàng xin tiền, cơm thừa canh cặn (còn đứa con trai đầu đã theo bà con vào Nam làm nghề kiếm sống).

Thế rồi bỗng nhiên đứa con gái bé bỏng đến lúc lên 7 tuổi kiên quyết không chịu theo bố mẹ đi ăn mày nữa mà đòi… đi học bắt chước các bạn đồng trang lứa mình nhìn thấy trên nẻo đường gió bụi lâu nay.

Bố mẹ đành cho con đi học, không ngờ cháu học giỏi!

Không chỉ học giỏi mà còn lao động giỏi nữa, một mình đảm đang lo hết việc nhà đỡ đần bố mẹ nay đã già yếu. Vừa đi học đạp xe đến trường 10km vừa tranh thủ rảnh thì vào rừng chặt củi đạp xe hơn 20km đem ra chợ bán hoặc đi cấy thuê, gặt mướn. Rồi còn tự mình lấy lại 6 sào ruộng nhà để làm…

Nhờ một tay em mà cả nhà đã chấm dứt số kiếp đi ăn mày tập thể.

(Còn tiếp)

NƠI NÀO CŨNG THẤY EM - NGUYỄN MIÊN THẢO

2011-12-14T18:33:00.002+07:00

anh nằm ngủ giấc trưa,say
thấy em đang cỡi mây bay cuối trời
bóng em tan biến đâu rồi
hồn anh quanh quẩn đứng ngồi trong em

GIẤC MƠ TRÊN BỌT SÓNG - NGUYỄN ĐÔNG NHẬT

2011-12-10T18:41:00.004+07:00

(Nhân đọc Những con chim của bóng tối - Thơ Phạm Tấn Hầu, NXB Văn học,10.2011).

Không ai có thể nhìn thấy “những con chim của bóng tối” được Chỉ có thể nghe những tiếng vụt cánh. Và những tiếng chim. Đó là ánh sáng của bóng tối. Không, không phải ánh sáng mà là cái bóng trải rộng của chiều hôm muốn lấn sâu vào dêm. Đó là không – gian – sống của người, của nỗi cô đơn dằng dặc và sự khát khao vượt thoát khỏi chính nó. Đó cũng là con đường của con người: Chúng ta đi quá vào bóng đêm / Để nghe một tiếng nói khác / Đang muốn lột bỏ / Những ngôn từ tối tăm…

Có thể lột bỏ được ngôn ngữ không? Vừa được, vừa không.

Để làm gì? Dẻ đem sự thật của đời sống ra trình bày dưới một ánh sáng khác, không quen thuộc. Để chống lại sự chia đôi bản thể, vốn là nguyên nhân của niềm cô đơn muôn thuở. Hành trình vủa con người là cuộc đi tìm lại cái bản thể đã bị chẻ chia trong định mệnh phân ly: “Tôi đi tìm huyền thoại tình yêu / Em đi tìm tự do cho tiếng hát” (Tiếng kêu đó). Ấy là một cuộc tìm kiếm thất bại, bởi vì, thế giới này mãi mãi là một “nỗi lạc loài của chiều hôm không bờ bến”. Nhưng, ý nghĩa của con - đường - cuộc - đi không phải là đích đến, mà chính ở sự dấn bước: hạnh phúc chính đau khổ. Như thế, con đường không còn là lối đi cụ thể của những trang sử ghi chép, mà, lịch sử lại chính là những huyền thoại. Hay, lịch sử, trong những yếu tố gốc của nó, sẽ hiện ra chân thực hơn và đầy cảm xúc hơn dưới ánh sáng của những nét ghi mờ ảo: “Và tiếng hát ta / Vang đi / Thanh bình trong lời chim / Những con chim ăn mía ăn trái thanh trà / Ăn mùa dâu đất / Ăn hết cả trái tim ta / Để tình yêu /Luôn được trở về / Trong màu huyền thoại mới (Những con chim Ca lăng ở phương Nam).

Tiếng hát những con chim của bóng tối còn muốn đánh thức người đọc đang ngủ quên trong những giấc - mơ - bay - lên khỏi thực tại bằng cách trưng bày ra tất cả những sù sì đắng lòng của cuộc sống hằng ngày. Đó là một hiện thực được hình tượng hóa và khái quát hóa qua ẩn dụ “những đội quân bán rong / những đoàn xiếc đói tuồng / những người cố bơm đầy hơi / thành những tượng đài” (Khoảng trống trên đường phố). Hiện thực đó không chỉ là sự thật của một xứ sở riêng biệt nào mà chính là số phận của con người trong kỷ nguyên này, nơi mà giữa “đại lộ quay cuồng / chẳng hiểu vì sao /đông đúc mà lạnh nhạt” (Sài Gòn của một người bạn cũ), nơi ấy, giữa “tiếng thét gào của đường phố / chẳng thể tìm ra / một cánh cổng, chiếc vé tàu của mình”. Đó là đất của một thời đại mà niềm hy vọng chỉ còn lại như một khoảng trống trên đường phố cho nỗi cô đơn úp mặt khóc.

Vậy thì, trước sự khốn cùng đang bày ra trong mọi ngõ ngách của cuộc sống, trách nhiệm của thi sĩ sẽ hiện ra ở đâu, nếu còn có thể nói đến điều này? Tiếng trả lời: Từ bóng tối. Là “những chữ đứng dậy và ra đi / như chìu ý một cơn mưa / như trái cây trong chiều hôm / đang mong manh chiếu sáng” (Quyển sách của P.). Với Phạm Tấn Hầu, đó là sự hoán chuyển những ý - nghĩa - bên - trong thành những sự thật mà lại không quan tâm đến tính phổ biến của những chân lý đã được làm sẵn. Đó chính là sự nỗ lực vươn tới đám đông: “với tiếng nói của cánh tay / căng cứng ra / trong lần gắng sức / làm gãy đổ / sự im lặng / trên đồi / Golgotha” (Vây quanh những ngôn từ). Và, trách nhiệm ấy, lại cũng chính là số mệnh của nhà thơ: nỗ lực đạt đến một thực tại mà đến khi khẽ chạm được vào cái chéo áo của nó, giấc mơ ấy lại vụt bay đi, để con người lại phải tiếp tục nuôi dưỡng những cơn mơ khác trong cuộc truy tìm ý nghĩa của Dòng Sống như W. Whitman từng hiển lộ: “Tôi bắt đầu nhìn thấy một ít hay không thấy gì trong những chữ / tất cả hòa trộn trong sự bày tỏ / ý nghĩa không lời của đất”.

Để làm gì?

Giản dị thôi: Không sống phí hoài. Dù đời của mỗi cá nhân chỉ là một chớp mắt: “cho giấc mơ tôi có rõ ràng khuôn mặt / được nâng lên từ bọt sóng nát tan” (Không đề).

*Câu hỏi cuối (lẽ ra, có - thể - phải - là câu hỏi đầu tiên): Những con chim của bóng tối sinh ra từ đâu và bây giờ ở đâu?

Trả lời (cũng có thể gọi là lời - nhắn - gửi): Đã - từ - rất - lâu, khi con người biết đặt ra những câu hỏi. Và, tiếng hát của chúng sẽ không bao giờ tắt, khi niềm hy - vọng - đớn - đau của người vẫn còn. Đó cũng là lý do tồn tại của nghệ thuật, như một hình bóng thân yêu mà xa lạ trên con đường ngắn ngủi ngui ngút của cuộc tồn sinh.

11.2011

Nguyễn Đông Nhật

GIỌT NHỚ CHIA XA - HẠ NHIÊN THẢO

2011-12-09T18:18:00.005+07:00

Em đến như bình minh

Xôn xao từng ngọn cỏ
Tiếng khuyên hót đầu cành
Tinh khiết cùng ban mai

Em đến thả giọt sương
Sợi thương rơi trên lá
Man mác theo làn gió
U hoài giữa thinh không

Em đến cùng mùa đông
Thả giọt sầu mênh mông
Trải một màu tím biếc
Ngan ngát cả sầu đông

Nồng nàn ngọn lá thông
Nhớ nhung tựa nắng hồng
Ru hồn ta một thuở
Ôi cái lạnh bên trong

Đan trong từng nỗi nhớ
Nuối tiếc ngày chia xa
Khát khao ra biển cả
Dạt dào vào cỏ hoa

Lặng lẽ giữa trời đông
Sương phủ mờ mênh mông
Phảng phất đóa phù vân
Trăn trở một màu sông

Con chim khuyên thôi hót
Ngậm ngùi giữa hư không
Như từ trong vô thủy
Ta đến cõi vô cùng .

(29.11.11)

CAO HUY KHANH - VN HỒ SƠ HẬU CHIẾN 1975 - 2011 (KỲ 94)

2011-12-08T20:01:00.004+07:00

NHỮNG SỐ PHẬN KỲ LẠ

941 – Nguyễn Duy Quyết
VẼ BẢN ĐỒ NGHĨA TRANG CAMPUCHIA
Bộ đội về hưu sinh 1949 tại Thái Nguyên. Sống ở Thái Nguyên (2010).

Năm 1967 đi bộ đội vào chiến trường Tây Nguyên rồi chuyển qua mặt trận Bình Long, Tây Ninh, Kiên Giang, An Giang.

Năm 1978 còn được điều qua chiến trường Campuchia. Sau đó xuất ngũ về quê Thái Nguyên.

Nhưng vẫn canh cánh bên lòng nỗi ân hận chưa biết một số đồng đội đã hy sinh mất tích nay không biết mộ chí, hài cốt nằm nơi đâu. Vì thế năm 1997 cùng vài đồng đội trở về chiến trường xưa ở An Giang đi tìm mộ mộ liệt sĩ song không tìm đâu ra dấu tích nữa.

Không nản lòng, từ đó lao vào cuộc tìm kiếm thông tin từ đồng đội cũ, đơn vị cũ để lập nên danh sách liệt sĩ đã quy tập về nghĩa trang (mà người thân chưa biết) lẫn danh sách các liệt sĩ biệt tích. Rồi viết thư báo tin cho gia đình liệt sĩ, từ 400 lá thư đã giúp khoảng 150 gia đình tìm được mộ người thân để đưa về quê nhà.

Trong số này gian nan hơn cả là số liệt sĩ còn nằm lại trên chiến trường Campuchia bây giờ rất khó truy tìm vì thuộc lãnh thổ đất nước bạn lại trải qua thời gian dài cảnh cũ người xưa đều đã đổi khác rồi. Do đó mới có sáng kiến nhớ lại các chi tiết cộng với thông tin góp nhặt từ đồng đội cũ để vẽ nên bản đồ những nghĩa trang nhỏ mà mình hoặc đơn vị cũ từng lập tạm trên đất bạn để chôn cất liệt sĩ chờ ngày hòa bình sẽ lo liệu đem về quê hương.

Chính nhờ những tấm bản đồ vẽ theo trí nhớ đó mà mình cùng Tỉnh đội An Giang đã qua Campuchia tìm được nhiều mộ liệt sĩ “tha hương” quy tập về VN.

Vậy nhưng mộ – hay hài cốt – của anh ruột mình hy sinh năm 1972 đến nay vẫn bặt vô âm tín. Cho nên “Tôi vẫn đi tiếp, còn gia đình đồng đội nhờ tôi còn đi.”

942 - Nguyễn Đình Quốc
ANH HÙNG “TÀU KHÔNG SỐ” BỊ KHAI TRỪ ĐẢNG
Cựu sĩ quan hải quân sinh khoảng 1944 tại miền Bắc. Sống ở miền Bắc (2011).

Gia nhập hải quân năm 1964, được phân công tham gia chỉ huy những “chuyến tàu không số” bí mật vận chuyển vũ khí từ Hải Phòng vào miền Nam đánh Mỹ.

Năm 1966 lên lon thiếu úy làm thuyền phó một chuyến tàu như vậy bị địch phát hiện vây bắt đưa về giam giữ tra tấn moi tin tức.

Năm 1973 được trả tù binh. Nhưng trở về bị tình nghi trong thời gian bị bắt đã đầu hàng địch, khai báo tổ chức, thậm chí còn có tin đồn đã phát loa kêu gọi đồng đội ra đầu thú! Vì thế bị hạ tầng công tác, cắt chế độ đồng thời khai trừ Đảng luôn.

Nhưng vẫn kêu oan mình không hề là kẻ phản bội, không chấp nhận lãnh án oan nên đã liên tục làm đơn khiếu nại khắp nơi, lên các cấp buộc tổ chức phải tiến hành xác minh nghiêm túc.

Đến năm 1982 mới được tổ chức chính thức giải oan, khôi phục Đảng tịch cùng mọi chế độ xứng đáng.

943 - Nguyễn Đình Thường
MỞ ĐẦU GIÁM ĐỊNH ADN TÌM TÊN LIỆT SĨ
Cán bộ về hưu sống ở Hà Nội (2008).

Có em trai liệt sĩ hy sinh mất tích năm 1971 trên chiến trường Quảng Trị.

Sau hòa bình đã bỏ ra 38 năm đi tìm thông tin về mộ chí hoặc hài cốt em khắp các chiến trường miền Nam.

Ban đầu không đạt kết quả gì nhưng vẫn không nản lòng, tiếp tục hành trình truy tìm tông tích em. Đến năm 1992 qua các cựu chiến binh đồng đội cũ của em mới biết đôi chút tin tức em đã bỏ mình trên đất Lào nên nhờ Tỉnh đội Quảng Trị giúp đỡ qua tận nơi để tìm kiếm song thời gian đã lâu nên không còn dấu vết gì.

Trở về, lại đi khắp các nghĩa trang liệt sĩ Quảng Trị vào tới Nghệ An dò la hy vọng có thể hài cốt em đã được quy tập về đây. Trải qua 3 năm nữa vẫn vô vọng.

Quay qua nhờ nhà ngoại cảm “nhập hồn tìm hồn” thì được cho biết hài cốt em không còn nữa!

Dù vậy vẫn không nỡ bỏ cuộc mà lặn lội vào lại Quảng Trị – nơi đơn vị của em đóng quân ngày xưa – xin được xem các tài liệu “mật”. Từ đó cuối năm 1995 tìm được 10 bản sơ đồ mộ chí liệt sĩ qua đó phối hợp thông tin thu thập lâu nay tập trung nghiên cứu thấy có 3 mộ liệt sĩ vô danh đã quy tập về Nghĩa trang Đường 9 có dấu hiệu liên quan trong đó có thể có mộ em mình.

Nhưng nghi là nghi vậy thôi chứ bấy giờ không có cách gì xác định được đâu là mộ – hài cốt em. Nên đành đem các bản sơ đồ mộ đó đặt lên… bàn thờ cúng bái cùng di ảnh và di vật của em!

Đến năm 2007 biết VN bắt đầu cho ứng dụng thử nghiệm kỹ thuật xét nghiệm ADN đối với con người nên nảy sinh ý nhờ phương pháp này để “khảo sát” hài cốt trong 3 mộ kia xem có thi hài em mình không.

Thế là tìm cách quan hệ, vận động các cơ quan liên hệ nhờ giúp đỡ làm việc này. Một việc rất khó khăn vì vào thời đó kỹ thuật xét nghiệm ADN chưa phổ biến do tính chất phức tạp, công nghệ mới mất nhiều thời gian và chi phí cao nên mới chỉ sử dụng bước đầu trong phạm vi nghiên cứu ngành khoa học, công an, quân đội.

May mắn cuối cùng cũng được thông cảm hỗ trợ giúp khai quật 3 ngôi mộ lấy mẫu xét nghiệm (răng hoặc một mẩu xương) cho Viện Công nghệ sinh học xét nghiệm. Kết quả tìm được hài cốt em ở một trong 3 ngôi mộ trên.

Kể từ đó dần dần kỹ thuật test ADN mới được áp dụng rộng rãi hơn cho việc xác định trả lại tên cho liệt sĩ không còn vô danh nữa.

944 - Nguyễn Đình Vân
NHỮNG LÁ THƯ TÌNH GIẤU ĐẦU GIƯỜNG
Thương binh sinh 1957 tại Hải Dương – Mất 2010 ở Phú Thọ (54 tuổi).

Vào bộ đội năm 1974 kịp tham gia Chiến dịch Hồ Chí Minh giải phóng hoàn toàn miền Nam. Nhưng đến các trận đánh cuối cùng thì bị thông báo mất tích trên chiến trường.

Mãi một thời gian sau gia đình mới biết đương sự bị thương nặng đưa vào bệnh viện điều trị. Kết quả thương tật 80%, liệt nửa người, đi đại tiện tiểu tiện đều qua ống thông từ bụng.

Sau thời gian nằm viện được cho ngồi xe lăn về quê cho gia đình chăm sóc.

Ở quê gặp cô gái bạn của em gái mình mới đem lòng thầm yêu trộm nhớ song mặc cảm mình bệnh tật nên không dám nói thành lời, chỉ âm thầm viết nhiều lá thư tỏ tình giãi bày tâm sự không dám gửi đi mà giấu ở đầu giường.

Người em gái tình cờ bắt gặp mới lấy đem cho cô bạn “đối tượng” đọc. Ai ngờ cô bạn đọc xong xúc động cảm thương tới chỗ… chấp nhận tình yêu của người thương binh tàn phế nặng vì “Chiến tranh lấy đi của anh ấy đôi chân nhưng tình cảm của anh ấy thì không ai lấy đi được”.

Từ đó năm cô 1988 kiên quyết làm lễ cưới nhận anh làm chồng bất chấp mọi lời can ngăn dù biết chắc anh không còn khả năng làm chồng nữa bởi anh cần “tình thương mà những người như tôi phải bù đắp”.

Để tiện việc chăm lo cho chồng, đã đưa chồng về quê mình ở Phú Thọ. Trong hơn 20 năm tiếp đó người vợ trẻ đã làm lụng vất vả để nuôi chồng bệnh “thường trực vào viện” vừa lo kiếm sống độ nhật.

Nhờ đó bản thân người thương binh thừa chết thiếu sống ngày nào cũng được hưởng hạnh phúc đầm ấm 21 năm, một niềm hạnh phúc gia đình cứ xem như trọn vẹn đi với người vợ tần tảo đảm đang và người cháu mà mình nhận làm con nuôi.

945 - Nguyễn Đức Tẹo
BỆNH SA RUỘT BẨM SINH
Thường dân sinh 1954 tại Hà Nội. Sống ở Hà Nội (2007).

Bộ đội đánh Mỹ ở Tây Nguyên xuất ngũ về quê làm nông mới biết bị nhiễm CĐDC.

Vì thế sinh được 3 con đều lĩnh hậu quả di chứng bị câm điếc và đều mắc bệnh lạ là bệnh sa ruột bẩm sinh không chữa nổi mà cũng không có tiền để chạy chữa.

Cả nhà làm ruộng không đủ để nuôi con bệnh phải xoay xở qua làm thêm hàng mã song nghèo vẫn hoàn nghèo.

Khổ cực vừa chạy thuốc cho con vừa ăn uống kham khổ khiến mới hơn 50 tuổi mà người gầy quắt cân nặng chỉ 37kg!

946 – Nguyễn Gia Kiểng
TẬP HỢP DÂN CHỦ ĐA NGUYÊN
Trí thức Việt kiều Pháp sinh 1942 tại Thái Bình. Sống ở Pháp (2011).

Gia đình theo Quốc Dân Đảng nên thời Pháp từng bị cả Pháp lẫn cộng sản đàn áp.

Di cư vào Nam 1954 sống cũng không yên lại bị chế độ Ngô Đình Diệm nghi ngờ theo dõi khiến gia đình phải bỏ lên Pleiku trốn tránh. Rồi tìm cách đưa con đi du học Pháp.

Tại Pháp trở thành lãnh tụ tổ chức sinh viên không theo cộng sản.

Tốt nghiệp làm kỹ sư tại Pháp và học thêm cao học kinh tế.

Năm 1973 quyết định về nước làm chuyên viên ngành ngân hàng và dạy ĐH Minh Đức ở Sài Gòn. Sau đó được mời làm phụ tá Bộ trưởng Kinh tế thời Nguyễn Văn Thiệu.

Sau 1975 là công chức cao cấp nên đương nhiên đi cải tạo song chỉ 3 năm cho về gặp thời Võ Văn Kiệt khá cở mở nên được nhận vào làm chuyên viên kinh tế chuẩn bị cho thời kỳ Đổi Mới.

Năm 1982 nhờ mối quan hệ trước ở Pháp nên được bạn bè bên đó vận động bảo lãnh đi Pháp.

Lần thứ hai quay lại Pháp làm kỹ sư rồi chuyển qua doanh nghiệp. Trong thời gian này đã góp phần thành lập xây dựng tổ chức chính trị Tập hợp Đa nguyên Dân chủ quy tụ nhiều quan chức, sĩ quan chế độ cũ từng ở lại hoặc đi cải tạo rồi trở về được cho ra nước ngoài, sau này còn thêm một số trí thức kể cả đảng viên trong nước tham gia.

Tổ chức này chủ trương tranh đấu “không bạo lực” chỉ nghiêng về lý luận chính trị theo tinh thần hòa hợp hòa giải dân tộc. Tập trung ý hướng khuyến khích VN chấp nhận chế độ dân chủ và đa nguyên với diễn đàn chính là nguyệt san “Thông luận” (có cả trên mạng) gây tiếng vang đáng kể nên còn được gọi là nhóm “Thông luận”.

Song song bản thân còn viết cuốn “Tổ quốc ăn năn”.

Năm 2005 về hưu. Bấy giờ mới rảnh rang phát triển tổ chức chính trị Tập hợp Đa nguyên Dân chủ kể trên, nhận chức thường trực tổ chức.

Tất nhiên không được chính quyền cộng sản VN bằng lòng mà ngay cả phe phái chống Cộng cực đoan hải ngoại cũng chống đối cho là “lý thuyết suông”, “thỏa hiệp”, “hoà hoãn”, “phản bội”. Vì thế năm 1990 khi đến Hà Lan diễn thuyết về quan điểm này đã bị đón… đánh bị thương!

947 – Nguyễn Hiền
NHẠC SĨ “PHỤC QUỐC”?
Nhạc sĩ sinh 1927 tại Hà Nội – Mất 2005 ở Mỹ (79 tuổi).

Năm 1954 di cư vào Nam.

Hoạt động âm nhạc, nổi tiếng với ca khúc “Anh cho em mùa xuân” phổ thơ Kim Tuấn, thêm các bài “Xuân vui ca”, “Hoa bướm ngày xưa”…

Song song đó còn hợp tác phụ trách nhạc cho nhiều cơ quan chống Cộng cộm cán của chính phủ VNCH như Bộ Thông Tin, Chiêu hồi, Xây dựng nông thôn, Phụ tá giám đốc đài truyền hình.

Vì thế sau 75, năm 1978 bị bắt tình nghi tội tham gia tổ chức “phục quốc”. Chắc là không phải bởi chỉ 2 năm sau thì được thả ra.

Năm 1988 được bảo lãnh đi Mỹ diện đoàn tụ gia đình.

Tại Mỹ tiếp tục hoạt động âm nhạc thuần túy, lập một ban nhạc chơi cho các quán ba, nhà hàng ở khu “Sài Gòn nhỏ”.

Mất bệnh ung thư phổi.

948 – Nguyễn Hồng Ngọc
VỢ CHỒNG TRẺ “DA CAM”
Thợ bạc sinh 1987 tại An Giang. Sống ở An Giang (2011).

Cha là bộ đội trên chiến trường miền Đông 10 năm nên bị nhiễm CĐDC. Vì thế khi mình sinh ra (con thứ ba cũng là con út) cơ thể nhỏ xíu “như con cá lóc”. Nuôi hoài không lớn, đúng hơn là lớn chậm thân hình chỉ bằng một nửa các bạn cùng tuổi khác (24 tuổi cao 1,27m).

Nhưng vẫn đòi đi học buộc cha phải đóng cho riêng mình bộ bàn ghế học trò thấp lè tè thì con mới ngồi học được. Vào lớp khi nào ngồi lâu thấy mỏi rần cả người thì thầy cô cho phép được… nằm học!

Dù vậy vẫn cố gắng học tốt nghiệp lớp 9. Hiểu mình khó lòng học tiếp được nên tự xin cha cho đi học nghề mong có thể kiếm kế sinh nhai tự lo thân mình. Học nghề thợ bạc xong ra nghề làm ở thị xã Long Xuyên cũng đủ sống.

Đã trưởng thành rồi nên bắt đầu biết… yêu! Tất nhiên phải nhắm đối tượng phù hợp, may sao gặp được người yêu mà dường như định mệnh đã sắp đặt sẵn là một cô gái cũng bị di chứng CĐDC nhưng nhẹ hơn từ huyện lên thị xã phụ dì bán tạp hóa. Đặc biệt tên tuổi cũng gần giống nhau mới lạ – Nguyễn Hồng Cẩm! Chỉ có điểm nhỏ khác nhau là nàng… cao hơn 0,08m.

Thế là vào giữa năm 2011 đám cưới được cử hành trang trọng, vui vẻ với đầy đủ nghi lễ như muôn vàn đám cưới khác được bà con hai họ chúc mừng rôm rả.

949 - Nguyễn Hồng Tâm
NGƯỜI DÁM KHÔI PHỤC PHAN THANH GIẢN
Cán bộ về hưu sinh 1946 tại Vĩnh Long. Sống ở Vĩnh Long (2009).

Xuất thân chăn bò ham học, lớn lên theo cộng sản đánh Mỹ. Từng là lính đặc công (bí danh “Tám Tâm”) đánh vào Sài Gòn.

Sau giải phóng miền Nam còn được điều qua chiến trường Campuchia. Cuối cùng chuyển ngành từ năm 1984 về làm cán bộ văn hóa thông tin ở thị xã Vĩnh Long.

Vốn ham học nên trước sau như một luôn một lòng sống theo nghĩa lý tôn sư trọng đạo không kể thuộc phe phái nào. Từ đó đã có những việc làm thể hiện lòng biết ơn với các bậc tiên sư từng có công lao khai hóa, giáo dục đặc biệt ở quê hương Vĩnh Long bất chấp quan điểm chính trị thời đó chưa chấp nhận (mà lẽ ra là một cán bộ VHTT mình nắm rõ hơn ai hết).

Cụ thể là về nhân vật lịch sử Phan Thanh Giản trước đây bị phê phán “phản quốc”, “bán nước cầu vinh” cho giặc Pháp. Vậy mà năm 1986 đã “vận dụng” biến một buổi họp kiểu “Mặt trận” ở thị xã thành… lễ giỗ cụ Phan!

Cùng với cách làm kiểu “đặc công” như vậy, trước đó một năm không xin phép ai mà vẫn bí mật tiến hành phục hồi lại nguyên trạng cái cổng cũ của Văn Thánh Miếu nơi xưa thờ cụ Phan Thanh Giản và các bậc tiên hiền Nam Bộ đến sau 1975 đã bị xóa sổ làm Nhà Truyền thống Thị xã. Công việc được thực hiện vào đúng giấc trưa nhân khi lãnh đạo về nhà nghỉ trưa, làm gấp chỉ trong vòng 2 tiếng đồng hồ là xong. Khi cấp trên biết được thì đã… muộn rồi!

May mà được… cho qua, có lẽ một phần thời này đã bắt đầu không khí Đổi Mới, phần khác cũng có thể cấp trên không muốn làm lớn chuyện ồn ào mất uy tín. Hơn nữa dù sao người cầm đầu cũng là dân cách mạng gộc!

Quả là đến năm 1991 địa điểm trên được công nhận là Di tích Quốc gia với tên gọi chính thức là tên cũ Văn Thánh Miếu. Cũng như sau đó Phan Thanh Giản được khôi phục vị trí đúng đắn trong lịch sử là một vị quan yêu nước triều Nguyễn.

Không chỉ thế, tay đặc công cũ còn tự mình vận động bà con và cả tự mình đóng cừ đóng cột xây nên một ngôi miếu nhỏ đặt tên Ân Sư Từ (Miếu nhớ ơn thầy) ở trên một cù lao (nay thuộc vùng du lịch sinh thái Bình Hòa Phước) rộng khoảng 10m2 nhằm thờ cúng 20 vị thầy đầu tiên đến dạy học trên đất Vĩnh Long từ thời Pháp thuộc. Miếu xây trên nền cũ ngôi trường làng đầu tiên lập năm 1919 ở vùng đất hoang sơ hẻo lánh này, phía trước là dòng sông Tiền cuộn sóng.

Trong miếu có cả tranh ký họa chân dung các thầy vẽ trên gạch tàu đem nung. Trước cửa là 2 câu đối chữ quốc ngữ mang hồn Nam Bộ “Thầy cô cũ qua rồi, lời dặn dò vẫn còn văng vẳng/ Nền trường xưa còn đó, tuổi ngây thơ sống dậy ngậm ngùi.”

950 – Nguyễn Hưng Quốc
THẾ HỆ MỚI CŨNG VƯỢT BIÊN
Nhà lý luận phê bình Việt kiều Úc tên thật Nguyễn Ngọc Tuấn sinh 1957 tại Quảng Nam. Sống ở Úc (2011).

Sinh ra ở miền Nam, trưởng thành trong chế độ mới cộng sản với lý lịch tốt đã được đào tạo bài bản: Tốt nghiệp khoa văn ĐH Sư phạm TPHCM.

Nhưng sau vài năm đi dạy học đến năm 1985 lại vượt biên đến Pháp.

Tại đây, bắt đầu viết lý luận phê bình văn học VN trên các báo hải ngoại, từ đó in 3 tác phẩm đầu tiên ở Pháp và Mỹ: “Tìm hiểu nghệ thuật thơ VN” 1988, “Nghĩ về thơ” 1989, “Văn học VN dưới chế độ cộng sản” năm 1991. Cũng năm 1991 chuyển qua Uc định cư, tham gia ban biên tập tạp chí điện tử Tiền Vệ.

Ở Úc, học tiếp đại học lấy bằng tiến sĩ văn học. Được mời dạy đại học chuyên về văn học VN (sau kiêm chủ nhiệm ban).

Đồng thời tiếp tục viết lý luận phê bình văn học VN chú trọng mảng văn học VN cận đại - hiện đại và cả những vấn đề thời sự văn học, văn hóa VN. Qua đó được đánh giá là cây bút lý luận phê bình văn học VN theo xu hướng chống Cộng có giá trị, uy tín nổi bật nhất hiện nay với một loạt tác phẩm “Văn học VN từ điểm nhìn hậu hiện đại” 2000, “Thơ “Con cóc” và những vấn đề khác” 2006, “Mấy vấn đề phê bình và lý thuyết văn học” 2007, “Socialism Realism in Vietnamese Literature” (Hiện thực xã hội chủ nghĩa trong văn học VN) 2008...

Nhưng chỉ chống Cộng trên bình diện văn học – văn hóa chứ hoàn toàn không tham gia, quan hệ gì đến các hoạt động chính trị chống đối chế độ Cộng sản VN.

Tuy vậy năm 2005 được trường đại học cử dẫn đầu một đoàn sinh viên về TPHCM tham quan thực tập dù đã được Tòa Đại sứ VN tại Uc cấp chiếu khán song xuống sân bay đã bị giữ lại không cho nhập cảnh rồi trục xuất về lại Uc!

Năm 2009 lần thứ hai được tổ chức quốc tế mời qua Hà Nội dự một cuộc hội thảo văn hóa cũng bị ách lại tại sân bay Nội Bài buộc bay về lại Úc!

Dù vậy vẫn hứa lần sau có dịp vẫn về, chấp nhận có thể bị “đuổi lui” lần nữa, lý do đơn giản vì “VN là đất nước quê hương tôi… Tôi không hoạt động chính trị gì, không dính líu tổ chức chính trị nào, chỉ là nhà trí thức, nhà phê bình văn học… Tôi có lên tiếng phê phán chuyện này chuyện kia thì cũng từ góc độ nhà trí thức với thiện chí làm thế nào để đất nước mình, văn học mình, văn hóa mình mỗi ngày một tốt hơn thôi…”

(Còn tiếp)

THƠ VÕ CHÂN CỬU

2011-12-07T15:34:00.009+07:00

Mười Năm

Mười năm nàng nhớ hay quên
Vầng trăng với lúm đồng tiền nghiêng chao
Ta đi mãi tận nơi nào
Tưởng khi bóng nắng buồn sao giếng trời
Mười năm nàng đã quên rồi
Đẩy đưa chót lưỡi đầu môi lặng nhìn

Cây cao còn bóng ai in
Mùa thu còn tới để nhìn ra hoa.
Mười năm nàng đã quên ta
Thì thôi áo khóac thêm tà sương bay.

Gió Lay

Gió lay ngọn lá thành cây kiểng
Em nói gì cùng ta hay không
Nơi góc bếp đôi giày cao gót
Trái tim nàng ai so vẫn hư không.

Vầng trán

Cho anh hôn vầng trán em đau
Và nghe ra tiếng hát địa cầu
Vì sao nọ ở nơi xa khuất
Sẽ hát cùng em phút nhiệm màu

12/2011

THÂN TẶNG THI SĨ - HOA THI

2011-12-06T00:29:00.002+07:00

người buồn, người biết làm thơ
ta buồn, chỉ biết ngồi sờ chân tay
mười ngón tay đẹp thế này
người làm thơ bảo là giây tơ vàng

cánh chân dài óng dịu dàng
người làm thơ ví như giàn bích hoa
ta buồn, ngồi ngắm chính ta
từng vuông da thịt hóa ra thơ người

cội buồn chợt nhú nhành vui
cảm ơn đời tạo những người làm thơ

CHÁY - TRẦN DZẠ LỮ

2011-12-05T08:30:00.002+07:00

Mình đâu có hẹn giờ

Để yêu đâu em nhỉ?
Chỉ một phút tình cờ
Lửa lòng ta lại cháy!

Nói năng chi đến mấy
Cũng thua con mắt em
Chỉ liếc anh một cái
Là thấu hết ngọn nguồn…

Mình đâu cần mật ngôn
Mình không mong mai mối
Anh êm êm cánh chuồn
Đậu vào em bối rối!

Ta đâu cần hỏa mai
Không mong chi nắng vội
Chỉ trái tim em thôi
Gọi Thiên Đường hồi hổi…

Thế là anh xưng tội
Trước mặt Chúa đó rồi
Môi chạm môi một cái
Là rung cảm một trời !

Cháy đi em cháy đi
Hết kiếp này cưng nhé?
Anh đâu cần thủ thế
Cứ cháy ngọt một đời…

Trần Dzạ Lữ
( SàiGòn tháng 9 năm 2011 )

MÙA ĐÔNG - HOÀNG THỊ THIỀU ANH

2011-12-04T09:35:00.000+07:00

Giữa ồn ào phố chợ
Giữa náo nức dòng đời
Một khoảnh khắc im lặng
Mùa đông về ai ơi

Phút giao mùa khắc khoải
Mưa rơi buốt cả lòng
Tiễn đưa mùa thu ấy
Lặng lẽ quá
Buồn không?

Mùa đông tràn nẻo phố
Đêm khuya chỉ một mình
Gió ơi se sắt lạnh
Tê dại cả lòng em

XUÂN CA BUỒN - PHAN LỆ DUNG

2011-12-03T12:11:00.003+07:00

Rồi anh sẽ quên tôi

Tôi buồn
chân không muốn bước
Đường làng chiều ba mươi ít người qua lại.
Đâu đó, vài tiếng cười trẻ con
ngấp nghé sau mái ngói
Mấy con nộm mắt xanh môi đỏ
treo lủng lẳng
Người đàn ông mặc áo dài đen
cầm nhang khấn vái trước mâm cơm
có đầy thịt cá, hoa quả, cháo thánh hột nổ, giấy tiền vàng bạc
Lúc này,
tôi đang đứng giữa đường nhìn vào nhà người ta
Trẻ con trố mắt nhìn tôi người xa lạ
Người lớn bĩu môi rồi quay đi
Tôi lấy khăn che mặt và khóc
Bài hát xuân ca
rơi lác đác bên sông.

Rồi anh sẽ quên tôi
Như đứa trẻ
có đôi mắt đầy rơm và chim sẻ
một sớm mai
bỏ quên cánh đồng
Như con giun ngoi đầu lên mặt đất
nhảy múa
quên cuộc tình bùn đất.

Rồi anh sẽ không còn nhớ
Bữa về làng
con đường quanh co
lời hẹn hò rơi lả tả

Tôi rã rời,
hái ngọn lá non
nhai,
nhai ngấu nghiến
Bài hát xuân ca
sao lúc này thấy buồn

PHAN LỆ DUNG

NHỚ - NGUYỄN THỊ Y ANH

2011-12-02T10:36:00.004+07:00

Cả ngàn cách,
răng níu chân người kiểu nớ Huế ơi
Cả mênh mông giọt sương,
răng giọt Huế đầy khắc khoải,
chơi vơi
bùi ngùi
dai dẳng…

Dẫu dịu dàng
cũng đủ nhớ thật nhiều…mỗi khi xa.

NGUYỄN THỊ Y ANH

TIN BUỒN

2011-12-01T15:53:00.018+07:00

ĐƯỢC TIN
THÂN PHỤ NHÀ THƠ TRẦN PHÁ NHẠC

VỪA QUA ĐỜI TẠI SÀI GÒN HƯỞNG THO 101 TUỔI

LINH CỬU QUÀNG TẠI CHÙA LONG HOA,
SỐ 44 TRẦN MINH QUYỂN ,QUẬN 10 TP HCM

LỄ VIẾNG BẮT ĐẦU SÁNG NGÀY 02.12.2011
LỄ ĐỘNG QUAN 8 GIỜ SÁNG CHỦ NHẬT 4.12.2011
HỎA THIÊU TẠI BÌNH HƯNG HÒA

XIN CHIA BUỒN ĐẾN NHÀ THƠ TRẦN PHÁ NHẠC
VÀ TANG QUYẾN

XIN CẦU NGUYỆN HƯƠNG HỒN CỤ SỚM VỀ CÕI PHẬT

nguyễn đính - nguyễn văn trai -nguyễn tịnh đông - viêm tịnh
phạm tấn hầu - thái nguyên hạnh - từ hoài tấn
đức phổ - hoàng lộc - trần vĩnh tựu -dương đình hùng
trần lượng - nguyễn thị đấu - nguyễn đông nhật - văn viết lộc
trương như bá - nguyễn thị ngọc tuyết - phan lệ dung
lâm thị mỹ dạ - trần thùy mai - hải trung - hồ đăng thanh ngọc
trần khanh - lưu hồng cúc - lê hùng vọng - lữ thượng thọ
đoàn phạm túy linh - lương túy vân - bùi ngọc long
trần dzạ lữ - lê công doanh - lê xuân đố - trương đình quế
lê ngọc thuận - nguyễn thanh văn - vợ chồng nguyễn văn tụng

ĐÊM HẠ HUYỀN EM - NGUYỄN THỊ ANH ĐÀO

2011-12-01T09:24:00.004+07:00

Người về miền chân mây hóa tiếng cười trong gió
Chảy ngược trái tim non tơ ngọn cỏ tình yêu chớm nụ
Hân hoan bầu trời đêm những loài sao đi lạc
Đoản mệnh lời nguyền

Ngày hạ huyền em mùi cơ thể cây sồi trên cao
Núi đốn ngã phía nào không có bão
Em lục tìm khúc đồng dao ngọn cỏ lia thia trên song mây
Những ngón tay trầm ngâm đếm ngày qua đuôi mắt

Khóc
Những lặng thinh trên ngọn cỏ nhắc em điều gì
Tháng bảy
Có ai về xông hương trầm cho đất
Trời quánh hạn ngân ngấn cơn mưa
Trăng tán trên cao gốc đa còn sót lại
Những chú cuội hình nhân…

Ta bay trong đêm hạ huyền mục ruỗng những lời thương nhớ tỉ tê
Rót vào ngực gió
Rúc rích tiếng cười em lạc ngày hoang dại
Mà đau?

MƯA HUẾ ...HUẾ MƯA - TRẦN KIÊU BẠC

2011-11-30T08:43:00.004+07:00

Huế như dài ra theo cơn mưa
Huế khoác khăn che mỏng bụi mờ
Huế thả chùm mây theo vạt áo
Nhón bàn chân nhỏ gót tiểu thư

Mưa rót cô đơn lòng thiếu phụ
Mưa chìm phố cổ đợi ai qua
Mưa trải rộng thêm ngàn tâm sự
Mưa nhả vào tim nỗi nhớ nhà

Mưa Huế hình như chỉ bắt đầu
Mà dài se sắt mãi về sau
Trầm ngâm một bóng ai ngồi đợi
Chỉ thấy mưa rơi đỏ mắt sầu

Huế xa xôi mà Huế thật gần
Mưa qua khuấy động cõi tình nhân
Mưa siết tay cho tình thêm ấm
Mưa tạt vào lòng những bâng khuâng

Nì hỏi nhỏ, khi mô trời mưa tạnh
Huế buồn khẽ nói, biết khi mô
Có lẽ mưa tuông chưa dứt hạt
Mưa hoài nên Huế đọng thành thơ

Hỏi nhỏ, khi mô trời mưa tạnh
Huế buồn khẽ nói, biết khi mô
Có lẽ mưa tuông chưa dứt hạt
Mưa hoài nên Huế đọng thành thơ.

TRẦN KIÊU BẠC

CÂU CHUYỆN THIỀN THẬP MỤC NGƯU ĐỒ

2011-11-29T10:11:00.004+07:00

10 Bức Tranh Chăn Trâu

Chúng tôi xin giới thiệu về "Mười bức tranh chăn trâu" hay "Thập mục ngưu đồ" để chúng ta cùng nhau tư duy, quán chiếu Giáo lý Phật Đà.

Bộ tranh được phát hiện sớm nhất tương truyền là của thiền sư Quách Am (Kakuan hay Kuoan Shihyuan, 1100-1200, cũng thường được gọi là Khuếch Am Sư Viễn) người Trung Quốc, sinh vào thời nhà Tống thế kỷ XII.

Thiền sư dựa vào các bản luận cũ của tiền nhân rồi họa 10 bức tranh chăn trâu, mượn hình ảnh tượng trưng của trâu trong Lão giáo, rồi viết bài tụng và lời bàn bằng văn xuôi. Bộ tranh của ngài thuần chất thiền, sâu sắc hơn các bộ tranh của các bậc tiền bối và từ đấy trở thành nguồn cảm hứng sâu xa cho các thế hệ sau này phỏng theo đó mà vẽ ra thêm nhiều bức họa khác nữa.
Từ đó ngày càng có thêm nhiều bộ tranh mới khác hoặc màu, hoặc đen trắng, bắt đầu xuất hiện ở các chốn già lam, thiền viện .

Và những bộ tranh này cũng phản ảnh được nhiều khuynh hướng khác nhau trong sự tu tập, không thống nhất một cách khô khan, mà lại uyển chuyển sáng tạo, tùy duyên truyền pháp.
Như vậy là không phải chỉ có một bộ, mà có nhiều bộ “mục ngưu đồ” khác nhau, tất cả đều đượm nhuần tinh thần Phật giáo Bắc Tông.

Tuy có nhiều bộ tranh nhưng về hình thức thời bộ nào cũng như bộ nào, mỗi bộ đều có 10 bức, mỗi bức có một bài tụng bằng thơ tứ tuyệt và một bài chú giải bằng văn xuôi cho cả tranh và bài kệ.
Còn về tinh thần thì tranh tuy có nhiều, nhưng có thể xếp thành hai loại: Đại thừa và Thiền tông.
Loại tranh theo khuynh hướng Đại thừa vẽ lại quá trình tu chứng, từ việc tự thắng bản năng mình, đến tự tri và cuối cùng là đạt đến tự tại. Loại tranh theo khuynh hướng Thiền tông khắc họa tiến trình thực nghiệm tâm linh với ba giai đoạn: sai tâm bắt tâm, tâm vô tâm và tâm bình thường.

Trong mỗi loại, tranh vẽ khác hết ,nhưng bài tụng và bài chú riêng cho mỗi loại vẫn không thay đổi. Hình ảnh người mục đồng tượng trưng cho giới thể, cho thiền định, cho chính trí, nói chung là cho chánh pháp của đức Phật.

Con trâu tượng trưng cho cái tâm của chúng sinh, cái tâm ấy là cái tâm vọng tưởng, tâm phân biệt, chất chứa đầy phiền não, mê lầm và dục vọng. Chúng sinh lấy giáo pháp chân chính của đức Phật để chữa trị các sự mê lầm và dục vọng này thì cũng tương tự như người mục đồng trị con trâu hoang dã đầy tật chứng vậy!

Dưới đây là 10 bức tranh chăn trâu, trâu chuyển dần từ đen (trâu đen tức là tâm còn buông thả) sang trắng (tâm được thuần phục dần).

10 bức tranh chăn trâu của Thiền sư Quách Am và của giáo sư thiền học Daisetz Teitaro Suzuki.

Tranh 1. Tìm trâu

Thật ra con trâu chẳng bao giờ thất lạc. Nó vẫn sờ sờ ra đó, đâu phải kiếm tìm? Chẳng qua chỉ vì ta rời xa thực tướng cuả mình nên ta không hề thấy nó. Trong sự mê muội của sắc tướng mà ta mất dấu vết của nó.
Ở xa căn nhà, ta thấy nhiều ngỏ đan nhau, nhưng đâu là con đường chính. Lòng tham và sợ hãi, tốt và xấu ràng buộc lấy ta.

Tranh 2. Thấy dấu

Hiểu được lời dạy, ta thấy dấu chân của trâu. Rồi ta biết rằng, như nhiều dụng cụ được chế từ kim lọai, muôn vàn sắc tướng đều do ngã tạo ra.
Làm sao ta thấy được thực và ảo nếu ta không phân biệt? Khi chưa vào được cửa, hẳn nhiên ta phải tìm cho ra con đường

Tranh 3. Được trâu

Nó sống trong rừng đã lâu, nhưng ta bắt được nó hôm nay! Sự đắm say cảnh sắc đã làm nó lạc đường.
Vì ham muốn cỏ ngon hơn, nó lang thang phiêu bạc.
Tâm của nó còn bướng bỉnh và không chịu thuần phục. Nếu muốn nó nghe lời, ta phải dùng roi.

Tranh 4. Chăn trâu

Trâu bị kiềm chế bấy giờ có lẽ đã đau đớn vì bị dây vàm kéo lỗ mũi, lại sợ lãnh thêm những đòn roi, nên bắt đầu dần dà chịu phép, chịu khuất phục.
Trâu bị giơ roi dắt đi, nhưng đầu đã sạch trắng ra. Tuy là trâu hết chạy tới chạy lui hung hăng hùng hổ, nhưng trẻ chăn trâu vẫn phải nắm chặt sợi dây vàm xỏ mũi mà kéo nó đi, chưa dám buông thả, tay chưa dám bỏ cây roi.
Chú dắt trâu đi nhẹ nhàng, không còn phải dùng sức lực lôi kéo hay roi vọt đánh đập nữa.

Tranh 5. Thuần phục

Đến đây là đươc chút nhàn rỗi vì đã tu được nửa chặng đường rồi, ít còn phải dụng công nhiều nữa.
Người luyện tâm lúc này đã hoàn toàn điều phục được tâm ý mình và sống trong tỉnh thức.
Tâm ý đã thanh tịnh, người tu thật an lạc, thấy được sự mầu nhiệm của cuộc sống.
Thấy ra tu là hướng nội, là chuyển chính nội tâm mình trở nên thanh tịnh tốt đẹp, không phải là chuyển cảnh vật bên ngoài theo ý mình.

Tranh 6. Cỡi trâu về nhà

Cởi trâu, ta thong thả quay về nhà. Tiếng tiêu của ta réo rắc chiều tà. Ngón tay láy nhịp, ta hòa điệu không ngừng.
Ai nghe nhạc khúc du dương này xin tấu cùng ta.

Cuộc tranh đấu đã qua; được hay thua đều không khác.
Ta hát bài ca của tiều phu và thổi điệu đồng giao. Cởi trâu, ta ngắm mây trôi bồng bềnh.
Ta đi tới dù ai có gọi giật lại.

Tranh 7. Quên trâu còn người

Pháp bất nhị. Ta chỉ tạm mượn chuyện trâu. Nó cũng như sự tương quan giữa thỏ và bẫy, giữa cá và lưới, giữa vàng và cặn, hay trăng vừa ló khỏi mây.
Một tia sáng xuyên suốt vô thỉ vô chung.

Ta điều phục tâm nhưng thật ra chẳng có chi để điều phục.
Bởi tánh giác là của ta, theo ta suốt dọc đường sinh tử.
Giờ ta có thể ung dung tự tại với tánh giác của ta, bỏ mặc roi thừng là thứ tạm bợ.

Tranh 8. Dứt cả hai

Vòng tròn tượng trưng cho “Viên Giác”.Trâu và người chăn, tâm và cảnh dứt hết là hiển hiện ánh chân như lung linh trong màu cỏ nội hoa ngàn.
Nhiễu sự đã qua.Tâm không còn chướng ngại. Ta không mong cầu cõi giác ngộ.Ta cũng không trú vào nơi không giác ngộ.
Vì ta không vướng mắc vào cả hai, mắt không hề nhìn thấy ta. Nếu hàng vạn chim cúng hoa trên đường ta đi, sự tán thán đó cũng chỉ là hư vô.

Tranh 9. Trở về nguồn cội

Ngay từ ban đầu, chân lý đã sáng tõ. Qua thiền định, ta quán đến sắc tướng hợp tan.Cội nguồn là tâm thể chân thật, nó vốn sẵn như vậy, không cần phí công để tìm, không cần phí sức để trở lại.
Thấy nghe mà không phân biệt tốt xấu, hay dở, cũng giống như mù như điếc nên nói mù câm.
Trong am là chỉ cho tâm thể thênh thang trùm khắp không có một vật gì ngoài nó. Chừng đó mới thấy tự tại, thấy nước mênh mông, thấy hoa tự nở hồng nở tía mà không bận tâm không vướng mắc.
Đó là phản bổn hoàn nguyên, gọi là vào cảnh giới Phật

Tranh 10. Thỏng tay vào chợ

Thiền Sư mặc áo bày ngực, chân không dày dép đi vào chợ để làm những việc rất tầm thường như người đời. Miệng cười hỉ hả, không cần gìn giữ giới hạnh mẫu mực của người tu, không thuyết giảng giáo lý cao sâu mầu nhiệm.
Chỉ làm con người rất bình thường để dạy cho những người bán cá, bán thịt ở ngoài chợ, ở quán rượu, là những con người không có chút đạo đức, khiến cho họ có chút đạo đức biết tu hành.
Đó là trọng trách giáo hóa của người tu đã đến chỗ viên mãn.Chỗ này là chỗ thiết yếu, hành giả cần phải hiểu cho rõ, người tu sau khi vào cảnh giới Phật tức là đã triệt ngộ, rồi mới vào cảnh giới ma để lăn xả vào đời, làm lợi ích cho đời.

(Thiền sư Quách Am và của giáo sư thiền học Daisetz Teitaro Suzuki.)

PHÁP MÔN CHĂN TRÂU

2011-11-28T09:29:00.002+07:00

Pháp môn Chăn Trâu

Trong một bài hát quen thuộc với mọi người chúng ta, có câu: "Ai bảo chăn trâu là khổ? Chăn trâu sướng lắm chứ!". Ðó là lời mở đầu của một ca khúc nói về sinh hoạt của các mục đồng chăn trâu ở thôn quê. Trong Phật giáo, đặc biệt là thiền tông, chư vị Tổ Sư chỉ dạy một phương pháp tu hành gọi là "Pháp Môn Chăn Trâu".

Pháp môn này áp dụng triệt để lời dạy của Ðức Phật, trong cuộc sống hằng ngày của người Phật Tử, tại gia hay xuất gia. Khi hiểu được và hành được pháp môn này, người Phật Tử sẽ thấy được con đường vào đạo, tâm sẽ được nhập lưu, tức là nhập vào dòng thánh, khác với dòng đời, tuy thân vẫn sống ở đời, như bao nhiêu người khác, mà tâm không hề khổ đau lụy phiền.
Khi hiểu được và hành được pháp môn này, trí tuệ sáng ra, cuộc đời thay đổi kể từ ngày này, người Phật Tử đối với Chánh Pháp, sẽ không còn thoái chuyển, phát tâm tu dưỡng, phát nguyện chăn trâu, việc ác ngưng làm, quyết làm việc thiện, không còn mặc cảm, tự tôn tự ti, chân trời an lạc và hạnh phúc bắt đầu ló dạng.

_Khi hiểu được và hành được pháp môn này, người Phật Tử không còn đi vòng vòng bên ngoài, vừa vui chơi thích thú, cười nói hả hê, cũng vừa kêu khổ, kêu khổ chưa xong, cầu nguyện van xin, khấn vái khẩn cầu, vừa mê tín dị đoan, vừa tiền mất tật mang, chẳng lợi ích gì, hết cầu an cầu siêu, đến cầu đoàn tụ, cầu buôn may bán đắt, cầu trúng số độc đắc, thực sự có được gì đâu?
_Khi hiểu được và hành được pháp môn này, người Phật Tử tại gia không còn thấy chuyện tu tâm dưỡng tánh là chuyện của những người xuất gia vào ở trong chùa, mà tu tâm dưỡng tánh chính là chuyện của mọi người, chuyện của chính mình, chuyện của bất cứ ai muốn giảm bớt khổ đau, muốn xuất phiền não gia, muốn ra khỏi căn nhà lửa, muốn được an lạc và hạnh phúc ngay hiện tại, trên thế gian này, trong mọi hoàn cảnh, trong cuộc sống hằng ngày.

Con người luôn sống trong mộng tưởng, cho nên luôn luôn mơ ước cảnh giới thiên đàng cực lạc, mà không biết mình đang sống trong hiện tại, không biết mình đang sống một cuộc đời hết sức vô nghĩa, chẳng làm gì ích lợi cho ai, chỉ biết ăn ngủ hưởng thụ, đấu tranh giành giựt, hơn thua phải quấy, rồi chờ ngày chết!Bởi vì sống trong điên đảo, cho nên con người nhận lầm cái giả tưởng là thực, cái khổ lại cho là vui.Chẳng hạn như nhiều người cứ tưởng cái xác thân này là "mình" và sẽ mang cái xác đó lên thiên đàng hưởng phước, hoặc đem cái xác đó lên cực lạc cho sướng tấm thân!

Ðâu chẳng biết rằng, sau khi hết thở, chính cái xác này, gọi là thây ma, ai dám đến gần?

Cát bụi sẽ trở về cát bụi! Chỉ có nghiệp báo thiện ác theo "mình", như hình với bóng, không bao giờ rời, qua bao nhiêu kiếp sau nữa.Còn "mình" thực ra là ai, thì lại chẳng biết! "Con Người Chân Thật" đã bị vô minh che lấp tự lâu lắm rồi, mà chúng ta vẫn không chịu tỉnh thức để nhận ra!

Con người thức tỉnh biết "dừng nghiệp và chuyển nghiệp" thì trí tuệ bừng sáng
Ðiều quan trọng hơn hết trong việc tu tâm dưỡng tánh, chính là chúng ta phải biết cách chăn trâu.

Nghĩa là: chúng ta phải biết cách dừng các vọng tâm, vọng tưởng, vọng thức, vọng niệm. Ðó chính là công phu tu tập theo đạo Phật, để cải thiện cuộc đời mình, để chuyển hóa những ưu tư phiền muộn, trở thành vô tư tự tại. Chẳng hạn như khi, tâm tham nổi lên, lợi mình hại người, muốn được bạc triệu, xài chơi cho sướng, nghĩ cách hại người, bất chấp thủ đoạn, chúng ta liền biết, lập tức dừng ngay, không nên tiếp tục, theo đuổi vọng tâm, vọng tưởng vọng thức, vọng niệm đó vậy, tức là chúng ta, đã dừng được nghiệp, và chuyển được nghiệp.

Khi đó, con người sẽ tự tại bước ra khỏi màn vô minh, thoát ra khỏi sanh tử luân hồi, không còn phiền não và khổ đau, sống trong an lạc và hạnh phúc. Ví như khi nào mây đen tan hết, bầu trời lại trong sáng, mọi cảnh vật hiện rõ ràng trước mắt, nhìn thấy muôn sự mọi việc "đúng như thực", không còn mơ hồ, không còn điên đảo, mình sẽ nhận biết rõ ràng "mình là ai", không còn nghi ngờ gì nữa cả.
Nhưng làm sao để thức tỉnh, làm sao để trí tuệ bừng sáng?

Lúc nào mình làm chủ được con trâu của mình, tức là làm chủ được thân và tâm mình.
"Thấy cũng như không thấy, nghe cũng như không nghe, nói cũng như không nói." Khi tiếp xúc với cảnh trần, nhưng không ý kiến, không lập tri, không khởi tâm phân biệt, tức là không dấy khởi vọng tâm, vọng tưởng, vọng thức, vọng niệm, cũng như lúc không tiếp xúc với trần duyên vậy.

Trong Kinh Thủ Lăng Nghiêm, Ðức Phật có dạy:

"Tri kiến lập tri tức vô minh bổn.
Tri kiến vô kiến tư tức Niết bàn".

Nghĩa là khi sống ở đời, chúng ta hiểu biết tất cả mọi việc, nếu dấy khởi vọng tâm, vọng tưởng, vọng thức, vọng niệm thì gặp phiền não khổ đau, đó là gốc của vô minh. Nhưng nếu không dấy khởi vọng tâm, vọng tưởng, vọng thức, vọng niệm, thì chúng ta sống được trong cảnh giới niết bàn.
Pháp môn chăn trâu trình bày phương pháp tu tâm dưỡng tánh qua mười giai đoạn

Giai đoạn này là lúc hành giả đã biết dừng nghiệp và chuyển nghiệp.

Mắt trông thấy sắc rồi thôi, không còn lưu giữ bất cứ hình sắc nào trong kho tàng tâm thức, dù đẹp dù xấu, dù dễ thương dù thấy ghét.

Tai nghe thấy tiếng, nghe rồi thì không, không giận không hờn, không yêu không hận.
Trong lòng, trong tâm thức, không khởi lên bất cứ một niệm nào, khởi lên là liền biết, không theo, niệm đó sẽ lặng đi.
Không theo có nghĩa là: không để cho con trâu dẫn dắt mình đi tạo nghiệp!

Chư Tổ có dạy:
"Nội cần khắc niệm chi công.
Ngoại hoằng bất tranh chi đức".

Nghĩa là: Bên trong khắc chế được tâm niệm lăng xăng lộn xộn, tức là luôn luôn chăn trâu, được gọi là công phu tu tập. Bên ngoài hành trì đức độ của người không tranh cãi. Ðó là những việc phải làm của người chân tu thực học.

Chăn trâu nghĩa là: Không theo sức mạnh, sức kéo sức lôi, của tánh tham lam, sân hận si mê.
Chăn trâu nghĩa là: Phải biết kềm giữ, xỏ mũi kéo lại, đừng để con trâu, dẫn mình đi đâu, tạo tội tạo nghiệp.
Nghĩa là: con người vì lăn lộn trong cuộc đời, bị vọng tâm, vọng tưởng, vọng thức, vọng niệm lôi cuốn, che lấp bản tâm thanh tịnh, quanh năm suốt tháng cả ngày, quên mất con người chân thật của chính mình .Trong kinh sách gọi là "nghiệp thức che đậy", lúc làm người tốt, khi làm kẻ xấu, sanh tử tử sanh mãi mãi, không biết đến bao giờ mới chịu dừng nghiệp và chuyển nghiệp.

Ðến đây, hành giả nhận ra rằng, hạnh phúc của mọi người trên thế gian cũng là hạnh phúc của mình.

Tâm địa bồ tát, tấm lòng vị tha, vì người quên mình, của hành giả tăng trưởng. Hành giả mang đạo vào đời, làm sáng đẹp cho đời, mà không bị đời làm ô nhiểm.
Hành giả thanh thản, thảnh thơi, thơi thới, nhẹ nhàng bước ra khỏi cảnh trầm luân, sanh tử luân hồi. Ðến đây, hành giả nhận ra rằng:
Hạnh phúc của mọi người trên thế gian cũng là hạnh phúc của mình.

"Mắt trông thấy sắc rồi thôi
Tai nghe thấy tiếng nghe rồi thì không
Trơ trơ lẵng lặng cõi lòng
Nhẹ nhàng ta bước khỏi vòng trầm luân".

"Ðó chính là mục đích, cũng là kết quả của "Pháp Môn Chăn Trâu".

Cư-sĩ Chính-Trực
(Toronto - Canada)

KHI EM VỀ LÀM DÂU XỨ NẪU - HỒ NGẠC NGỮ

2011-11-27T09:42:00.006+07:00

Đừng giả giọng miền Nam kẻo nẫu lại cười
Ngữ đó mới đi mà đổi tiếng
Miếng thịt em đừng kêu miếng thịch
Con cá rô đồng đừng nói cá gô

Có những điều mong em nhớ cho
Khi em về làm dâu xứ Nẫu
Chiếc áo hai dây ra đường đừng mặc
Kẻo ngọn gió nồm kêu em lẳng lơ

Gặp những người già em phải dạ thưa
Để khỏi bị chê là người vô phép
Ăn trái chuối phải bẻ đôi mới lột
Tập uống chè xanh đỡ nóng mùa hè.

Ăn những món nẫu mời em đừng có chê
Người xứ Nẫu quí nhau mới đãi
Anh phải dặn em vì em là con gái
Sinh ở trong Nam nhưng gốc quê mình

Sống với nhau có nghĩa có tình
Có lẽ ở đâu người mình cũng vậy
Nhưng nếu về quê lâu ngày em sẽ thấy
Dẫu có khó nghèo, chồng vợ vẫn thương nhau !

NGUYỄN TUÂN VỚI HUẾ - NGỌC TRAI

2011-11-26T10:20:00.002+07:00

Nhà văn Nguyễn Tuân - Ảnh: Thế Hùng

Một số anh chị em ở Huế biết tôi có ghi chép được ít nhiều về Nguyễn Tuân, bảo tôi viết lại và gửi cho Tạp chí Sông Hương. Riêng tôi, muốn tạo một dịp để anh Nguyễn nói trực tiếp với bạn đọc Sông Hương, nên xin được hỏi anh Nguyễn chung quanh chuyện Huế, được anh Nguyễn nhận lời, tôi xin trung thành ghi lại toàn bộ cuộc trò chuyện đó.

HỎI: Thưa Anh, trong tác phẩm của anh người đọc bắt gặp thấp thoáng nhiều ngôn ngữ, thậm chí cốt cách Huế, xin anh nói cho đôi điều về hiện tượng đó.

ĐÁP: Tôi cứ vấn vương với Huế vì đã có nhiều thời kỳ sống ở Huế. Hồi nhỏ tôi đã ở Huế, thầy tôi làm ký lục ở Tam tòa, nhà bên Gia Hội. Thầy tôi hay đi đây đi đó đi đò trên Sông, lên Tuần, về chợ Dinh... lúc nào cũng dắt tôi đi theo ; thế là những hình ảnh điện Hòn Chén, chùa Thiên Mụ, chùa Diệu Đế bốn lầu ba chuông nhập vào mình lúc nào không biết.

Xin lộ một điều này nữa: Ông nội tôi có mấy bà, trong đó có một bà người Huế. Thầy tôi, Cụ Tú Hải Văn, chính là con bà Huế đó. Như vậy, Huế là quê ngoại của thầy tôi. Chắc là tôi có được thừa hưởng ít nhiều máu Huế đó.

(Bỗng Nguyễn Tuân gật gù hóm hỉnh) Bây giờ, sau trận chảy máu dạ đày suýt chết vừa rồi, được bệnh viện Việt-Xô chuyền cho ba lít máu, không hiểu tôi được thừa hưởng thêm dòng máu và tính nết tốt đẹp của những ai đây?

Thầy tôi lại còn đèo bòng thêm một bà Huế. Vì vậy, sau này về hưu, thỉnh thoảng thầy tôi vẫn trở lại Huế và thường dẫn tôi theo. Tôi còn bé nhưng dường như cũng có thông đồng với ông cụ về chuyện này. Tôi hiểu được đôi nét ứng xử tinh vi, tế nhị của người Huế một phần là thông qua những nhận xét của thầy tôi.

Có lần ăn cơm nhà bà Huế, bố con tôi được bà thết một “bữa cơm muối”, tôi nhớ đúng là có mười hai đĩa muối: muối tiêu, muối ớt, muối mè, muối đậu phụng, muối sả, muối riềng, muối khuyết khô... Khi ra về, ông cụ bảo: Bà ấy nhắc khéo là bà ta hết tiền rồi đấy. (Tôi nhớ là chi tiết này Nguyễn Tuân đã viết trong bài “Nhớ Huế”, năm Mậu Thân. Đúng là Huế đã để lại trong Nguyễn Tuân những dư vị khó quên như vậy. Nguyễn Tuân lại nói sang những nhận xét của anh về Huế). Người Huế có cái kiểu complexe lạ lắm. Chị cũng là người hoàng phái, tôi kể cho chị nghe câu chuyện của các “mệ” (Nguyễn Tuân dừng lại một lúc khá lâu, như để hồi tưởng lại kỷ niệm cũ, sau khi nhấp một ngụm rượu anh kể, không, phải nói là anh diễn lại) Mệ đến hiệu thợ may, lân la một hồi rồi lấy cắp cái quần. Anh thợ may trông thấy nhưng sợ uy mệ không dám nói ngay, khi mệ ra về, tiếc của, anh thợ may chạy theo ra gãi đầu gãi tai và rụt rè thưa: (Đến đây, Nguyễn Tuân chuyển sang giọng Huế, nhiều lần anh nhắc cho tôi nhớ anh đã từng là diễn viên thì ở đây cái tài nghệ diễn viên của anh đã được bộc lộ một cách sắc sảo. Anh diễn lại đoạn đối thoại này bằng cả động tác và ngôn ngữ của người trong cuộc, đặc biệt là điệu bộ và giọng nói của mệ, tiếc là tôi không đủ khả năng để thể hiện lại đúng được hết hoạt cảnh này).

- Dạ, thưa mệ...

Mệ trợn mắt, quát to, dồn dập:

- Chi? Mi xin cái chi? răng không nói ngay, mi xin cái chi? hứ?

Anh thợ may nhỏ nhẹ, rụt rè:

- Dạ, khi hồi... mệ có khuấy chơi cái quần... dạ, mệ cho con xin.

Mệ tỉnh khô và phản công tiếp:

- Có rứa thôi mà mi mở miệng không ra, cứ dạ với thưa hoài làm tau bắt mệt!... Bây ngu lắm! Răng tau lấy trước mắt bây mà bây không biết hứ!... Đây, mệ cho! lần sau mà cứ như rứa là mệ chém ba cái đầu nghe!

(Và anh Nguyễn Tuân đưa ra lời bình) Ghê chưa! Từ một complexe d'inferiorité(1), mệ chuyển ngay thành một complexe de superiorité (2) một cách thông minh, láu lỉnh. Giá bây giờ khoa học có cách chi tiêm thuốc mà giữ cho sống mãi được thì phải tiêm mà giữ lại vài mệ như rứa để đưa vào bảo tàng thằng người cũ!

HỎI: Sau này, khi viết văn, làm báo, anh vẫn thường vô ra Huế?

ĐÁP: Hồi xưa tàu hỏa tốc hành Hà Nội - Sài Gòn chỉ mất 48 tiếng, tức hai ngày hai đêm tròn. Về sau, nó rút xuống còn 40 tiếng. Hễ buồn tình là tôi lại xách cái cặp da, trong chỉ có mỗi bộ pyjama, chống cái ba-toong là lên tàu đi thôi. Hồi đó chưa đau chân, cầm ba-toong là một lối chưng diện kiểu công tử ăn chơi. Đi Sài gòn tôi hay ghé Huế vì Huế ở trung độ. Tổ chức tàu bè hồi đó cũng thuận tiện. Anh cứ mua vé Hà Nội-Sài Gòn, qua Huế anh muốn xuống cứ việc xuống, anh vào ga đóng cái dấu, thế là khi cần đi tiếp thì cứ thế lên tàu mà đi. Có khi tưởng ghé lại chơi một hai ngày, tôi ở lại hàng tháng. Đôi khi cũng chả cần mua vé, đi lại nhiều như mình, cứ tiền mua vé cũng đủ chết. Tôi làm quen với nhiều bạn xe lửa. Khi thích đi thì tìm hỏi xem ngày nào bạn mình đến phiên trực tàu, cứ thế theo bạn lên tàu mà đi cùng cả nước!

HỎI: Xin anh kể lại một vài kỷ niệm về Huế hồi đó.

ĐÁP: Một lần tôi làm phóng viên cho Trung Bắc Tân Văn vào dự lễ Nam Giao. Cũng mặc áo đen, đội khăn đóng, đi dày hạ lên đàn xem tế. Chắc Chị cũng biết ngày hội Nam Giao đối với Huế là như thế nào. Mấy anh nhà hàng được một dịp xoay dân tứ xứ về xem hội tế. Ngày đó, tôi ở khách sạn Hương Giang gần chợ Đông Ba. Nước Sông Hương trong vắt, thiếu chi, rứa mà sáng ra, lấy cốc nước đánh răng, chủ khách sạn là Tôn Thất Đề tính tôi hai giác. Tôi hỏi: Tính toán kiểu chi mà kỳ cục rứa? Hắn tỉnh khô: - Dạ bẩm quan, là ngày tế Nam Giao! (Những đoạn đối thoại với người Huế này anh Nguyễn nói giọng Huế rất trúng kiểu Huế).

Kỷ niệm trên sông Hương thì nhiều lắm. Có khi trong túi không có tiền nhưng cứ chiều chiều là vào khách sạn Morin ngồi uống rượu. Cứ ngồi đó, gọi bồi thật dõng dạc, vừa uống, vừa chờ, thế nào cũng có vài thằng bạn kéo đến, anh nào có tiền, hôm ấy phải bao. Tối, tất cả rủ nhau xuống đò, xuôi về rạp hát Bà Tuần. Tôi đi thẳng vào sau cánh gà tìm cô Ba Vĩnh, cô đào nhất của rạp hát Bà Tuần. Cô Ba đưa ra ít tiền lẻ, tôi dắt túi, rồi đàng hoàng ra ngồi ở hàng ghế hạng nhất, trước cái trống chầu, sắp đến giờ hát, người hầu bưng ra cái khay trên để dùi trống, quan chơi sang là phải cho tiền rồi mới cần chầu. Tan buổi hát ở rạp Bà Tuần, lại rủ cô Ba Vĩnh xuống đò, lại giong ra giữa dòng Hương giang đàn hát suốt đêm. Đêm trên sông Hương có nhiều thuyền bán quà bánh. Một chiếc thuyền con, trước mũi treo ngọn đèn đỏ, cô lái đò hai tay thoăn thoắt bơi chèo, miệng rao lảnh lót: nem nướng, chè thịt quay, chè cá thu, dấm nuốt… Có khi các quan không có đồng nào vẫn gọi thuyền quà đến, chén xong, đuổi: - Thôi đi đi, mai trả!

Đó cũng là một kiểu, sống “bụi đời” bô-hê-miêng, chứ chi nữa?

Đò trên sông Hương cũng là một thứ khách sạn nổi. Có lần tôi sống hàng tháng trời dưới những khách sạn nổi ấy. Ngồi dưới đò viết feuilletons gửi từng kỳ ra tuần báo ngoài Hà Nội, rồi lại ra bưu điện săn đón mandat nhuận bút. Một phần của Thiếu quê hương được viết dưới đò Huế. Một số truyện trong Vang bóng một thời lấy cảnh sinh hoạt ở Huế có khi tên nhân vật cũng là tên một số người quen nổi tiếng ở Huế. Có lần mình sống dưới đò lâu quá, cụ lái muốn vòi thêm tiền lại thưa: Bẩm quan, đến hạn phải hui đò(3). Thế là lại phải đưa thêm tiền cho cụ lái không thì cụ buộc phải lên bờ thật.

Sống ở Huế, ra vô nhiều lần với Huế rồi thì lời ăn tiếng nói, cách xưng hô, ứng xử của Huế cứ vào mình lúc nào không biết. Lối xưng hô của Huế cũng có cái khác lạ làm tôi chú ý. Trước hết là cách xưng hô của các “mệ”, đàn ông cũng xưng mệ. Mình làm báo, người ta gọi là “quan tham nhật trình”, lại có quan tham lục lộ, quan thương, quan thị... Lại từ “cụ” mới rầy rà chứ: Cụ thượng, cụ tuần, cụ lái, cụ xe...

Thầy tôi, cụ Tú Hải Văn, có làm mấy câu thơ vui về cụ lái, cụ xe ấy:

Ối cụ xe ơi cụ lái ơi.
Xa nhau nhắn nhủ một đôi lời.
Con đường lục bộ sông Hương Thủy
Mấy kẻ đi về, kẻ ngược xuôi.

***
Dã viên cây cỏ chiều êm gió
lăng tạ lâu đài lúc tạnh mưa
Con sông có nhớ ta chăng?
Ta về ta nhớ cái thằng đò đưa

HỎI: Nghe chuyện Anh, và đọc tác phẩm của anh, mặc dù anh luôn tự hào tự phê phán, thậm chí có lúc tự phủi nhận cái quá khứ của mình, nhưng tôi vẫn cứ cảm thấy Nguyễn Tuân trước và sau Cách mạng vẫn là một. Hay nói cách khác việc anh tham gia cách mạng như là một điều tự nhiên hay tất yếu. Theo anh cảm nghĩ đó có đúng được phần nào không?

ĐÁP: Trước 1945, tôi không hề biết gì về cách mạng. Ngày ta đánh chiếm Phủ Khâm Sai tôi còn khăn đóng, áo đen “đi xem”! Hồi học năm thứ tư ở Collège Carreau Nam Định, bị bọn giáo viên tây đầm sà-lù, mẹc, xúc phạm đến tinh thần dân tộc của mình, tôi hô hào bãi khóa - bị tù. Phải nói rằng việc làm đó là một sự bột phát, nó cũng là do cái máu nổi loạn trong người mình chứ chưa phải do giác ngộ cách mạng gì cả.

Năm 1941 diễn ra cuộc tranh cãi sôi nổi giữa phái nghệ thuật vị nghệ thuật và nghệ thuật vị nhân sinh, tôi vẫn còn theo phái vị nghệ thuật. (Nguyễn Tuân lại nhắp một ngụm rượu và gật gù hóm hĩnh) Mình phải nhận cái tội của mình như thế.

Đến Kháng chiến Nam Bộ, Hội văn hóa cứu quốc tổ chức một đoàn văn nghệ sĩ vào mặt trận khu 5, đoàn gồm có Nguyên Hồng, Sĩ Ngọc, Nguyễn Văn Tỵ, Nguyễn Đình Lạp và tôi. Anh Trần Huy Liệu đưa cho mỗi người một nghìn đồng tiền Cụ Hồ. Khi cầm tiền tôi hỏi anh Liệu: - Như thế này là tôi phải viết mấy bài? Ấy cái tính của tôi nó cứ hay sục sặc như vậy! Thế là mình cà khịa với cách mạng chứ gì nữa? May sao anh Liệu lại tỏ ra rất thoải mái. Anh cười và bảo: Anh cứ cầm lấy mà tiêu còn có viết hay không là tùy, thích thì viết không thích thì thôi.

Trước lúc lên đường, ông Tố Hữu lại đưa thêm một nghìn nữa. Tôi từ chối và nói: Anh Liệu đưa cho rồi. Anh Lành trả lời: Số tiền này anh đưa về cho chị và các cháu. Sự thật tôi đã không đưa đồng nào về cho vợ con mà mang theo cả vào mặt trận Khánh Hòa - Phú Yên.

Tôi kể một vài chi tiết nho nhỏ ấy để nói rằng chính những thái độ ưu ái, cởi mở ấy của ông Tố Hữu và ông Trần Huy Liệu là những yếu tố thêm vào cho mình dứt khoát đi với cách mạng và chuyển hẳn sang quan điểm vị nhân sinh.

Từ mặt trận Khánh Hòa trở về, tôi ghé Huế để nói chuyện chiến đấu ở mặt trận với đồng bào. Huế dưới mắt tôi lúc này đã có nhiều đổi mới. Những cô gái Huế trước đây mặc áo tím, đội nón bài thơ thì bây giờ là những cô nữ tự vệ thành phố, mặc áo ka ki, cắt tóc ngắn, đội mũ ca-lô. Trên các đường phố học sinh, các bà bán chợ Đông Ba, các cụ xe, cụ lái... rầm rập đi biểu tình ủng hộ Nam Bộ kháng chiến và đây đó các cô nữ du kích áo quần bà ba đen, tập côn tập kiếm, múa rất dẻo.

Đoàn tôi về đến Thanh Hóa thì ta phá đường tàu, tiêu thổ kháng chiến. Lúc này, ông Đặng Thai Mai tập hợp anh em văn nghệ sĩ để hoạt động kháng chiến, ông Tố Hữu cũng về đó. Tôi theo đoàn kịch “Tiền Tuyến” đi biểu diễn khắp khu IV.

Hồi vỡ mặt trận Huế, người Huế tản cư ra khu IV đông lắm. Đi biểu diễn, tôi thường gặp gỡ các gia đình Huế này để trò chuyện. Tôi lại xin kể về một nhân vật Huế: tôi kể về chuyện quan thương làm cách mạng (quan thương tá hiệp thương giữa nam triều và bảo hộ tên là Hoàng Phùng). Quan Thương tản cư ra khu IV, ngồi tán gẫu với bọn tôi, quan nói trạng. (Nguyễn Tuân lại bắt chước giọng Huế của Quan Thương và thái độ sừng sộ, làm phách của một ông công chức cũ để diễn lại chuyện này. Nhiều lần Nguyễn Tuân đã viết về chuyện mình từng là diễn viên điện ảnh. Giá lúc này có băng vi-đê-ô cát-xét mà ghi lại thì mới hiện lên hết cái hay của giọng Huế mình qua “diễn xuất” của Nguyễn Tuân).

- Chừ các anh làm cách mạng sướng như tiên, chứ cứ nghĩ lại cái thời của tụi tui, ui chao, hắn cực cách chi là cực! Tui làm ở tòa công sứ Thanh Hóa. Cứ nguyên cái chuyện phải đến sở đúng giờ phăm phắp là đã làm mình bắt mệt rồi rứa mà có hôm cái thằng công sứ, hắn bực cái chuyện chi mô ở nhà, đến sở hắn cứ xà lù mẹc nhắng cả lên. Tui mới bỏ ra khỏi phòng, đóng cửa đánh cái rầm! Nghĩ đi nghĩ lại tui vẫn chưa hết tức, quay vào nhìn thẳng vào mặt nó tui uấy me-xừ lơ Rê-di-đăng! (le Résident) lại đóng cửa đánh cái rầm to rồi bỏ đi thẳng. Rứa mà ngày hôm sau, sở mật thám hắn đã biết rồi đó! Có mệt không?

HỎI: Người ta nói anh có ăn tết ở Huế? Có cái Tết nào đáng ghi nhớ xin anh kể lại với bạn đọc Sông Hương.

ĐÁP: Hồi tôi theo Cha tôi vào Huế cứ sắp đến Tết là bà cụ lại vào đón cậu con trai đầu lòng trở về Hà Nội. Không bao giờ cụ bà chịu để tôi ăn Tết ở Huế cùng với ông cụ. Cụ làm điều đó để chứng tỏ quyền lực của cụ đối với gia đình, nhưng có lúc làm mình đến khổ. Có năm, ngày 30 Tết vẫn còn lềnh đềnh dọc đường, tôi có viết ở đâu đó về một cái Tết ở ngoài nhà mình thì coi như không có Tết. (Ngẫm nghĩ một lúc, anh Nguyễn nói tiếp): Tôi kể cho chị nghe về một cái Tết Tây. Bây giờ nghĩ lại cũng hay, nhưng lúc đó thì không phải như thế! (Anh Nguyễn lại cười hóm hỉnh).

Cách đây đúng 44 năm. Có thể nói tính từng năm, từng tháng, từng ngày và nếu không ngoa thì có thể từng giờ. Vì cũng đúng cái chiều hôm nay (chiều hôm ấy lúc tôi ngồi hỏi chuyện tại nhà anh Nguyễn là chiều 31-12-1985) một người lính tập giải tôi từ Sở mật thám Nam Định lên Hà Nội, đến đây là vừa đúng hết năm tây 1941. Mình đi bộ theo người lính tập, thấy xung quanh mọi người đạp xe mang hoa đến sở Tây để biếu các sếp. Tối nó ký tôi vào Hỏa lò. Sáng hôm sau, đúng Tết Tây, người lính tập lại áp giải tôi đi tù, đi bộ qua thị xã Hòa Bình, qua Vụ Bản rồi lên Nho Quan. Cũng chuyến đi căng ấy, có rất đông nhóm “Ngày nay”, họ đi bằng ô tô.

Thế là được ăn một cái Tết tây trên đường đi căng cùng với một anh lính tập! Bây giờ thì có thể uống rượu mà nhớ lại cái kỷ niệm ấy và coi như một chuyện vui chứ gì nữa! (Lúc này, anh Tô Hoài, vừa đi họp với đại biểu nhân dân Thủ đô để báo cáo về cuộc họp Quốc Hội, ghé vào. Chị Tuân mang ra một đĩa lòng gà mới luộc đang bốc khói. Anh Nguyễn mời anh Tô Hoài cạn chén rượu, còn tôi thì được uống bia.

Tôi vẫn còn muốn khai thác tiếp nên trong lúc những người uống rượu uống tiếp thì tôi vẫn tiếp tục hỏi)

HỎI: Một nhà văn chuyên nghiệp thường có ba việc chính là đi, đọc, viết. Vậy xin Anh cho biết cụ thể ở anh công việc đó được tiến hành như thế nào? Ở Anh hình như việc viết văn làm báo cũng không tách rời nhau bao nhiêu?

ĐÁP: Đúng là cái nghề viết văn cũng chỉ quanh quẩn ở ba việc: Đọc, đọc sách của nước mình và phải đọc nhiều của nước ngoài, phải đọc cả Đông, Tây, Kim, Cổ. Còn đi thì đối với tôi, người ta đã coi như một cái bệnh - bệnh xê dịch. Trong nước tôi đã đi khắp, lên đến chóp Lũng Cú. Cao nhất là đỉnh Phăng-xi păng cũng đã leo đến nơi rồi, nhưng còn mũi Cà Mau thì chưa ra tới. Hồi chưa giải phóng có về đến thị xã Minh Hải nhưng đò giang khó khăn, tôi chưa ra được đến đất mũi. Chính ra, nhà văn cần phải đi rộng nữa ra cả thế giới, đi theo kiểu đi du lịch cơ. Tôi cũng vào loại được đi ra nước ngoài nhiều nhưng chỉ đi họp hành, tham quan, nghỉ mát đó chưa phải lối đi hay nhất của nhà văn. Còn việc viết là tất nhiên rồi. Có khi cả ba việc cùng làm được, có khi chỉ làm hai việc và có lúc chỉ làm một việc. Tôi nhớ, tôi có viết một câu như thế này: “Đi để mà viết, viết để lấy cái mà đi, có đồng nào cho đi hết!” (Anh Nguyễn lại chậm rãi châm thuốc lào và rít một hơi rõ kêu. Tôi cứ tưởng anh chỉ nói thế, định hỏi thêm thì anh như sực nhớ lại, từ tốn kể tiếp)

Hồi ở tù về, bà cụ muốn giữ chân mình ở nhà, mới lấy cho bát họ để mở hiệu sách. Tôi làm đại lý cho các báo: Trung Bắc Tân Văn, Thanh Nghệ Tĩnh, Tiểu thuyết thứ bẩy... và cũng làm luôn chân thông tin viên cho các báo. Cứ mỗi tin của tôi đăng ở trang nhất thì Trung Bắc Tân Văn trả cho hai xu một dòng, đăng ở các trang sau thì cứ hai dòng một xu (hồi đó một bát phở giá hai xu).

Tôi nhận viết cho nhiều báo; dần dần viết truyện feuilleton rồi nhận một chuyên mục cho tạp chí Tao Đàn, số nào cũng phải có một bài. Chính viết những bài cho chuyên mục Vang và bóng một thời ở Tao Đàn sau này tập hợp lại thành sách, bỏ chữ và đi thành Vang bóng một thời. Truyện ngắn đầu tiên của tôi đăng ở báo Đông Tây của Hoàng Tích Chu lấy tên là “Bể hoạn bao giờ bằng lấp” nhằm chửi bọn quan lại. Cái tên nghe rất biền ngẫu vậy mà Hoàng Tích Chu đã trả tôi ba mươi đồng nhuận bút về cái truyện ngắn đó. Chả là hồi này Hoàng Tích Chu mới ở Pháp về, muốn khuyến khích thể văn xuôi mới để chống lại lối văn phú lục (hồi đó ăn cơm tháng thật sang chỉ mất 3đ5 một tháng: một bộ complet bình thường giá 25đ).

Đối với tôi việc làm báo và viết văn luôn luôn có mối quan hệ chặt chẽ, có khi nó là một. Tất nhiên báo chí đòi hỏi tính kịp thời, chất thông tấn, nhưng bài báo hay, có tính nghệ thuật mới đi vào lòng người được. Người làm báo cũng đòi hỏi phải hiểu biết rộng. Anh mà có nhiều tích lũy, có vốn hiểu biết về văn hóa và đời sống sâu sắc phong phú thì anh càng ứng phó nhậy bén đối với tình hình và viết bài sắc sảo. Lao động nghệ thuật là sự đánh nhau với chữ nghĩa nhưng anh phải tích lũy, phải lao động như thế nào để khi viết ra người đọc cảm thấy nhẹ nhàng. Phải tỏ rõ được sự hàm dưỡng trong bài văn của mình. Đừng lộ cho người đọc thấy mình phải thở hồng hộc, bở hơi tai ra. Đúng là mình phải bở hơi tai làm việc cật lực, nhưng để đem đến cho người đọc một bài văn nhẹ nhàng, thanh thoát. Đọc xong bài văn, câu hết chữ rồi, nhưng ý vẫn còn dư.

HỎI: Xin anh cho một vài lời khuyên đối với người viết trẻ?

ĐÁP: - Phải đọc nhiều. Đi thực tế là cần thiết nhưng chưa phải là đủ. Phải đọc nhiều đọc rộng thì mới có kiến thức để lý giải những điều mình thấy. Theo tôi vốn đọc sách cũng là một nguồn thực tế. Đó là một cách tích lũy thực tế qua kinh nghiệm của người khác.

- Về viết thì tôi muốn nhắc lại lời của hai nhà văn (tôi quên tên) nhưng tôi luôn cố gắng làm theo lời của hai nhà văn đó:

Một người nói rằng: Anh phải viết như thế nào để khi người ta đọc đi đọc lại thật kỹ vẫn thấy không thể thêm vào được một chữ nào.

Nhà văn nói câu sau này tôi cho là đáng sợ hơn: Anh phải viết như thế nào để khi người ta đọc đi đọc lại thật kỹ vẫn thấy không thể bớt đi được chữ nào.

- Về sống: Nhà văn trước hết phải trung thực.

HỎI: Được biết anh thường theo dõi và đọc Tạp chí Sông Hương khá đều đặn. Anh có nhận xét gì về Tạp chí này?

ĐÁP: Ngoài Hà Nội và một số báo ở thành phố Hồ Chí Minh, Sông Hương là tờ tạp chí hay - có nội dung mới, súc tích chịu chấp nhận nhiều phong cách và trình bầy đẹp. Việc in phụ bản đầu kỳ là một cố gắng lớn của anh em làm tạp chí. Tôi biết đó là việc làm tốn kém và mất nhiều công phu, nhưng nó làm cho tờ Tạp chí sang trọng lên nhiều lắm. Tôi rất thích những tranh phụ bản của Phạm Đăng Trí, của Bửu Chỉ, Đinh Cường... Bìa của Bửu Chỉ đã tạo được dáng nét riêng cho Sông Hương. Nên cố duy trì việc in phụ bản. Có khi người ta mua tờ tạp chí là để giữ được một phụ bản quí.

Tòa soạn Sông Hương có những người biết làm báo. Việc ra tờ phụ trương về cơn bão số 8 là việc làm đáng khích lệ. Đáng lẽ các báo khác, kể cả báo Văn Nghệ của chị, phải nhân đó mà tuyên truyền rộng ra nữa để động viên sức người, sức của đóng góp cho Huế và Bình Trị Thiên khắc phục thiên tai. Tôi đọc số báo này một mạch và hết sức xúc động. Con số hơn ba ngàn cây cổ thụ bị đổ trong cơn bão đã gây ấn tượng mạnh mẽ đối với tôi. Tôi nghĩ ngay là phải có một hành động gì đó hưởng ứng với anh em ở Huế. Vì còn đau chân không ra bưu điện được tôi đã bảo cái Giang đi đánh ngay bức điện vào Huế như chị biết đó! Những bức ảnh (tuy còn phải in giấy đen) và những số liệu thông báo kịp thời về sự thiệt hại là rất cần thiết. Đó có thể gọi là sự nhạy bén trong nghề làm báo.

Nhân dịp đầu xuân, nhờ chị chuyển đến tòa soạn Tạp chí Sông Hương và bạn đọc Sông Hương lời chúc khai bút của độc giả Nguyễn Tuân.

Ngọc Trai: Xin cảm ơn Anh đã dành thì giờ cho buổi trò chuyện lý thú này.

NGỌC TRAI thực hiện
(18/4-86)
-----------------
1. Mặc cảm tự ti
2. Mặc cảm tự tôn
3. Hui đò: đưa thuyền lên bờ, dùng rơm đốt dưới đáy thuyền để diệt con hà ăn mòn đáy thuyền.

nguồn:http://tapchisonghuong.com.vn